II SA/Łd 396/13

Dnia 25 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. i M. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. S. i M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości postanawia: przywrócić termin do wniesienia skargi. a.bł. W dniu 29 marca 2013 r. P. S. i M. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości. Do skargi załączyli wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, argumentując przyczynę uchybienia terminu do wniesienia skargi śmiercią brata skarżącego, która nastąpiła w dniu 13 grudnia 2012 r. i czynnościami związanymi z pogrzebem i porządkowaniem spraw rodzinnych. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia [...] sąd odrzucił skargę M. S. z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi i złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe postanowienie wobec uwzględnienia skargi kasacyjnej M. S. zostało uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2777/13 a sprawa przekazana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia [...] sąd odmówił P. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sąd podał, że skarżący uzasadnił uchybienie terminu czynnościami związanymi z pogrzebem zmarłego członka rodziny oraz porządkowaniem spraw rodzinnych po zmarłym. Okoliczności te nie mogą jednak stanowić podstawy do przywrócenia uchybionego terminu, bowiem jego przywrócenie może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazywać powinny na obiektywne, niezależne od strony, przyczyny uchybienia terminu. Jakkolwiek do takich powodów można w określonym stanie faktycznym zaliczyć przykre momenty w życiu każdego człowieka, jakimi są czynności związane z pogrzebem członka rodziny, to jednak takim powodem nie będzie już porządkowanie spraw rodzinnych po osobie zmarłej. Nie jest to bowiem okoliczność, która uniemożliwiała skarżącemu udzielenia stosownego pełnomocnictwa na czas niedyspozycyjności lub nawet posłużenia się inną osobą do złożenia skargi. Ponadto okres, który upłynął od daty doręczenia zaskarżonego postanowienia do dnia złożenia skargi do sądu wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, jest bardzo długi. Faktem jest, iż co prawda śmierć członka rodziny skarżącego nastąpiła w ostatnim dniu upływu terminu do wniesienia skargi, to jednak należy mieć na uwadze, iż z doświadczenia życiowego wynika, że czynności pogrzebowe są podejmowane od daty zgonu do daty pochówku. Dokonywane są zatem niezwłocznie po śmierci osoby i z pewnością nie trwają kilku miesięcy, jak w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził, iż skarżący nie uwiarygodnił faktu, że przeszkoda uniemożliwiająca złożenie skargi była od niego niezależna, a skoro tak, to należy również stwierdzić, iż nie wykazał on należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a więc ponosi wyłączną odpowiedzialność za uchybienie terminu do wniesienia skargi. Podkreślił również, iż skarżący nie tylko nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, ale także nie wskazał momentu ustania przyczyny uniemożliwiającej mu zachowanie tego terminu. Z uwagi jednak na treść wniosku o przywrócenie terminu i jego uzasadnienie, Sąd pierwszej instancji uznał za zbędne wzywanie skarżącego do wykazania daty ustania przyczyny uniemożliwiającej zachowanie terminu, skoro z wniosku wynikało, że w ocenie skarżącego przeszkody te ustały w dniu jego złożenia. Zażalenie na powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł P. S., reprezentowany przez radcę prawnego i zaskarżając je w całości zarzucił naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia skargi, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego wskazał, że P. S. w okresie od dnia 13 grudnia 2012 r. do końca marca 2013 r. był pod wpływem silnych środków psychotropowych i leczył się w poradni zdrowia psychicznego, przez co nie był w stanie zajmować się sprawami urzędowymi i nawet przy dołożeniu przez niego należytej staranności nie było możliwe usunięcie przeszkody uniemożliwiającej mu dotrzymanie terminu do wniesienia skargi. Dopiero w dniu 27 lub 28 marca 2013 r. był on w stanie zwrócić się do studentów Wydziału Prawa Uniwersytetu [...] o pomoc w napisaniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu, gdyż nie było go stać na profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślił, że P. S. był bardzo zżyty ze swoim bratem W. Ł., który zmarł w wyniku ciężkiej choroby nowotworowej. Ponadto podał, że skarżący jest rencistą i osobą niepełnosprawną z powodu choroby płuc (POCHP) oraz zaburzeń psychicznych. Ciężka choroba brata i jego śmierć spowodowały znaczne pogorszenie jego stanu psychicznego do tego stopnia, że nie mógł on samodzielnie zająć się wniesieniem skargi do sądu. Dodatkowo wyjaśnił, że w tym czasie jego żona M. S. straciła pracę i zaczęła nadużywać alkoholu, co również miało wpływ na brak jego działania. Skarżący w tym okresie zażywał wiele leków, m.in. na depresję, uczęszczał do psychiatry, a w styczniu 2013 r. był hospitalizowany. Pełnomocnik skarżącego wskazał również, iż P. S. jest osobą nieporadną, o czym świadczyć może lakoniczny wniosek o przywrócenie terminu, w którym nie zostały podane rzeczywiste przyczyny jego uchybienia. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I OZ 1157/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, biorąc pod uwagę stan faktyczny niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji powinien był wezwać skarżącego do wskazania, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, bowiem nie wynika to z wniosku o jego przywrócenie. W niniejszej sprawie ma to istotne znaczenie, gdyż brat skarżącego zmarł w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi (13 grudnia 2012 r.), a zatem ocena zawinienia skarżącego w uchybieniu terminu powinna być odnoszona wyłącznie do tego jednego dnia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ulega wątpliwości, że skarżący w sposób wystarczający wykazał brak winy w uchybieniu terminu, bowiem śmierć osoby bliskiej w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi z całą pewnością była okolicznością przez niego niezawinioną. Inną kwestią jest natomiast rozważenie, czy śmierć brata wywarła na skarżącym taki wpływ, że nie mógł on wcześniej, aniżeli dopiero w dniu 29 marca 2013 r. złożyć skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, a więc dokonanie oceny, czy przyczyna uchybienia terminu faktycznie ustała wcześniej, aniżeli z dniem wniesienia wniosku i w związku z tym zbadanie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu. Takiej oceny w niniejszej sprawie nie można jednak dokonać – przyjmując jednocześnie, jak uczynił to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 29 marca 2013 r. Sąd pierwszej instancji z jednej strony uznał, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu wniesienia wniosku o jego przywrócenie, natomiast z drugiej strony stwierdził, że głównym powodem odmowy przywrócenia terminu jest okoliczność, iż bierność skarżącego trwała kilka miesięcy po śmierci jego brata, a tak długiego okresu w uchybieniu terminu nie może usprawiedliwiać nawet śmierć osoby bliskiej. Zauważyć jednak należy, iż już w następnym dniu po śmierci brata skarżącego – W. Ł. termin do wniesienia skargi był przez niego już uchybiony, a zatem rozważania Sądu pierwszej instancji, iż niezawiniona przeszkoda w dochowaniu terminu z uwagi na śmierć członka rodziny powinna trwać najwyżej kilka dni, a nie kilka miesięcy, nie mają w tym przypadku znaczenia, gdyż w tym okresie termin do wniesienia skargi i tak był już uchybiony i właśnie dlatego kwestią zasadniczą było ustalenie w jakim momencie rzeczywiście ustała przyczyna uchybienia terminu i czy w związku z tym wniosek ten był dopuszczalny. Ocena Sądu pierwszej instancji, tym bardziej wobec podniesionych przez pełnomocnika skarżącego w zażaleniu okoliczności, powinna bowiem odnosić się właśnie do tej kwestii. Na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 22 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do wskazania, kiedy konkretnie, w jakim dniu, ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi przez skarżącego P. S. – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia wniosku. Jednocześnie sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do wskazania, kiedy konkretnie, w jakim dniu, ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi przez skarżącą M. S. oraz uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu – w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. Odpowiadając na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 5 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżących poinformował, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi przez P. S. ustała w dniu 27 marca 2013 r., gdy był on w stanie zwrócić się do Kliniki Prawa Uniwersytetu [...] o pomoc w sporządzeniu skargi. Jednocześnie pełnomocnik podtrzymał okoliczności uprawdopodabniające brak winy skarżącego w uchybieniu terminu wskazane w zażaleniu do NSA. Z kolei w przypadku skarżącej przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 29 marca 2013 r., gdy jej mąż posiadał przygotowaną przez studentów Kliniki Prawa Uniwersytetu [...] skargę wraz wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, które skarżąca mogła dopiero wówczas podpisać. Jako przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi przez M. S. pełnomocnik wskazał, że skarżąca od kilkunastu lat leczy się psychiatrycznie i z tego powodu otrzymuje rentę z tytułu niezdolności do pracy. Pozostaje ona pod stałą opieką poradni zdrowia psychicznego. W okresie zimy zaburzenia psychiczne skarżącej zwłaszcza o charakterze depresyjnym nasilają się, przez co staje się ona apatyczna i następuje obniżenie jej aktywności życiowej, w wyniku czego nie jest w stanie zajmować się swoimi sprawami, w tym nie była w stanie wnieść skargi w wyznaczonym terminie. Na powyższy stan nakładał się również problem alkoholowy. Za sugestią lekarzy skarżąca pod koniec stycznia 2013 r. wyjechała do odległej miejscowości celem zmiany środowiska. Wszystkie sprawy urzędowe i administracyjne związane z jej osobą załatwiał w tym czasie mąż skarżącej. Bez jego pomocy skarżąca z uwagi na nasilenie choroby staje się osobą bezradną. Stan ten trwał także do 27 marca 2013 r. kiedy to skarżący mógł podjąć starania celem złożenia skargi do sądu. Po sporządzeniu projektu skargi i wniosku o przywrócenie terminu skarżąca tylko podpisała dokumenty. Sama zaś bez pomocy męża nadal nie była w stanie przejawić większej aktywności w tym zakresie. Dlatego też – w ocenie pełnomocnika skarżącej – przyczyna uchybienie terminu do wniesienia przez nią skargi ustała w dniu jej podpisania. W dniu 6 lutego 2014 r. pełnomocnik skarżących złożył pisemne wyjaśnienia skarżącego oraz dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżących uprawdopodabniające brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że sąd rozpoznając wniosek P. S. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi związany był w myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt I OZ 1157/13. Stosownie do treści art. 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Z unormowania przepisu art. 86 i 87 p.p.s.a. wynika, że warunkiem przywrócenia terminu jest spełnienie kumulatywnie 4 przesłanek, a mianowicie: 1. przywrócenie terminu możliwe jest jedynie na wniosek strony (vide art. 86 § 1 zd. 1 i art. 87 § 1); 2. pismo z wnioskiem należy złożyć w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1); 3. w piśmie należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2); 4. wraz z wnioskiem należy dokonać czynności, której nie dokonano w terminie (art. 87 § 4). Przywrócenie terminu m. in. do wniesienia skargi, może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając brak winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy zalicza się na przykład: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itd. W ocenie sądu skarżący P. S. jak i skarżąca M. S. uprawdopodobnili, podając wiarygodne okoliczności brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W przypadku skarżącego śmierć osoby bliskiej w ostatnim dniu terminu do wniesienia skargi z całą pewnością była okolicznością przez niego niezawinioną. Nadto jak podnosił skarżący po śmierci brata zażywał wiele leków, m.in. na depresję, uczęszczał do psychiatry, a w styczniu 2013 r. był hospitalizowany. Jeśli zaś chodzi o skarżącą to powodem niezawinionego uchybienia terminu do wniesienia skargi była choroba psychiczna i jej nasilenie w okresie zimowym, skutkujące nieporadnością w podejmowaniu zwykłych czynności życiowych. Na dowód powyższych okoliczności do akt sprawy załączono kserokopię dokumentacji medycznej skarżących. Zdaniem sądu niespornym jest ponadto, że w przypadku skarżącego przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 27 marca 2013 r., zaś w przypadku skarżącej w dniu 29 marca 2013 r., wobec czego bez wątpienia wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został złożony w przewidzianym do tego terminie. Wraz ze złożeniem wniosku skarżący dopełnili również czynności, której uchybili, a więc złożyli skargę. Biorąc pod uwagę powyższe sąd uznał, że wniosek o przywrócenie terminu zasługuje na uwzględnienie. W konsekwencji, sąd na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. A. P.