II SA/Łd 397/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu w dniu 20 września 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi D. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję. Prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14.listopada 2005r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 495/05, po rozpoznaniu skargi D. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...], w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, uchylono zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż prawidłowa wykładnia art. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm.) prowadzi do konkluzji, iż kategoria osób, podlegających wspomnianym represjom obejmuje zarówno osobę fizyczną, jak i dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe. Wykładni tej należy bowiem, zdaniem Sądu, dokonywać mając na uwadze nie tylko literalne brzmienie pojedynczych przepisów, ale również, a może przede wszystkim, względy celowościowe jej uchwalenia. Już z preambuły ustawy wynika natomiast, że władze III Rzeszy Niemieckiej, ówczesne władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i komunistyczny aparat represji w Polsce są winni cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Spowodowały one śmierć wielu milionów, a dla wielu stały się przyczyną trwałej utraty zdrowia. Kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że warunki panujące w miejscu zesłania, jak i w drodze do Polski miały negatywny wpływ na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, pozostającego w tym czasie w łonie matki. Jest to tym bardziej oczywiste, że matka skarżącej niemalże cały okres ciąży spędziła na przymusowym zesłaniu, a następnie w transporcie powrotnym. Rzeczą powszechnie znaną pozostaje, że sam transport, z uwagi na warunki w nim panujące, był okresem tragicznych doświadczeń dla osób w nim przebywających. Warunki tam panujące nie odbiegały częstokroć od warunków samego zesłania. Stanowisko organu, sprowadzające się do stwierdzenia, że przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie dają żadnych praw, związanych z cierpieniem doznanym w łonie matki jest bezzasadne i sprzeczne z celową wykładnią przepisów tejże ustawy. Orzecznictwo zmierza do rozszerzenia uprawnień dziecka poczętego. Przyjęcie odmiennej koncepcji, tak jak uczynił to organ, skutkować musiało uznaniem, że brak jest podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich osobom poczętym na przymusowym zesłaniu lub deportacji, a urodzonych na terenie Polski, pomimo, że podlegały one cierpieniom, co w przyszłości stało się powodem utraty zdrowia. Te właśnie przesłanki stanowią podstawę szczególnej ochrony ze strony państwa przyznanej kombatantom. Stając zatem na stanowisku, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b cytowanej ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł o jej uchyleniu, wskazując dodatkowo, iż wymienionymi wyżej uchybieniami dotknięte jest również rozstrzygnięcie tegoż organu Nr [...] z dnia [...], utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją. Jednakże zasadą postępowania administracyjnego jest, że organ odwoławczy rozpoznając sprawę wydaje decyzję merytoryczną, chyba, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości albo w znacznej części (art. 138 § 2 k.p.a.) Taka sytuacja nie będzie zaś, w ocenie Sądu, miała miejsca w badanej sprawie, zatem ograniczono się do uchylenia jedynie decyzji zaskarżonej. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14.czerwca 1060r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b w zw. z art. 5 ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz. 371 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy uchylił decyzję własną z dnia [...] Nr [...] oraz orzekł o przyznaniu D. K. uprawnień kombatanckich, jako osobie przebywającej na przymusowym zesłaniu i deportacji do ZSRR w łącznym wymiarze jednego miesiąca. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zainteresowana w swoim wniosku powołuje się na okoliczność przebywania na deportacji z ZSRR ciężarnej matki. Na potwierdzenie tej okoliczności zainteresowana przedstawiła oświadczenia świadków: B. R. oraz A. M., posiadających uprawnienia z tytułu przymusowej deportacji do ZSRR. Ponadto z zebranego materiału dowodowego wynika, że siostra wnioskodawczyni – K. J. uzyskała uprawnienia z tytułu przymusowej deportacji do ZSRR. Uznając się zatem związanym oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wyroku Sądu, organ przyznał uprawnienia kombatanckie stronie z tytułu represji, o których mowa w "art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o kombatantach". Z uwagi natomiast na niemożność ustalenia dokładnego okresu pobytu matki strony w obozie ustalono okres podlegania represjom w wymiarze jednego miesiąca, korzystając z treści art. 5 cytowanej ustawy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyła D. K., wskazując iż jako nienarodzone dziecko pozostawała wraz z matką na zesłaniu i w transporcie powrotnym przez okres 8 miesięcy. Jej ciężarna matka powróciła bowiem do Polski dopiero w miesiącu maju 1946r., ona natomiast urodziła się w dniu 27.czerwca 1946r. w S. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie odwołując się do merytorycznego uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż zgodnie z regulacją, zawartą w art. 68 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąża trwa przeciętnie od 180 do 300 dni. Skarżąca mogła się zatem urodzić pomiędzy 180 a 300 dniem ciąży, zaś dokładnej daty zajścia w ciążę jej matki nie można ustalić, nie jest zatem możliwe uznanie ośmiomiesięcznego okresu pobytu na deportacji, wskazanego w skardze. W ocenie organu zatem, zastosowanie wytycznych zawartych w art. 5 ustawy o kombatantach było zasadne. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22.czerwca 2006r. przyznano D. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Po myśli art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza normy prawa materialnego oraz przepisy procedury administracyjnej, w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W pierwszym rzędzie podkreślić należy, iż zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., w badanej sprawie, zarówno organy jak i Sąd powtórnie rozpoznający sprawę, pozostają związane poglądem prawnym i wskazaniami co do dalszego postępowania, zawartymi w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 14.listopada 2005r., wydanym w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 495/05. Ocena prawna oznacza wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawa i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania, określają natomiast sposób postępowania organów w przyszłości. U podstaw uchylenia pierwotnego rozstrzygnięcia organu administracji w badanej sprawie, legła nieprawidłowa wykładnia art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy z dnia 24.stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Za przesądzoną uznać należało zatem kwestię przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich z tytułu podlegania represjom, o których mowa w cytowanym skoro, w ocenie Sądu poprzednio rozstrzygającego sprawę, uprawnienia te przysługują również dziecku poczętemu, jeżeli urodziło się żywe. Jeżeli zaś chodzi o ustalenie okresu, podlegania wskazanym wyżej represjom, kwestia ta w motywach orzeczenia nie została przesadzona w sposób jednoznaczny. Tym niemniej ogólne rozważania Sądu, dotyczące zasady przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich, wskazują w sposób niebudzący wątpliwości, że represje te dotyczą okresu ciąży matki skarżącej ("warunki panujące w miejscu zesłania, jak i w drodze do Polski miały negatywny wpływ na rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, pozostającego w tym czasie w łonie matki" "(...) matka skarżącej niemalże cały okres ciąży spędziła na przymusowym zesłaniu, a następnie w transporcie powrotnym."). Powoływanie się zatem na regulację, zawartą w zadaniu 2 art. 5 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach, będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i określenie okresu represji, którym podlegała D. K. na okres 1 miesiąca, uznać należy z jednej strony za pozostające w sprzeczności z poglądem prawnym wyrażonym przez sąd w prawomocnym wyroku, z drugiej za całkowicie dowolne. Jakkolwiek bowiem faktem pozostaje, iż regulacja zawarta w art. 68 ustawy z dnia 25.lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), określając tzw. "okres koncepcyjny" wskazuje na okres pomiędzy 180 a 300 dniem od obcowania płciowego rodziców dziecka, dotyczy ona wszakże domniemania ojcostwa i przyjęta została na potrzeby postępowania o ustalenie lub też zaprzeczenie ojcostwa. Z faktu, iż okres ciąży trwa przeciętnie od 180 do 300 dni, nie można wyprowadzić wniosku, że w przypadku skarżącej była ona co do zasady nieokreślona. Całkowitym nieporozumieniem jest też konkluzja, że nieokreśloność ta pozwala na ustalenie okresu podlegania przez nią represji na 1 miesiąc. Nawet przyjęcie najkrótszego z przywołanych przez organ okresów ciąży, nie uzasadnia wskazania, iż w przypadku matki skarżącej trwała ona de facto 2 miesiące (uwzględniając powrót matki skarżącej do Polski w miesiącu maju 1946r. i urodzenie dziecka w miesiącu czerwcu 1946r.). Ponadto, zgodnie z treścią art. 5 przywołanej ustawy, okresy podlegania represjom, w niej określonym ustala się w miesiącach. Dopiero w przypadku braku danych do ustalenia takiego okresu, przyjmuje się okres w wymiarze 1 miesiąca. Tymczasem ze znajdujących się aktach administracyjnych dokumentów ("oświadczeń" świadków) wynika po pierwsze, iż matka skarżącej przed powrotem do kraju była w ósmym miesiącu ciąży po wtóre, że powrót ten nastąpił w miesiącu maju 1946r. Dowody te, we wspomnianym zakresie, nie zostały należycie rozważone i ocenione przez organ administracji, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Nie można też nie dostrzec, że uzasadnienie decyzji częściowo nie odpowiada wskazanej w rozstrzygnięciu podstawie prawnej i to pomimo wytknięcia wspomnianej wady w poprzednim wyroku tutejszego Sądu. Powtórnie bowiem podniesiono w motywach orzeczenia, że uprawnienia kombatanckie przyznane zostały wnioskodawczyni "z tytułu represji, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o kombatantach.", chociaż skarżąca, choćby z racji urodzenia po zakończeniu wojny, nie mogła przebywać w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Z uwagi natomiast na fakt, iż rozstrzyga ona, co do zasady, o przyznaniu skarżącej uprawnień kombatanckich, uznano za niecelowe orzekanie o jej niewykonywaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku (art. 152 p.p.s.a.).