II SA/Łd 41/26

WyrokWSA w Łodzi2026-04-09

Skład orzekający: Tomasz Porczyński, Agata Sobieszek-Krzywicka, Michał Zbrojewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu opiekuńczego, która nie jest opiekunem prawnym ani faktycznym w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (nie wystąpiła o przysposobienie), jest uprawniona do świadczenia wychowawczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu opiekuńczego, mimo braku formalnego statusu opiekuna prawnego lub faktycznego (w rozumieniu ustawy), powinna być uprawniona do świadczenia wychowawczego. Argumentacja opiera się na nadrzędności konstytucyjnych zasad ochrony praw dziecka i obowiązku państwa zapewnienia pomocy dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej, a także na celu świadczenia, jakim jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Literalna wykładnia przepisów ustawy, wykluczająca takie osoby, jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka.
Stan faktyczny
Skarżąca M.Z. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na wnuczkę N.C., nad którą sprawowała bieżącą pieczę na mocy postanowienia sądu opiekuńczego, który ograniczył władzę rodzicielską matce dziecka i ustanowił skarżącą kuratorem majątkowym. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżąca nie spełnia definicji opiekuna faktycznego ani prawnego zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżąca wniosła skargę do WSA, podtrzymując swoje stanowisko.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 9 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędzia WSA Michał Zbrojewski Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 21 listopada 2025 roku znak sprawy: 010070/680/5037351/2025 postępowanie: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2025 roku, znak sprawy: 010070/680/5037351/2025 postępowanie: [...]. Decyzją z dnia 21 listopada 2025 r., znak sprawy 010070/680/5037351/2025 (postępowanie [...]) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) – dalej: k.p.a.; art. 4 ust. 2, art. 13 ust. 1, art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) – dalej: u.p.p.w.d.; Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2025 r., znak sprawy 010070/680/5037351/2025 (postępowanie [...]) o odmowie przyznania M.Z. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko N.C., na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2025 r. do dnia 31 maja 2026 r. Z dokonanych w sprawie ustaleń fatycznych wynika, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego na wnuczkę N.C. M.Z. (dalej także skarżąca) wystąpiła w dniu [...] czerwca 2025 r. Do wniosku strona załączyła kserokopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2023 r., [...] orzekający między innymi o ograniczeniu władzy rodzicielskiej matce małoletniej N.C. oraz o powierzeniu sprawowania bieżącej pieczy nad ww. przez babkę M. Z., którą sąd ustanowił także kuratorem do spraw majątkowych małoletniej N.C.. Decyzją z dnia 9 lipca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, co argumentował brakiem spełnienia przez stronę przesłanki, o której mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., określającego podmioty uprawnione do wystąpienia z zadaniem ustalenia prawa do przedmiotowego świadczenia, do których w ocenie organu skarżąca się nie zalicza. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazywała, że zgodnie z powoływanym przez organ art. 4 ust. 2 pkt 1 – 2 u.p.p.w.d. prawo do zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców oraz opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka. Podkreślała, że zgodnie z treścią przedłożonego do akt sprawy prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pabianicach [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2023 r., [...] sprawuje bieżąca pieczę nad wnuczką, jak również jest jej kuratorem do spraw majątkowych, uprawnionym do pobierania wszelkich zasiłków na małoletnią. Powyższe w ocenie skarżącej legitymuje ją do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dany okres. W jej ocenie, jako osoba odpowiedzialna za utrzymanie wnuczki, której Państwo powierzyło jej bieżącą pieczę nad jej wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Na zasadność prezentowanego stanowiska skarżąca odwoływała się do orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym także do wydanych w jej sprawie, w innych postępowaniach, wcześniejszych prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 21 listopada 2025 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazywał, że katalog osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego został jednoznacznie określony w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. zgodnie, z którym prawo do ubiegania się o świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Podkreślił, że z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji, w tym treści prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Pabianicach [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2023 r., [...] wynika, że skarżącą ustanowiono kuratorem majątkowym małoletniej N.C., a nadto powierzono jej tymczasowe wykonywanie bezpośredniej pieczy nad wnuczką. Niemniej jednak sprawowana przez skarżącą piecza nie ma charakteru pieczy zastępczej, a co za tym idzie postanowienie to nie stanowi podstawy do uznania strony za opiekuna prawnego, w trybie określonym w art. 145-153 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Z tych też względów zasadne jest stwierdzenie, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek podmiotowych warunkujących nabycie prawa od wnioskowanego świadczenia wychowawczego. W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.Z. wnosiła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia wychowawczego z wyrównaniem od dnia złożenia wniosku. W uzasadnieniu skargi strona ponowiła argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, podtrzymując stanowisko, co do braku możliwości uznania skarżącej za podmiot uprawniony do przyznania wnioskowanego świadczenia, wnosił o jej oddalenie. Pełnomocnik organu wyjaśniał, że piecza bieżąca to sądowe powierzenia pieczy nad dzieckiem na podstawie art. 96 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która nie jest równoważna pieczy zastępczej. Postanowienia sądu o powierzeniu pieczy bieżącej dotyczą najczęściej osób spokrewnionych (z reguły dziadków dziecka) i związane są najczęściej z wyjazdem rodziców za granicę albo z ograniczeniem praw rodzicielskich obojga rodziców. Piecza taka ma charakter doraźny. Osoby, którym sąd powierzył pieczę bieżącą nad dzieckiem nie zostały wskazane w katalogu osób uprawnionych do świadczenia i w konsekwencji nie są uprawnione do świadczenia wychowawczego. Podkreślał także, że okoliczność sprawowania pieczy zastępczej powinna być potwierdzona dokumentem w postaci zaświadczenia odpowiednio organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, wraz z datą umieszczenia dziecka, o którym mowa w art. 190 ustawy o pieczy zastępczej o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, wraz z datą umieszczenia (art. 13 ust. 4 pkt 3 pkt ca u.p.p.w.d). Taki dokument nie został przedłożony w sprawie. Pełnomocnik wskazał również na ciążący na organach obowiązek stosowania obowiązujących przepisów prawa, które, co jeszcze raz podkreślił, nie przewidują możliwości przyznania prawa do świadczenia wychowawczego osobom sprawującym pieczę bieżącą nad dzieckiem. W dniu 9 kwietnia 2026 r., na rozprawie M.Z. popierała wniesioną skargę, zawarte w niej wnioski i przedstawioną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r. poz. 143) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Przedmiotem skargi M.Z. uczyniła decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2025 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lipca 2025 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko N.C. na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2025 r. do dnia 31 maja 2026 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1576) – dalej: u.p.p.w.d. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (druk sejmowy VIII.216) Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Przy czym co należy podkreślić przyznanie świadczenia wychowawczego ustawodawca uzależnił od utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania, co jest usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia. Stosownie zaś do art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo 3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo 4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo 5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742, 743 i 858). Jak wynika z treści art. 13 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następuje na wniosek podmiotu uprawnionego, o którym mowa w ww. art. 4 ust. 2 ustawy. W kontrolowanej sprawie bezsporne pozostają te ustalenia faktyczne, z których wynika, że prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Pabianicach [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] maja 2023 r., sygn. akt [...], którego kopię załączono do akt sprawy, orzeczono między innymi o ograniczeniu władzy rodzicielskiej matce małoletniej N.C., powierzając sprawowanie pieczy bieżącej nad dzieckiem babce – M.Z., przy której sąd ustalił każdorazowe miejsce zamieszkania małoletniej. Jednocześnie skarżąca została ustanowiona kuratorem do spraw majątkowych małoletniej N.C. (pkt 1 i pkt 3 ww. postanowienia). Bezsporne pomiędzy stronamio pozostaje także to, że skarżąca nie zalicza się do podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1, 3-5 u.p.p.w.d. Sporną pozostaje natomiast kwestia, czy skarżąca jako osoba sprawująca pieczę bieżącą nad małoletnią N.C. jest opiekunem faktycznym dziecka, w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d., uprawnionym do wnioskowania, jak i otrzymania świadczenia wychowawczego na wnuczkę. W tym zakresie Sąd rozpoznający niniejszą skargę ma na uwadze treść art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Sąd dostrzega także, uwzględniając literalną wykładnię art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., że przepis ten nie uwzględnia osób faktycznie sprawujących opiekę nad małoletnimi, które nie wystąpiły do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie dziecka. Niemniej jednak mając na uwadze przywołany wcześniej charakter i cel świadczenia wychowawczego, w ocenie Sądu prawny rodzaj tej opieki jest kwestią wtórną, a istotnym pozostaje to, czy faktycznie, istotne z punktu widzenia rozwoju dziecka jego potrzeby podlegają zaspokojeniu przez określoną osobę, a nadto, że osobie tej opieka została powierzona przez Państwo. Stąd też Sąd konsekwentnie podtrzymuje i podziela wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż w świetle norm zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz obowiązków wynikających dla państwa z ratyfikowanej Konwencji o Prawach Dziecka, za nieuzasadnione uznać należy ustawowe wykluczenie z możliwości przyznania świadczenia wychowawczego osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem. Powierzenie bowiem przez państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś jej ust. 2 stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. Z kolei art. 72 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Zgodnie zaś z jego ust. 2 dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Tym samym osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło bieżącą pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem na mocy orzeczenia sądowego, ma nie tylko prawo skutecznego domagania się pomocy, ale Państwo ma obowiązek tę pomoc zapewnić, w tym również pomoc materialną, a więc przynajmniej w zakresie częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Wobec powyższego za niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które z jednej strony faktycznie opiekują się dzieckiem, a z drugiej jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Należy także podkreślić, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie konstytucyjnego obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, wynikającego z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wszelkie odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, dla ich dopuszczalności winny natomiast opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma (por. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19; wyrok WSA w Łodzi z 16 października 2018 r., II SA/Łd 533/18; wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017r., III SA/Kr 1140/17; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że zgodnie z art. 20 ust. 1 powołanej wcześniej Konwencji o Prawach Dziecka, dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Natomiast jak wynika z art. 3 ust. 1 i ust. 2 Konwencji we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne. W przedmiotowej sprawie skarżąca jako faktyczny opiekun małoletniej N.C., co jak wyżej wskazano nie jest kwestionowane w sprawie, została w rzeczywistości pozbawiona środków niezbędnych do utrzymania i wychowania wnuczki. Skoro zatem to skarżąca faktycznie zajmuje się wychowaniem małoletniej, zaspokaja jej codzienne potrzeby, ponosi odpowiedzialność za jej rozwój, jak i podejmuje decyzje w istotnych sprawach, tym samym posiada ona prawo do pobierania świadczenia wychowawczego w celu chociażby częściowego pokrycia wskazanych wyżej potrzeb. Wobec powyższego pozbawienie skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia, przy zastosowaniu kryteriów z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. z pominięciem przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu unormowań Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka uznać należało za nieprawidłowe. Odnosząc się w tym miejscu do akcentowanego przez organ art. art. 96 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 236) – dalej: k.r.o., należy wskazać, że myśl tego przepisu rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Stosownie zaś do art. 96 § 2 k.r.o. rodzice, którzy nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych uczestniczą w sprawowaniu bieżącej pieczy nad osobą dziecka i w jego wychowaniu, chyba że sąd opiekuńczy ze względu na dobro dziecka postanowi inaczej. Postanowienie powierzające sprawowanie pieczy bieżącej z cała pewnością nie jest podstawą, aby uznawać opiekuna sprawującego tę pieczę za opiekuna prawnego, którego sąd ustanawia na podstawie przepisów art. 145 – 153 k.r.o. Powierzenie pieczy bieżącej niewątpliwie należy odróżnić od pieczy zastępczej. W tym pierwszym przypadku, gdy opiekun sprawujący pieczę bieżącą nad dzieckiem nie zostanie ustanowiony rodziną zastępczą, nie ma zastosowania regulacja art. 1121 § 1 k.r.o. ani też dalsze przepisy oddziału 2a rozdziału II k.r.o. dotyczące pieczy zastępczej. Powierzenie przez Państwo bieżącej pieczy nad dzieckiem oznacza podjęcie w ramach tej opieki obowiązków w zakresie wychowania dziecka, zapewnienia mu bezpieczeństwa, zdrowia, wyżywienia, szkoły, utrzymania (a więc również dochodzenia należnych dziecku świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego), czyli wszystkiego tego, co łączy się z faktycznym, codziennym sprawowaniem bieżącej opieki na dzieckiem. Co istotne, zakres obowiązków opiekuna pieczy bieżącej, związanych z wykonywaniem pieczy, obejmuje kompleksowe i nieprzerwane starania obejmujące wszelkie aspekty bieżącego utrzymania i opieki nad dzieckiem. Biorąc pod uwagę wyłącznie kwestie faktyczne sprawowania pieczy, nie różni się ona od bieżących obowiązków wykonywanych w ramach sprawowania władzy rodzicielskiej czy pieczy zastępczej. Reasumując Sąd stwierdza, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej świadczenia wychowawczego. Natomiast prezentowana przez organy orzekające w sprawie wykładnia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, opierająca się wyłącznie na literalnym ich odczytaniu, z pominięciem norm konstytucyjnych oraz przywołanych unormowań Konwencji o Prawach Dziecka, w świetle których dobro małoletniego dziecka ma charakter nadrzędny, jest niemożliwa do zaaprobowania w demokratycznym państwie prawnym. Rolą państwa bowiem jest nie tylko wspieranie rodziny w wychowaniu i utrzymaniu dzieci, ale także osób odpowiedzialnych za utrzymanie dziecka, którym Państwo mocą orzeczenia sądowego powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem. Osoby te mają prawo skutecznego domagania się pomocy Państwa w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej jak chociażby w postaci przyznania spornego świadczenia. W konsekwencji uznać należy, że decyzje procedujących w sprawie organów obu instancji wydane zostały z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 2 oraz art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd uznając wniesioną skargę za w pełni zasadną, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło