II SA/Łd 410/16

Dnia 18 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2016 roku sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] znak: [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Decyzją z dnia [...] znak: [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. odmówił Z. K. umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz M. K. i J. K. w wysokości 5.642,36zł wraz z odsetkami w kwocie 282,12zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż dochód Z. K. ustalony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.012,08 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w tejże ustawie. W decyzji zaznaczono, że wnioskodawca jest osobą młodą, tylko częściowo niezdolną do pracy, co umożliwia mu podjęcie zatrudnienia odpowiedniego do jego stanu zdrowia. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od wyżej wskazanej decyzji wniósł Z. K. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania Z. K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016r. poz. 169 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", oraz argumentację wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011r. sygn. akt I OSK 1095/11. Kolegium przyjęło, że zastosowanie prokonstytucyjnej, a także funkcjonalnej i systemowej wykładni art. 30 ustawy prowadzi do wniosku, że art. 30 ust. 2 pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Zdaniem organu odwoławczego z brzmienia art. 30 ust. 2 ustawy jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Następnie Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w celu ustalenia sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy. Wniosek Z. K. został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ I instancji poczynił bowiem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści. Organ przypomniał, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny i nie jest uzasadnionym, by przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Kolegium podkreśliło, że nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych i dlatego zasadnym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Organ podkreślił, że umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Kolegium wskazało, iż Z. K. mieszka sam w domu niebędącym jego własnością i nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ponoszenie opłat związanych z utrzymaniem nieruchomości, w której zamieszkuje. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy O. o powierzchni 5,2600ha fizycznych, w tym 1,6653ha przeliczeniowych oraz gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy S.o powierzchni 3,0921ha fizycznych, w tym 1,3580ha przeliczeniowych (łączna powierzchnia ha przeliczeniowych gospodarstwa rolnego wynosi 3,0233ha), jak również domu w stanie surowym o powierzchni 110m2, położonego w miejscowości O.. Podatek rolny z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego w kwocie 118zł został mu umorzony. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] ustalono, iż Z.K. jest częściowo niezdolny do pracy do dnia 30 listopada 2016r. Jednocześnie organ podał, że skarżący nie przedstawił żadnych stosownych zaświadczeń lekarskich ani dokumentów potwierdzających ponoszone w chwili obecnej koszty leków i leczenia, przewidywane terminy badań lekarskich czy operacji. Skarżący utrzymuje się z renty w wysokości 591,37zł miesięcznie oraz dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości 870,71zł. Łączny miesięczny dochód skarżącego, pomniejszony o kwotę płaconych alimentów na rzecz dzieci w wysokości 450zł, miesięcznie stanowi kwotę 1.012,08zł. Wobec powyższego organ uznał, że sytuacja dochodowa wnioskodawcy nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych na rzecz dzieci świadczeń alimentacyjnych. Dochód wnioskodawcy przekracza bowiem ustawowe kryterium, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 634zł. W ocenie Kolegium Z.K. jest osobą samodzielną, zaradną i niewymagającą pomocy osób trzecich, bowiem tylko częściowo niezdolną do pracy do dnia 30 listopada 2016r., a okoliczności dotyczące zadłużenia w ZUS-ie na kwotę 20.000zł oraz za uprawę ziemi przez prywatne osoby w wysokości 2.500zł nie czynią jego sytuacji wyjątkową i nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych Zdaniem organu w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie zmianie. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, w związku z częściową niezdolnością do pracy, nie jest to okoliczność uzasadniająca uwzględnienie jego wniosku, bowiem nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. W końcowej części decyzji Kolegium wyjaśniło, że wnioskiem z dnia 29 maja 2014r. Z.K. zwrócił się do Wójta Gminy W. o umorzenie w całości lub w części zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz M.K. i J. K. zaliczek alimentacyjnych z uwagi na trudną sytuacją materialną związaną z utrzymywaniem się wyłącznie ze świadczeń rentowych i uzyskiwaniem niskich dochodów z gospodarstwa rolnego. Decyzją z dnia [...]. znak: [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., odmówił umorzenia zaległości. Uwzględniając jednak sytuację materialną dłużnika alimentacyjnego kwotę należności rozłożył na 11 rat po 500zł i 1 ratę w wysokości 424,48zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] znak: [...]uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt. 2, tj. w części dotyczącej rozłożenia na raty spłaty kwoty 5.642,36zł obejmującej należność główną i odsetki w kwocie 282,12zł i w punkcie 2 rozłożyło spłatę w/w należności na 19 rat płatnych w kwocie po 300zł oraz 20. raty w wysokości 224,48zł, w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2015r. sygn. akt II SA/Łd 943/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. Skarżący nie wywiązał się ze spłaty powyższej należności we wskazanych w decyzji Kolegium terminach i ponownie wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności. Z. K. w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. podniósł, że znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada żadnych maszyn rolniczych ani energii elektrycznej w mieszkaniu, a tym samym urządzeń wykorzystujących tę energię. Ponadto zamieszkuje w starym przedwojennym domu, którego właścicielem jest inna osoba. Z. K. dodał, że posiada w Gminie O. grunty V i VII klasy o powierzchni 5,26ha tj. 1,6653ha przeliczeniowych i w Gminie S. 3,0921ha tj. 1,3340ha przeliczeniowych. Gruntów w gminie S. nikt nie chce wydzierżawić, zaś do uprawy gruntów w O. korzystał z wynajmu usług. Skarżący stwierdził, że dochody z gospodarstwa rolnego są tylko teoretyczne i podkreślił, że jego dług za poprzedni rok wynosi 3000zł. Ponadto Z.K. wyjaśnił, że renta socjalna która otrzymuje wynosi 591zł, z czego 451zł przeznaczane jest na alimenty dla dzieci. Tym samym nie stać go, by wykupić lekarstwa za około 180zł. Nadto posiada zadłużenie w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej 5642,36zł oraz 282,12zł odsetek, zaś w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych – 20.000zł. Wobec powyższego skarżący wniósł o umorzenie przez Sąd zadłużenia w całości lub w części, ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej dzieciom Z. K. a na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86 poz. 732 ze zm.). Wyjaśnić trzeba, że ustawa z dnia 22 kwietnia 2005r. wprowadziła jako zasadę zwrot przez dłużnika alimentacyjnego kwot zaliczek wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu, co oznacza, że ewentualne zwolnienie dłużnika z tego obowiązku musi być traktowane jako wyjątek od tej zasady. Z uwagi na tę okoliczność przepisy dotyczące możliwości przyznania ulgi w spłacie należnych zobowiązań z tytułu zaliczek alimentacyjnych należy interpretować w sposób ścisły. Zatem wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w ustawie możliwe jest udzielenie ulgi w zakresie obowiązku spłaty przedmiotowych należności. Kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja wydana została w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia na wniosek dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" w treści przedmiotowego przepisu przesądził, że decyzja organu w powyższym zakresie ma charakter uznaniowy. Organ nie jest zatem zobligowany do uwzględnienia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie zaległości, gdyż decyzja w tym zakresie wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego. Korzystanie z powyższej konstrukcji prawnej oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, lecz musi wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz uwzględnienia zarówno słusznego interesu strony postępowania, jaki i interesu publicznego. Z akt sprawy wynika, iż wnioskujący o umorzenie należności alimentacyjnych wprawdzie otrzymuje rentę w niewielkiej wysokości, z której opłaca alimenty na dzieci, to jednak jest właścicielem gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni 8,3521ha fizycznych, co stanowi 3,0233ha przeliczeniowych oraz budynku o powierzchni 110m2, z których to może uzyskiwać dochody. Choć skarżący kwestionuje przyjęty przez organ dochód z gospodarstwa rolnego, to nie oznacza, że skarżący nie może osiągać dochodu z tytułu uprawy, dzierżawy czy sprzedaży tychże gruntów. W ocenie Sądu Z.K. w toku postępowania wyjaśniającego nie przedstawił całej swej sytuacji dochodowej. Pomimo faktu, iż był wzywany do nadesłania dokumentacji związanej z ponoszeniem kosztów utrzymania domu, w którym zamieszkuje i dowodów potwierdzających aktualne koszty leczenia, nie przedstawił żadnych dokumentów w tym zakresie. Wnioskujący o umorzenie należności alimentacyjnych nie wyjaśnił ponadto, skąd posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 20.000zł. Ponadto zauważyć należy, że orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy przedłożone przez skarżącego ma charakter czasowy i nawet mimo legitymowania się tymże orzeczeniem nic nie stoi na przeszkodzie, by skarżący który jest osobą młodą, podjął zatrudnienie odpowiadające jego możliwościom psychofizycznym. Stwierdzić więc trzeba, że zasadne jest stanowisko organów, iż skarżący ma możliwość spłaty zadłużenia z tytułu należnych zaliczek alimentacyjnych, bowiem dysponuje stałym dochodem, majątkiem nieruchomym oraz posiada możliwość zarobkowania. Natomiast, jak trafnie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., fakt posiadania przez skarżącego dodatkowego zadłużenia u osób prywatnych oraz w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, nie czyni jego sytuacji wyjątkowej i uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Należy bowiem pamiętać, iż zaliczki alimentacyjne były wypłacane z uwagi na niedopełnianie obowiązków alimentacyjnych przez stronę, a zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci mają charakter obligatoryjny, co wynika wprost z art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Przyznanie zatem ulgi, jaką jest umorzenie należności może nastąpić wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być efektem czynników obiektywnych, gdyż umorzenie należności alimentacyjnych powoduje przerzucanie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużnika. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że organ orzekający prawidłowo ocenił sytuację rodziną i dochodową strony, która nie uzasadniała umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Tym samym uznać trzeba, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W treści zaskarżonej decyzji organ szczegółowo przedstawił wszystkie istotne okoliczności sprawy i uzasadnił wybór podjętego w sprawie rozstrzygnięcia. Tym samym organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Uzasadnienie decyzji odpowiada zaś wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Z tychże względów, uznając że skarga jest niezasadna, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 4 i § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 1801). IB