II SA/Łd 417/09

Dnia 2 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Protokolant Asystent sędziego Marcin Olejniczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. W. 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. LS Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 154 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.) uchylił decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił przyznania J.W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Wskazana decyzja wraz z pouczeniem o trybie i terminie złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy została przesłana na adres podany przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie świadczenia z dnia 3 listopada 2008 r. i odebrana przez synową Z.W. W dniu 20 stycznia 2009 r. J.W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazała, iż przeprasza za złożenie wniosku po terminie. Wyjaśniła, że powodem uchybienia terminu była zmiana miejsca zamieszkania. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 123 w zw. z art. 59, art. 58, art. 41 § 1 i 2 i art. 134 k.p.a. odmówił J.W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] roku. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ podkreślił, że z danych uzyskanych w systemie PESEL wynika, że strona była zameldowana na pobyt czasowy pod nowym adresem już w dniu 8 maja 2006 r. Zatem w chwili składania wniosku J.W. powinna zawiadomić organ o konieczności kierowania pism pod inny, niż stały adres zameldowania. Zdaniem organu wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła, że w okresie ustawowego biegu terminu do złożenia wniosku stan zdrowia lub inne przyczyny uniemożliwiły jej sporządzenie wniosku osobiście bądź przez wyznaczonego pełnomocnika. Ponadto organ wskazał, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, iż decyzja została doręczona J.W. w dniu 16 grudnia 2008 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został natomiast nadany w urzędzie pocztowym w dniu 20 stycznia 2009 r. Powyższa okoliczność uzasadniała więc dodatkowo stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J.W. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej organ administracyjny naruszył w sposób istotny art. 138 k.p.a. w zw. z art. 58 k.p.a. W uzasadnieniu skargi wskazała, że ma ponad 80 lat, jest osobą nieporadną, schorowaną i praktycznie niewidomą z powodu zaćmy. Nie była w stanie zrozumieć pouczeń dotyczących zmiany miejsca zamieszkania. Ze względu na gwałtowne pogorszenie jej stanu zdrowia zmuszona była przeprowadzić się do córki. Przesyłka zawierająca decyzję dotarła do niej później. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod kątem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi, prawa i obowiązki stron oraz z przepisami formalnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Skład orzekający w niniejszej sprawie, oceniając w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. odmawiającego J. W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy oraz stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia rzeczonego wniosku, stwierdził, że zostało ono podjęte z istotnymi naruszeniami przepisów procedury administracyjnej, które musiały skutkować jego uchyleniem. Przede wszystkim Sąd w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy nie podzielił stanowiska Kierownika o uchybieniu przez skarżącą obowiązkowi powiadomienia organu o każdej zmianie swego adresu, wynikającego z dyspozycji art. 41 k.p.a. W rozumieniu tego przepisu w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu (art. 41 § 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (art. 41 § 2). Przytoczona norma prawna niewątpliwie ustanawia dla strony postępowania obowiązek powiadomienia organu o każdej zmianie swego adresu i określa ewentualne skutki jego zaniedbania. Nie mniej jednak, dokonując wykładni art. 41 k.p.a., nie można zapominać o wynikającej z art. 9 k.p.a. zasadzie ogólnej, nakładającej na organy administracji publicznej obowiązek udzielania stronom należytych i wyczerpujących informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, a nadto czuwania, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. A zatem na stronie spoczywa obowiązek zawiadomienia organu o każdej zmianie swego adresu, o ile organ administracyjny uprzednio powiadomił stronę o prowadzonym postępowaniu i pouczył o obowiązku wynikającym z art. 41 § 1 k.p.a. oraz skutkach niedopełnienia tej powinności, o których mowa w § 2 tego przepisu. Zaprezentowane w tym zakresie stanowisko koresponduje także w pełni z dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 23 września 2005 r. sygn. akt I OSK 43/05 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że obowiązek zawiadomienia organów administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu ciąży na stronie od daty dowiedzenia się o prowadzonym postępowaniu administracyjnym, zaś na organie ciąży na podstawie art. 9 k.p.a. obowiązek pouczenia o tej powinności i skutkach niedopełnienia jej (Lex nr 194724). Tożsamy pogląd wyrażono w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2001 r. sygn. akt V SA 545/01 (Lex nr 121800) i z dnia 13 kwietnia 2000 r. sygn. akt V SA 2362/99 (Lex nr 49871) oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r. sygn. akt II SA 2788/03 (Lex nr 173973). Sąd, przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdził, że Kierownik Urzędu w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia uchybił obowiązkom wynikającym z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 41 § 1 i 2 k.p.a. i w rezultacie bezpodstawnie obciążył skutkami swoich zaniedbań skarżącą J.W. Okolicznością bezsporną jest bowiem fakt, iż J.W. wnioskiem z dnia 13 listopada 2008 r. zwróciła się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Organ natomiast, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 61 § 4 k.p.a., nie powiadomił strony o wszczęciu postępowania oraz o treści art. 41 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. i w dniu [...] r. wydał decyzję, co do której następnie J.W. w dniu 20 stycznia 2009 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazana decyzja, co należy - w ocenie Sądu - dodatkowo podkreślić, została w dniu 16 grudnia 2008 r. doręczona synowej wnioskodawczyni Z.W. Na podstawie zwrotnego potwierdzenia odbioru rzeczonej przesyłki nie sposób jednak ustalić, czy synowa jest domownikiem skarżącej, a nadto, czy zobowiązała się ona do oddania przesyłki adresatce. Warunki te, co niewątpliwie uszło uwadze organu orzekającego, powinny być spełnione łącznie, aby można było stwierdzić skuteczność doręczenia decyzji J. W. w trybie art. 43 k.p.a. O skuteczności doręczenia pisma, co podkreślano wielokrotnie w orzecznictwie sądowym, decyduje nie tylko data, ale także i sposób doręczenia. Jeżeli na odwrocie poświadczenia odbioru podkreślono, iż doręczenia dokonano dorosłemu domownikowi nie zaznaczając jednak, czy osoba ta podjęła się oddać przesyłkę adresatowi, to doręczenie nie spełnia zatem ani wymogów art. 40 § 1, ani art. 43 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2004 r. sygn. akt I SA 844/03, Lex nr 389425). Pokwitowanie stanowi dowód, że domownik podjął się oddania pisma adresatowi, dopiero wówczas, kiedy zawiera odpowiednią informację (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 sierpnia 2002 r. sygn. akt I SA 2614/00, Lex nr 137823). Skład orzekający przechodząc następnie do oceny treści wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgodził się z Kierownikiem Urzędu, iż skarżąca w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości wniosła w nim również o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Faktem jest, że strona przeprosiła organ za złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy po upływie ustawowego terminie i wskazała, że powodem tego stanu rzeczy była zmiana miejsca zamieszkania. Z pisma tego nie sposób jednak wywieść, aby wnosiła ona o przywrócenie terminu do złożenia rzeczonego wniosku. W sytuacji, gdy strona redaguje pismo niezręcznie i nieporadnie, to obowiązkiem organu administracyjnego jest podjęcie działań mających na celu ustalenie rzeczywistej intencji pisma procesowego strony. O tym bowiem, jaki charakter ma pismo decyduje wyłącznie strona postępowania, a nie tak jak w rozpoznawanej sprawie organ. Przy ustalaniu, jaki charakter ma pismo procesowe strony, nie ma decydującego znaczenia jego tytuł ani nawet dosłowne powołanie poszczególnych zawartych w nim zwrotów, ale ocena intencji strony dokonana w oparciu o całokształt podniesionych okoliczności. O tym, jaki charakter ma mieć ostateczne pismo decyduje strona, ale w razie wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie stosownych informacji w ramach obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a., o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia - w tym celu, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1296/05 - Lex nr 321213). W tym stanie rzeczy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decydując samodzielnie o charakterze pisma J.W. z dnia 20 stycznia 2009 r., naruszył - w przekonaniu Sądu - nie tylko regulację art. 9 k.p.a., ale także art. 7 k.p.a. Na marginesie godzi się jeszcze wyjaśnić, że w sytuacji, gdy strona wraz z wniesieniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) składa wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania) i organ odwoławczy postanowieniem odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego wniosku (odwołania), wyłączona zostaje możliwość wydania odrębnego postanowienia na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołania). Postanowienie o odmowie przywrócenia terminu zawiera bowiem samo w sobie stwierdzenie, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (odwołanie) został wniesiony z uchybieniem terminu. W rozpoznawanej sprawie natomiast, Kierownik Urzędu orzekając w punkcie pierwszym postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w punkcie drugim spornego postanowienia stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, potwierdzając tym samym rozstrzygnięcie z punktu pierwszego, co - w przekonaniu Sądu - było zbędne. Podobną argumentację w tej kwestii przedstawił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I OSK 1490/07 (opubl. ONSAiWSA 2009/3/55). Podsumowując, Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stwierdził, że Kierownik Urzędu wydając zaskarżone postanowienie naruszył art. 41 w zw. z art. 9 k.p.a., art. 61 § 4 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 134 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Dostrzeżone błędy obligowały Sąd do wyeliminowania kwestionowanego aktu administracyjnego z obrotu prawnego. Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające organ zobligowany będzie uwzględnić poczynione wyżej uwagi, tak, by w rezultacie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa. Z tych wszystkich powodów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono w punkcie drugim sentencji wyroku w trybie art. 200 w/w ustawy. B.C.