II SA/Łd 426/16

Dnia 26 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2016 roku sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy A. nr [...] z dnia [...]. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania B. T., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy A. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z akt sprawy Wójt Gminy A. decyzją z dnia [...], podjętą na podstawie art. 104 K.p.a., art. 2 pkt 1, art. 7 pkt 5 lit. b, art. 11a ust. 1 pkt 2, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) – dalej w skrócie "u.ś.r.", odmówił przyznania B. T. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka J. T., argumentując, że skoro ojcem dziecka jest K. K., a więc osoba inna aniżeli wskazana w zupełnym akcie urodzenia dziecka, to wnioskodawczyni w pierwszej kolejności winna wykorzystać środki prawne zmierzające do uzyskania świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica w celu powiększenia dochodu rodziny. Reasumując organ stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania art. 11a ust. 1 pkt 2 u.ś.r. i uznania, że ojciec dziecka jest nieznany. W odwołaniu od tej decyzji, uzupełnionym pismem z dnia 6 kwietnia 2016 r. B. T. nie zgodziła się z decyzją organu I instancji podnosząc, że ze znajdującego się w aktach sprawy zupełnego aktu urodzenia córki J. T. wynika, że ojciec dziecka jest nieznany od daty jej urodzenia. W adnotacjach do aktu urodzenia zamieszczona jest informacja, że na podstawie art. 42 ust. 2 Prawa o aktach stanu cywilnego wpisano "T." jako nazwisko rodowe ojca i na wniosek matki "D." jako imię ojca. Odwołująca dodała, że jej dziecko nigdy nie zostało uznane przez ojca. Zatem świadczenie alimentacyjne nie może być zasądzone, ponieważ dziecko nie ma ustalonego ojca. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 7 pkt 5, art. 11 u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ przywołał regulację art. 11a ust 1 pkt 2, art. 7 i art. 3 pkt 17a u.ś.r. wywodząc, że w dniu 29 lutego 2016 r. B. T. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na córkę J. T. Do wniosku strona dołączyła odpis zupełny aktu urodzenia dziecka z dnia 15 czerwca 1999 r., z którego wynika, iż na podstawie art. 42 ust 2 prawa o aktach stanu cywilnego wpisano "T." jako nazwisko i nazwisko rodowe ojca i na wniosek matki "D." jako imię ojca. W dniu 3 marca 2016 r. B. T. złożyła w organie I instancji oświadczenie wskazując, iż ojcem dziecka - J. T. jest K. K. Tę informację strona potwierdziła w treści odwołania oraz w piśmie uzupełniającym odwołanie od decyzji organu I instancji. Z powyższego wynika więc, że ojciec dziecka jest znany B. T. i jest to zupełnie inna osoba niż podana w zupełnym akcie urodzenia dziecka. W związku z powyższym - zdaniem Kolegium - B. T. w pierwszej kolejności zanim zwróciła się o pomoc państwa poprzez przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, powinna wykorzystać prawne środki zmierzające do uzyskania od ojca dziecka - K. K. świadczenia alimentacyjnego w celu powiększenia dochodu rodziny. Z tego też powodu dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje B. T., bowiem strona nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 11a ust 1 pkt 2 u.ś.r., gdyż ojciec dziecka jest znany oraz z art. 7 pkt 5 u.ś.r., bowiem nie ma zasądzonego świadczenia alimentacyjnego od ojca dziecka - K. K. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. T. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając im sprzeczność z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. W motywach skargi jej autorka powtórzyła argumenty z odwołania od decyzji organu I instancji i wskazała, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie zmusza ją do dochodzenia alimentów od osoby, która fizycznie jest ojcem jej dziecka, a która nigdy go nie uznała. Zatem pośrednio nakłada na nią obowiązek zmuszenia biologicznego ojca dziecka do prawnego uznania dziecka. W piśmie uzupełniającym skargę, złożonym w siedzibie sądu w dniu 8 sierpnia 2016 r. skarżąca ponownie wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy, opisując trudną sytuację materialną i zdrowotną w jakiej się znajduje. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Po myśli art. 134 §1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a, skarga podlega oddaleniu w oparciu o przepis art. 151 tejże ustawy. Postępowanie w niniejszej sprawie dotyczące przyznania zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka prowadzone było w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139 poz. 992 z 2006 r. ze zm.). Art. 3 pkt 17a tej ustawy stanowi, iż osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Stosownie zaś do art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko, matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje, 2) ojciec dziecka jest nieznany, 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Ustawodawca w przepisach tych określił krąg osób uprawnionych do otrzymania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z ich treści wynika, iż świadczenie w postaci dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko jaką jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona (chyba, że wychowuje ona wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem). Przy czym świadczenie to przysługuje jedynie w sytuacji, gdy powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego rodzica zostało oddalone, albo brak było możliwości wystąpienia z takim roszczeniem z uwagi na fakt, iż drugi rodzic dziecka nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany. Przesłanką przyznania dodatku jest zatem fakt oddalenia powództwa o alimenty od drugiego rodzica lub brak podstaw do wysuwania takich roszczeń z uwagi na brak drugiego rodzica, od którego alimenty mogą być zasądzone z powodu jego śmierci bądź z tego powodu, iż ojciec dziecka jest nieznany. Z załączonego zupełnego odpisu aktu urodzenia dziecka wynika, że w akcie urodzenia wpisano nazwisko T. na podstawie art. 42 ust. 2 ustawy z dnia z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), który stanowi, że jeżeli nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, wpisuje się do akt urodzenia jako imię ojca - imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe - nazwisko matki, z odpowiednią adnotacją w rubryce uwagi. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie sformułowano definicji ojca dziecka, ani nie zdefiniowano sytuacji, w której ojciec dziecka jest nieznany. Niewątpliwie, zdaniem sądu, pojęcia te są pojęciami prawnymi i nie odnoszą się do ojcostwa biologicznego ani odczuć stron w zakresie rzeczywistego ojcostwa dziecka. Dla zdefiniowania tych pojęć należy odnieść się do wykładni systemowej, ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). oraz ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 z późn. zm. - zwana dalej w skrócie a.s.c.). przy czym, nie jest to pojęcie zdefiniowane wprost, ale wynika z zastosowania reguł interpretacyjnych niżej opisanych. Stosownie do art. 3 tej ustawy stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. Z art. 62 i 72 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż ojcostwo dziecka może wynikać z domniemania wynikającego z zawarcia małżeństwa z matką dziecka, sądowego ustalenia ojcostwa lub uznania dziecka przed właściwym organem). Art. 42 Prawa o aktach stanu cywilnego wskazuje zaś, iż jeżeli stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, dane dotyczące osoby ojca wpisuje się tylko w razie uznania dziecka przez ojca lub sądowego ustalenia ojcostwa (ust. 1). Jeżeli nie nastąpiło uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, wpisuje się do aktu urodzenia dziecka jako imię ojca - imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka, a w braku takiego wskazania - jedno z imion zwykle w kraju używanych oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe - nazwisko matki z odpowiednią adnotacją w rubryce "Uwagi" (ust. 2). Stwierdzić należy, iż stan prawny, w którym ojciec dziecka jest nieznany istnieje w przypadku gdy nie zachodzi domniemanie ojcostwa, nie doszło do uznania dziecka oraz sądowego ustalenia ojcostwa. Zgodnie z art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. Uznanie dziecka działa wstecz w zakresie stosunków rodzinnoprawnych pomiędzy uznanym a uznającym. Natomiast prawo do świadczeń z tytułu alimentów, świadczeń z ubezpieczenia społecznego itp. związanych z ojcostwem dziecka, dziecko nabywa z chwilą uznania. Poza przypadkami wymienionymi w tym przepisie, a mianowicie: domniemaniem ojcostwa, uznaniem dziecka i sądowym ustaleniem ojcostwa istnieje stan, dający podstawę do stwierdzenia, że ojciec dziecka jest nieznany. Zasady odnotowywania w aktach urodzenia uznania dziecka reguluje art. 44 a.s.c. Stosownie do art. 76 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Gdy w zupełnym odpisie aktu urodzenia nie podano nazwisko ojca, tylko uczyniono adnotację w trybie art. 42 ust. 2 a.s.c. oznacza to, że ojciec dziecka nie jest znany. Treść aktu urodzenia dziecka może być zmieniona w wyniku uznania dziecka przez ojca lub prawomocnie zakończonego procesu o ustalenie ojcostwa. Dopóki nie zostanie zmieniona treść aktu cywilnego istnieje domniemanie, że okoliczności w nim zawarte są prawdziwe, co wynika z treści art. 3 a.s.c. Reasumując należy stwierdzić, że stan cywilny dziecka określają zapisy w aktach stanu cywilnego, w tym również okoliczność, że ojciec dziecka jest nieznany i dopóki na drodze sądowej nie nastąpi prawomocne ustalenie ojcostwa, lub nie nastąpi uznanie przez ojca dziecka, treść aktu urodzenia daje podstawę matce dziecka do traktowania jej jako osoby samotnie wychowującej dziecko, którego ojciec jest nieznany. Okoliczność, że ojciec dziecka jest nieznany stosownie do art. 3 u.s.c. stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego, a w przypadku aktu urodzenia zapisów dokonanych w sposób określony art. 42 ust. 2 tej ustawy, które są skuteczne erga omnes do czasu ich zmiany wobec uznania dziecka albo sądowego ustalenia ojcostwa. Innymi słowy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i ustawy o aktach stanu cywilnego nie wymagają prowadzenia postępowania w celu stwierdzenia, że ojciec dziecka jest nieznany. Jak długo zatem ojciec dziecka jest w sensie prawnym nieznany, stronie wnioskującej przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka. Wykładnia taka odpowiada istocie normy art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która zwalnia wnioskującego o dodatek z tytułu samotnego wychowania dziecka z obowiązku przedłożenia wyroku oddalającego powództwo o alimenty w przypadku gdy ojciec dziecka jest nieznany. Tak długo jak długo fakt uznania nie nastąpił, osoba uprawniona nie może bowiem wystąpić do sądu o zasądzenie alimentów. W taki sam sposób interpretowane być musi pojęcie ojca jako rodzica dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w części w jakiej przepis ten mówi o wychowaniu dziecka z jego rodzicem. Okoliczność, czy biologiczny ojciec dziecka jest znany matce dziecka i czy wychowuje dziecko łącznie z matką, w sytuacji gdy jego ojcostwo nie jest ojcostwem prawnym (wynikającym z domniemania ojcostwa, uznania dziecka czy tez ustalenia ojcostwa), nie wyłącza nabycia uprawnienia do zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Tylko bowiem ojcostwo prawne (a nie biologiczne) wyłącza nabycie uprawnienia do zasiłku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Tym samym ojcostwo biologiczne oraz fakt, czy ojciec dziecka jest znany matce dziecka i czy wychowuje razem z nią dziecko, nie może być brane pod uwagę na gruncie wskazanego wyżej przepisu ( vide: wyrok NSA z 16.11.2011 r. sygn. akt I OSK 1134/11, wyrok WSA w Bydgoszczy z 25.11.2014 r. sygn. akt II SA/Bd 981/14 – dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl, wyrok WSA w Gdańsku z 10.03.2011r. sygn. akt II SA/Gd 765/10 – LEX nr 957307). Mając powyższe na uwadze sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji jako wydane z naruszeniem powołanych przepisów prawa materialnego. LS