II SA/Łd 436/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], którą organ pierwszej instancji orzekł o zwrocie od J. Z. nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400,-zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień [...] w kwocie 6,13 zł. Decyzja organu odwoławczego została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 7.września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. nr 1 z 2009r.,poz. 7 ze zm.). W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż wspomnianą decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko P. T. za okres od 1.października 2010r. do 31.października 2010r. w kwocie 400,- zł. wraz z ustawowymi odsetkami od tej kwoty, naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości 6,13 zł. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., złożyła z zachowaniem ustawowego terminu, J. Z. wskazując, iż nie jest w stanie zwrócić wskazanej kwoty ze względu na trudną sytuację materialną. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w dniu 4.listopada 2010r. J. Z. dostarczyła do Centrum Świadczeń Socjalnych kserokopię skróconego aktu zgonu dłużnika alimentacyjnego K. T., który zmarł 10.września 2010 r. W związku z powyższym Prezydent Miasta Ł. ostateczną decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 105 i art. 163 k.p.a. oraz art. 2 pkt 3 i 11, art., 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uchylił w całości własną decyzję z dnia [...], nr [...] i orzekł o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1.października 2010r. Konsekwencją powyższego było wydanie przez Prezydenta Miasta Ł. w/w decyzji z dnia [...], orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego na P. T. za okres od 1.października 2010r. do 31.października 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podkreśliło, że kwestia braku uprawnień do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego została już rozstrzygnięta wspomnianą decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] mocą której uchylono wcześniejszą decyzje i odmówiono przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaś decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] określa jedynie wysokość nienależnie pobranego świadczenia. Skargę na wskazaną na wstępie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] złożyła J. Z. podtrzymując stanowisko zawarte w odwołaniu. Wskazała, iż wraz z synem utrzymuje się jedynie ze swej niewielkiej pensji, co sprawia, że zwrot kwoty wypłaconych alimentów jest dlań obciążeniem nadmiernym. Podniosła, iż wszystkie posiadane środki przeznacza na utrzymanie i edukację niepełnoletniego syna oraz opłacenie jego zajęć dodatkowych, pozwalających mu rozwijać jego zainteresowania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodu zarzutów, podniesionych w jej treści. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 23 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów statuuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, którego definicja ustawowa zawarta jest w art. 2 pkt 7 powołanej ustawy. Cytowany przepis określa zaś, iż przez nienależnie pobrane świadczenie rozumieć należy świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji jako materialno prawną podstawę żądania zwrotu wypłaconego świadczenia wskazał przepis art. 2 pkt 1 lit a powołanej wyżej ustawy, odwołując się do własnej decyzji ostatecznej z dnia [...], wydanej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o uchyleniu decyzji z dnia [...] orzekającej przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka P. T. i odmowie prawa do tych świadczeń. Przepis art. 24 ust. 1 pozwala natomiast na zmianę lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością faktyczną uzasadniającą zarówno rozstrzygnięcie o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie jak i decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie była śmierć ojca dziecka w dniu 10.września 2010r. tj. przed datą złożenia wniosku o przyznanie oświadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazanie więc w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisu art. 3 pkt 7 lit a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jako podstawy żądania zwrotu wypłaconego świadczenia nie jest prawidłowe. Cytowany przepis dotyczy bowiem wypłaty świadczeń mimo zaistnienia okoliczności powodujących utratę albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, podczas gdy w rozpoznawanej sprawie, w świetle okoliczności ujawnionych po dacie wydania decyzji z dnia [...], nie było podstaw do jego przyznania. Małoletni nie utracił zatem prawa do świadczenia; w okresie zasiłkowym, rozpoczynającym się z dniem 1.października 2010r. w ogóle tego prawa nie nabył, z uwagi na śmierć dłużnika alimentacyjnego. Fakt ten, mający miejsce przed datą wydania decyzji o przyznaniu świadczenia, ujawnił się po jej wydaniu, stanowiąc podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Jakkolwiek więc istotnie, w rozpoznawanej sprawie, prawidłowość decyzji z dnia [...] (wydanej w trybie art. 24 ust. 1 ustawy) z racji jej ostateczności, nie podlega kontroli, jej konsekwencje rzutują wszakże na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Nie jest bowiem możliwe proste odwołanie się doń dla uzasadnienia decyzji zwrotowej. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, decyzje zmieniające decyzje ostateczne o przyznaniu świadczeń o charakterze okresowym (świadczenia rodzinne, pomocowe, alimentacyjne), mają, co do zasady, charakter konstytutywny, wywierając skutek na przyszłość. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.stycznia 2009r.;, sygn.akt I OSK 535/08, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji prawnej Lex nr 499576, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15.kwietnia 2011r., w sprawie o sygn.akt II SA/Łd 288/11, dostępny na Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji więc - nie mogą same w sobie stanowić postawy do żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Instytucje te funkcjonują bowiem niezależnie. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Po myśli art. 152 p.p.s.a. stwierdzono zaś, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Prowadząc ponownie postępowanie, organ, uwzględniając przedstawioną powyżej ocenę prawną, winien ustalić czy i ewentualnie która z przesłanek, określonych w art. 3 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, może stanowić postawę do żądania zwrotu wypłaconego skarżącej świadczenia alimentacyjnego. m.o.