II SA/Łd 446/16

Dnia 23 sierpnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2016 roku sprawy ze skargi I. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji uchyla zaskarżone postanowienie. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 59 § 1 w związku z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016r., poz.23) – w skrócie: "K.p.a." – odmówiło I. S. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie odmowy uchylenia lub zmiany w trybie określonym w art. 154 § 1 K.p.a. ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł z dnia [...]. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została doręczona I. S. w dniu 22 grudnia 2015r. (vide zwrotne potwierdzeniu odbioru w aktach adm.). Termin do wniesienia odwołania - 14 dni od dnia doręczenia (art. 129 § 2 K.p.a.), upłynął z dniem 5 stycznia 2016r. I. S. złożyła odwołanie za pośrednictwem poczty polskiej w dniu 5 lutego 2016 roku (co potwierdza pieczęć Urzędu Pocztowego), a zatem z oczywistym uchybieniem ustawowego terminu, co przesądza o bezskuteczności jego wniesienia. Rozpoznając organ odwoławczy wskazał I. S. we wniosku o przywrócenie terminu, zawartym w odwołaniu stwierdziła, że leczy się psychiatrycznie, a zażywane leki psychotropowe wywołały u niej zaburzenia koncentracji, zaburzenia świadomości, senność, zaburzenia równowagi, zaburzenia pamięci. Dolegliwości te spowodowały, że skarżąca nie była w stanie samodzielnie sporządzić odwołania ani wyjść z domu celem uzyskania pomocy fachowca, nadto samotnie wychowuje małoletnią córkę, która przebywa w zakładzie psychiatrycznym. Oznacza to, iż nie mogła skorzystać z pomocy osoby trzeciej w celu złożenia odwołania Załączyła zaświadczenie lekarskie poświadczające pozostawanie pod opieką psychiatryczną od 2011 roku o stwierdzające pogorszenie stanu zdrowia od grudnia 2015 roku.. Powołując się na treść art. 58 § 1, § 2 i § 3 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło zasady przywracania terminu w postępowaniu administracyjnym i stwierdziło, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zasługiwał na uwzględnienie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium zaznaczyło, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa i może mieć ono miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Uchybienie terminu może być poczytane jako zawinione przez stronę, jeżeli pragnęła ona wydarzenia albo godziła się na nie, jakkolwiek mogła mu zapobiec. Oznacza to, że uchybienie terminu może być uznane jako zawinione przez stronę, jeżeli nie chciała ona dokonać czynności w terminie albo chciała dopełnić czynności, lecz nie dopełniła jej z powodu jakiejś przeszkody, którą mogła przezwyciężyć. Zdaniem organu odwoławczego I. S. nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nastąpiło bez jej winy, wskazała jedynie na przeszkody, które zdaniem Kolegium, nie były przeszkodami nie do przezwyciężenia, by dopełnić określonej czynności prawnej, przy zachowaniu należytej staranności. Tym bardziej, iż w myśl przepisu art.128 K.p.a., odwołanie nie wymaga zachowania jakiejś szczególnej formy ani precyzyjnego uzasadnienia, jest całkowicie wystarczające, jeżeli z treści tego pisma wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Złożenie odwołania nie wymaga wiedzy specjalistycznej ani zachowania form prawnych tak, że czynności tej może dokonać samodzielnie strona dbająca należycie i starannie o prowadzenie własnych spraw. Ponadto Kolegium podniosło, że I. S. nie złożyła żadnych dokumentów, które dawałyby organowi odwoławczemu podstawy do przyjęcia stwierdzenia o braku winy strony w uchybieniu terminu. Dokumentem tym bowiem, w ocenie Kolegium, nie mogło być załączone do pisma z dnia 5 lutego 2016r.- zaświadczenie lekarza Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej A z ul. A 100 w Ł. z dnia 29 stycznia 2016r. W zaświadczeniu tym bowiem lekarz specjalista psychiatra stwierdza jedynie, iż I. S. pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2011r. i nadal z powodu zaburzeń depresyjnych. Od połowy grudnia 2015r. i nadal jest w pogorszeniu stanu psychicznego. Z powyższego wynika, iż choroba I. S. ma charakter przewlekły i długotrwały (o czym świadczy użycie przez lekarza słowa "od 2011r. i nadal"). Z treści tego zaświadczenia nie wynika zatem, by choroba I. S. miała na tyle nagły i nieprzewidywalny przebieg, a ponadto by zdarzyła się w okresie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, by skutecznie uniemożliwić stronie, należycie dbającej o własne sprawy, terminowe wniesienie odwołania. Ponadto zaświadczenie zostało wystawione w dniu 29 stycznia 2016r. i użyte przez lekarza słowa "od połowy grudnia 2015r. i nadal jest w pogorszeniu stanu psychicznego" oznaczają, że skoro I. S. mogła złożyć odwołanie w dniu 5 lutego 2016r., to również mogła dokonać tej czynności w terminie 14 dni od otrzymania decyzji. Z treści zaświadczenia jasno wynika, iż przez cały ten okres strona była w takim samym stanie psychicznym. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła I. S., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1. art. 58 § 1 i 2 K.p.a., polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nastąpiło bez jej winy, a w konsekwencji oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania; 2. art. 7, 8 i 9 K.p.a., polegające na ich niezastosowaniu i zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności związanych ze stanem zdrowia psychicznego skarżącej w okresie od dnia 29 stycznia 2016r. (data wystawienia zaświadczenia lekarskiego) do dnia 5 lutego 2016r. (data wniesienia odwołania z wnioskiem o przywrócenie terminu), a w konsekwencji oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu skargi I. S. podniosła, że w połowie grudnia 2015r. doszło u niej do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego, co uniemożliwiło wniesienie niniejszego odwołania we właściwym terminie. Przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu, załączyła nowe zaświadczenie lekarskie. Skarżąca podkreśliła, że jej choroba psychiczna jest sytuacją obiektywną, na której przebieg, nasilenie, jak i skutki nie ma ona wpływu. Organ zaś nie rozważył wszystkich okoliczności z nią związanych, w tym wpływu na możliwość zajmowania się przez skarżącą sprawami codziennymi i wniesienia odwołania. Organ nie odniósł się też do kwestii możliwości skorzystania przez skarżącą z pomocy innych osób. Co więcej, organ uznał, że skoro skarżąca mogła złożyć odwołanie od decyzji w dniu [...], to również mogła dokonać tej czynności w terminie 14 dni od otrzymania decyzji, bowiem z treści przedłożonego przez nią zaświadczenia z dnia 29 stycznia wynikało, że od połowy grudnia 2015r. skarżąca była w takim samym stanie psychicznym. W ocenie skarżącej organ nie wyjaśnił jednak, jaki był jej stan psychiczny od dnia 29 stycznia 2016r., do dnia wniesienia odwołania wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu z dnia 5 lutego 2016r. Brak wezwania skarżącej w tej kwestii doprowadził, zdaniem skarżącej, do naruszenia zasad określonych w art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W ocenie sądu trafny jest zarzut niewyjaśnienia okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia skarżącej, a właściwie wadliwej jego oceny , co miało wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekało na podstawie art. 58 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem § 1 tegoż przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu obwarowane jest zatem spełnieniem czterech przesłanek: prośby zainteresowanego, uprawdopodobnienia braku winy, wniesienia podania w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełnienia czynności, dla której termin był określony. Poza sporem jest, że skarżąca uchybiła czternastodniowemu terminowi do złożenia odwołania. Termin bowiem upływał w dniu 5 stycznia 2016 roku, środek odwoławczy został złożony w dniu 5 lutego 2016 roku. W odwołaniu jego autorka zawarła również wniosek o przywrócenie terminu. Zatem dwie z przesłanek zawartych w art. 58 § 2 k.p.a. są niesporne – złożenie wniosku i jednoczesne wniesienie odwołania. Jako przyczynę opóźnienia skarżąca powołała chorobę psychiczną, a zwłaszcza stan jej pogorszenia, na dowód czego załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 29 stycznia 2016 roku. Z zaświadczenia tego wynika, że I. S. pozostaje pod opieką psychiatryczną od 2011 roku z powodu zaburzeń depresyjnych, zaś od połowy grudnia trwa pogorszenie stanu psychicznego. W uzasadnieniu wniosku nadto wskazano, że skarżąca zażywa leki psychotropowe oraz że nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą, bowiem jest osobą samotną wychowującą małoletnią córkę, która przebywa w zakładzie psychiatrycznym. Fakt zażywania leków i pogorszenia stanu psychicznego mimo regularnego leczenia I. S. potwierdziła zaświadczeniem lekarskim z 18 maja 2016 roku, załączonym do skargi. Zatem, jeżeli organ uznał zaświadczenie załączone do odwołania i twierdzenia zawarte we wniosku za niewystarczające, winien był wezwać skarżącą do uzupełnienia dokumentacji. Zapewne wówczas otrzymałby dokumenty o pogłębionej treści czego dowodem cytowane wyżej zaświadczenie z lekarskie z 18 maja 2016 roku. Przede wszystkim jednak sąd nie podziela wniosków SKO, że przewlekłe zaburzenia depresyjne nie stanowią podstaw do usprawiedliwienia zwłoki w dokonaniu czynności procesowych. W ocenie sądu skarżąca w stopniu wystarczającym uprawdopodobniła, że zwłoka w złożeniu odwołania nastąpiła w okolicznościach ją usprawiedliwiających. Należy pamiętać, że przepis art. 58 § 2 k.p.a. wymaga uprawdopodobnienia okoliczności usprawiedliwiającej niedochowanie terminu, a nie jej udowodnienia. Uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Nie oznacza zatem udowodnienia braku winy, ale wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego (tak NSA w W-wie w wyroku z dnia 10 listopada 2015r. w sprawie II OSK 566/14, LEX nr 1990865). Sąd nie kwestionuje co do zasady trafności wywodu organu o niezbędności dochowania przez uczestnika postępowania należytej staranności w prowadzeniu spraw, jak i o konieczności wykazania nagłej, nie dającej się przewidzieć przeszkody, która uniemożliwia dokonanie czynności w wymaganym przez ustawę terminie. Zatem również w przypadku choroby raczej chodzi o chorobę, która wydarzyła się nagle i nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Trafnie zwraca uwagę SKO, że utrwalony jest pogląd orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że nagła choroba, uniemożliwiająca i dokonanie osobiste czynności procesowej i wyręczenie się inną osobą (domownikiem) w jej dokonaniu jest przesłanką usprawiedliwiającą niedochowanie terminu. Nie sposób jednak podzielić poglądu organu, że choroba długotrwała, przewlekła takiej przesłanki nie stanowi, zwłaszcza w sytuacji jej pogorszenia. Należy bowiem dokładnie rozważyć wszelkie okoliczności z tą chorobą związane. Również bowiem w orzeczeniach sądów administracyjnych zwraca się uwagę np. na specyfikę chorób i zaburzeń psychicznych, jako usprawiedliwiających niezachowanie terminu. Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 lutego 2014 w sprawie SA/Sz 797/13, że w przypadku zdiagnozowanej choroby na tle zaburzeń depresyjnych, lękowych oraz nerwicowych, w których podmiot musi zażywać leki przeciwdepresyjne, potwierdzeniem jego braku winy w uchybieniu terminu jest szczególny rodzaj choroby, na którą cierpi, i która może skutkować brakiem koncentracji na ważnych dla niego sprawach, a w związku z tym istnieje możliwość wystąpienia braku świadomego podejmowania decyzji w prowadzeniu swoich spraw, w kierowaniu swoim postępowaniem ( LEX nr 1437153). Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 marca 2006 roku stwierdził, że przyjmowanie leków psychotropowych czyni wiarygodnym twierdzenie strony, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania było przez niego niezawinione (sygn. Akt I OSK 639/05, LEX 198313). Należy pamiętać, że stany depresyjne wiążą się z niemożnością działania czy brakiem racjonalnej oceny rzeczywistości. W ocenie sądu błędem byłoby stosowanie wobec takiej osoby takiego samego miernika staranności, jak w przypadku osoby zdrowej. Niezrozumiałe i nieusprawiedliwione jest przy tym twierdzenie organu, że skoro I. S. podczas pogorszenia choroby złożyła odwołanie w lutym 2016 roku, to równie dobrze mogła to uczynić w ustawowym terminie w grudniu 2015 roku. Taki wniosek należy uznać za dowolny. Ponadto w ocenie sądu można przyjąć, że stan pogorszenia choroby psychicznej również może stanowić sytuację tożsamą z nagłością. Reasumując, skarżąca uprawdopodobniła, że nie dokonała czynności w ustawowym terminie z przyczyn usprawiedliwionych – pogorszenia stanu zdrowia w chorobie depresyjnej. Zaistniała zatem przesłanka, uzasadniająca przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia brak jest rozważań co do spełnienia ostatniej z przesłanek z art. 58 § 2 k.p.a., to jest zachowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu od ustania przyczyny opóźnienia. Jednakże, biorąc pod uwagę charakter schorzenia skarżącej i treść złożonych zaświadczeń lekarskich, usprawiedliwiona i jest teza, że złożenie odwołania w terminie 7 dni od wystawienia zaświadczenia lekarskiego pozwala na ocenę, że zachowany został termin 7 dni od dnia ustania przyczyny opóźnienia (art. 58 § 2 k.p.a.). Skarżąca w dniu 29 stycznia 2016 roku uzyskała zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, a odwołanie złożyła w dniu 5 lutego 2016 roku. Z powyższych względów Sąd przyjął, że zaskarżone postanowienie narusza art. 58 § 1 i 2 w związku z art. 59 § 2 k.p.a. w stopniu mającym oczywisty wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania organ winien uwzględnić wyrażone w niniejszym wyroku stanowisko sądu, zgodnie z dyspozycją art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.) – w skrócie: "p.p.s.a" Z uwagi na powyższe sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.. LS