II SA/Łd 514/13
WyrokWSA w Łodzi2013-09-26
Skład orzekający: Anna Stępień, Czesława Nowak-Kolczyńska, Grzegorz Szkudlarek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy, która faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, może być uznana za osobę rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki, a tym samym spełnia przesłankę do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że osoba zarejestrowana jako bezrobotna, która faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powinna być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Rejestracja w urzędzie pracy i gotowość do podjęcia zatrudnienia, w kontekście sprawowania opieki, jest równoznaczna z rezygnacją z możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Sąd podkreślił, że taka wykładnia jest zgodna z konstytucyjną zasadą równości i celem świadczenia, jakim jest wsparcie osób rezygnujących z aktywności zawodowej na rzecz opieki.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego A. S. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad ojcem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, ponieważ była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżąca argumentowała, że utraciła zatrudnienie przed orzeczeniem o niepełnosprawności ojca, a rejestracja jako bezrobotna miała na celu zapewnienie ubezpieczenia zdrowotnego dzieciom i wynikała z niemożności podjęcia pracy z uwagi na sytuację rodzinną. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. i nakazał wypłacić pełnomocnikowi skarżącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej z funduszu Skarbu Państwa.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 26 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych zawierającą w sobie należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił A. S. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem A. S., argumentując, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek z art. 16a ust. 1 ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), ponieważ nie zrezygnowała z zatrudnienia, ani innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po ustaniu zatrudnienia A. S. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna w związku z powyższym specjalny zasiłek opiekuńczy jej nie przysługuje.
W odwołaniu od tej decyzji A. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i wskazała, że od 2009 r. opiekuje się ojcem. Stan zdrowia ojca uległ pogorszeniu na tyle, że potrzebuje opieki drugiej osoby - jest po amputacji nogi
i porusza się na wózku inwalidzkim, jest po udarze mózgu (jego prawa ręka i noga są częściowo niesprawne), ponadto choruje na cukrzycę, miażdżycę i nadciśnienie tętnicze, przeszedł zawał serca, częściowo nie słyszy (nosi aparat). Odwołująca podniosła, że ojciec potrzebuje pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, mieszka z nią, a jej rodzeństwo nie pomaga w opiece. Strona nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, a była zarejestrowana w PUP ze względu na ubezpieczenie zdrowotne.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przywołało brzmienie art. 16a ust. 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywodząc że A. S. w dniu 18 stycznia
2013 r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad ojcem A. S.. Do wniosku załączyła: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 września 2009 r., z którego wynika, że A. S. został zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; kartę wizyt z Centrum Aktywizacji zawodowej z dnia 16 marca 2012 r., z której wynika, że A. S. jest zarejestrowana jako bezrobotna bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 14 listopada 2011 r.; zaświadczenia o dochodzie za 2011 r. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Ł. A. S. i A. S., oświadczenie o dochodzie nieopodatkowanym za 2011 r. oraz oświadczenie o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne w 2011 r. A. S. i A. S.; oświadczenie z dnia 18 stycznia 2013 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia, w którym wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pobiera świadczenia z ZUS/KRUS, nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności, nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną oraz, że zamieszkuje
z osobą, nad którą sprawuje opiekę.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo odmówił stronie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad A. S.. Organ II instancji odwołał się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1758/07, w którym wyrażono pogląd, że "osoba bezrobotna może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych". Przywołując obszernie uzasadnienie wspomnianego wyroku NSA, Kolegium stanęło na stanowisku, że osobę zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osobę bezrobotną uznać należy za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest to jednak osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bowiem zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zarejestrowanie jako osoba bezrobotna nie mieści się w powołanej wyżej definicji ustawowej.
Według organu II instancji A. S. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym ojcem A. S., ponieważ jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy
w okresie od 14 listopada 2011 r. Jak wynika z akt sprawy odwołująca była zatrudniona wcześniej w okresie od 20 listopada 2006 r. do 19 marca 2008 r. zatem przed wydaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. S.. Wobec tego nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku
z powyższym specjalny zasiłek opiekuńczy jej nie przysługuje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. S. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia:
1. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, polegające na nieprawidłowym ustaleniu, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: koniecznej opieki stałej lub długotrwałej opieki lub innej pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;
2. art. 139 k.p.a. poprzez orzeczenie przez organ odwoławczy "na niekorzyść strony odwołującej się" i pogorszenie określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się.
W motywach skargi A. S. podniosła, że pracowała do listopada 2008 r., kiedy to skończył się okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony. Następnie do maja 2009 r. otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych. Po ustaniu prawa do zasiłku zarejestrowała się jako bezrobotna, zwłaszcza po to, aby mieć ubezpieczenie zdrowotne dla dzieci urodzonych: w 1995 r., w 2000 r. i w 2007 r. Skarżąca podkreśliła, że jest matką samotnie wychowującą dzieci i nie zamierzała podejmować zatrudnienia z uwagi na sytuację życiową, w jakiej się znajduje. Chory, wymagający opieki ojciec i troje dzieci, w tym: najstarsza córka chorowała na celiakię, alergię i astmę, najmłodsza córka chorowała na alergię i astmę, podejrzewano u niej epilepsję (aktualnie jest ona pod obserwacją). Najmłodsza córka urodzona w 2007 r. do roku 2011 miała orzeczenie o niepełnosprawności. Zdaniem strony uznanie, że jest ona osobą, która nie zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - jest dla niej krzywdzące. Z pracy została zwolniona przed orzeczeniem w stosunku do ojca znacznego stopnia niepełnosprawności. Rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy miała zapewnić jej dzieciom prawo do opieki medycznej poprzez opłacanie składki zdrowotnej.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata z urzędu oraz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania A. S. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem A. S..
Istotą sporu pomiędzy stronami postępowania jest odpowiedź na pytanie, czy organ zasadnie przyjął, że A. S. - jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, pomimo sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki, wobec czego nie przysługuje jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, wprowadzonego do polskiego porządku prawnego z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), zostały określone przez ustawodawcę w art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa".
W rozumieniu art. 16a ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1).
Specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,
b) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów,
c) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego,
d) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) osoba wymagająca opieki została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, w rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego;
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub prawo do świadczenia pielęgnacyjnego;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 8).
Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że jedną z podstawowych przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ustalenie przez organ administracyjny, czy osoba wnioskująca o jego przyznanie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności (...) – art. 16a ust. 1.
Jednocześnie w art. 16a ust. 8 ustawy określone zostały enumeratywnie podmioty, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Wśród tych podmiotów niewątpliwie nie wymienia się osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy. W opinii składu orzekającego, gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia osób bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy i posiadających status osoby bezrobotnej możliwości ubiegania się o to świadczenie, to z pewnością zastrzeżenie takie uczyniłby expressis verbis w tym właśnie przepisie.
W tym miejscu wspomnieć trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle problematyki dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r. ugruntowało się stanowisko, dopuszczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1758/07 - Lex nr 501328). Ten kierunek wykładni w przekonaniu Sądu zachował swoją aktualność także w stosunku do przepisów dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego. Celem obydwu świadczeń - świadczenia pielęgnacyjnego
i specjalnego zasiłku opiekuńczego jest w istocie wsparcie finansowe ze strony Państwa wobec osób, które z uwagi na potrzebę sprawowania stałej opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność, nie pozostają w zatrudnieniu lub nie wykonują innej pracy zarobkowej. Należy zatem przyjąć, że tak jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, tak samo w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoba zarejestrowana w urzędzie pracy ma prawo ubiegać się o przyznanie tego świadczenia. Oznacza to, że pojęcie "rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy wykładać szeroko, tj. mając na uwadze realia, w których znajduje się osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy.
Bezrobotnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (j.t. Dz.U. z 2013, poz. 674) jest osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, którą cechuje m.in. gotowość do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej.
W tej sytuacji przyjąć należy, że osoba zarejestrowana jako bezrobotna, składając wniosek o przyznanie omawianego świadczenia, niejako właśnie rezygnuje z tej gotowości do pracy, a zatem pozbawia się potencjalnej (przyszłej) możliwości uzyskania i wykonywania pracy.
Potwierdza to zresztą analiza przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. "j" ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, z której jasno wynika, że uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego pozbawia osobę zarejestrowaną jako bezrobotna tego statusu, a w konsekwencji pozbawia taką osobę uzyskania za pośrednictwem urzędu pracy zatrudnienia (innej pracy zarobkowej), co należy w takim przypadku utożsamić z pojęciem "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym posłużył się ustawodawca w art. 16a ust. 1 ustawy. Skutki wyłączenia możliwości uzyskania zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy i skutki podjęcia samodzielnej decyzji o rezygnacji z zatrudnienia, z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, są w istocie takie same. Oznacza to bowiem, że dana osoba nie wykonuje pracy zawodowej, gdyż czas ten poświęca opiece nad osobą niepełnosprawną.
Reasumując, ustawodawca w przepisie art. 16a ust. 1 ustawy wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej" czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia.
Dodać w tym miejscu trzeba, że nie do zaakceptowania jest również dokonana przez organ wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy polegająca na przyjęciu, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu (aczkolwiek zgodna z jego literalnym brzmieniem) jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Prezentowana wykładnia prowadzi bowiem do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także - co istotne w rozpoznawanej sprawie - zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Nie sposób jest bowiem przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".
W realiach tej sprawy niespornym pozostaje fakt, że A. S. jest osobą, na której względem ojca spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i która faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym w ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uwzględniając poczynione wyżej rozważania Sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy i w rezultacie nieprawidłowo oceniło spełnienie przez skarżącą przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia", pomijając fakt zarejestrowania skarżącej jako osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy, czym naruszyło przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ zobligowany będzie uwzględnić przedstawioną wyżej wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy, ponownie dokonać oceny stanu faktycznego sprawy i rozważyć, czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki warunkujące przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Z tych wszystkich powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej Sąd rozstrzygnął w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).
a.tp.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło