II SA/Łd 530/13

Dnia 9 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2013 roku sprawy ze skargi P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat P. W. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. LS Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), orzekł w stosunku do P. J. o zwrocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...] na rzecz D. J. w okresie od 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r. w wysokości 2 750 złotych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji w kwocie 316,16 złotych, co łącznie stanowi kwotę 3066,16 złotych. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż w/w decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] przyznane zostały świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. J. na okres od 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r. w kwocie po 250 złotych miesięcznie, zaś do dnia wydania decyzji nie wpłynęła na rachunek bankowy wierzyciela żadna kwota tytułem spłaty wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji odwołał się P. J., wskazując, że jego zdaniem kwestionowana decyzja została wydana bez merytorycznego i faktycznego sprawdzenia czy syn D. J. spełnia warunki do jego alimentowania, bowiem D. J., jest osobą dorosłą (w wieku 25 lat ), nie podejmuje pracy, twierdzi, że alimenty są mu potrzebne do opłacenia czesnego za naukę na uczelni wyższej. Dalej wyjaśnił, iż w związku z wezwaniem syna do uregulowania należności za czesne za rok 2009, kolejno w dniach 14 sierpnia 2011r. i 8 września 2011r. odwołujący się wystąpił do władz Akademii Humanistyczno - Ekonomicznej z pytaniem czy syn studiuje i opłaca czesne, gdyż w ocenie odwołującego się syn nie kontynuuje nauki na studiach, zrezygnował z nich w roku 2011 oraz nie podejmuje pracy. Wobec postawy syna w dniu 22 listopada 2012r. wniósł do Sądu Rejonowego dla Ł. - Ś. w Ł., Wydział [...] Rodzinny pozew o zniesienie obowiązku alimentacyjnego, sygnatura akt [...] dodał, iż podczas rozprawy syn został zobowiązany do przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawania studentem oraz wysokości ponoszonych kosztów za studia (opłata czesnego) i do dnia wnoszenia odwołania powyższe dokumenty nie zostały złożone w Sądzie. Dodał, że wydana w dniu [...] decyzja nr [...] skutkuje od dnia wydania i w związku z tym wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu świadczeń jest bezskuteczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu Kolegium przypomniało, iż wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej - D. J. na okres od dnia 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r., w kwocie po 250 złotych miesięcznie, w związku z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych, ustalonych mocą ugody sądowej zawartej przed Sądem Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. w dniu 21 stycznia 2010r. w sprawie o sygn. akt [...]. Na mocy owej decyzji w okresie od dnia 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r. wypłacono osobie uprawnionej kwotę 2 750 złotych (11 miesięcy x 250 złotych), jednakże na konto organu wierzyciela nie wpłynęła zarazem żadna wpłata od dłużnika tytułem spłaty zobowiązania, tym samym do zwrotu pozostaje cała wypłacona kwota świadczeń. Odnosząc się do argumentów powołanych w odwołaniu, organ wskazał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia, albo gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia. Warunkiem przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w przypadku pełnoletniej osoby uprawnionej (co ma miejsce w przedmiotowej sprawie - w chwili przyznania prawa do świadczeń D. J. miał bowiem ukończony 24. rok życia) jest kontynuacja przez nią nauki. Na dowód powyższego, osoba uprawniona przedkłada, wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń, odpowiednie zaświadczenie ze szkoły albo uczelni. Kontynuacja nauki oraz przedłożenie stosownego zaświadczenia w tym względzie jest warunkiem koniecznym do uzyskania prawa do świadczeń. W przedmiotowej sprawie, stosowne zaświadczenie zostało przez osobę uprawnioną przedłożone. Podkreślono zarazem, iż organy administracji nie badają przesłanek przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych, są w tym zakresie związane prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych oraz postanowieniami zawartych przed takimi sądami ugod, zaś bezspornym jest, iż w przedmiotowym wypadku ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym dla Ł. Ś. w Ł. w dniu 21 stycznia 2010r. posiadała w chwili wydania decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, walor wykonalności. Podobnie bezspornym jest, iż egzekucja świadczeń należnych na jej podstawie była bezskuteczna, czego potwierdzeniem są zaświadczenia wystawione przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. Powyższą decyzję P. J. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie w całości. Skarżący podkreślił, iż utrzymuje lokal mieszkalny, który jest jego własnością, a z powodu agresywnego zachowywania się syna w stosunku do niego, musiał ów lokal opuścić. Dodał, że ponosząc koszty utrzymania mieszkania, które zajmuje syn wraz z byłą żoną alimentuje syna, pomimo tego, że jest bezrobotny i utrzymuję się z prac dorywczych. Opłaty za mieszkanie traktuje jako formę ponoszenia kosztów świadczenia alimentacyjnego. Dodał, że syn twierdząc, że alimenty są mu potrzebne na kontynuowanie nauki systematycznie składa pozwy o podniesienie alimentów, które odrzucane są przez Sąd Rejonowy dla Ł. -Ś. jako bezzasadne. Od kilku lat syn twierdzi, że jest osoba uprawnioną do pobierania alimentów z Funduszu Alimentacyjnego, że jest studentem III roku, jednakże nie podaje nazwy uczelni, której jest studentem, nie przedstawia także zaświadczeń, że studiuje i kończy kolejny rok studiów. D. J. zdaniem skarżącego studiuje zaocznie i pracuje osiągając dochody miesięczne w granicach 500 - 600 złotych. Z uzyskanych kwot nie ponosi żadnych kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego i utrzymuje go matka. Tak więc twierdzenie D. J. o konieczności płacenia alimentów przez skarżącego, a w tej sytuacji przez fundusz alimentacyjny jest nadużyciem i powodowane jest chęcią osiągnięcia nienależnych świadczeń pieniężnych. W tym przypadku merytoryczne sprawdzenie słuszności na podstawie złożonych dokumentów i wywiadu przy przyznawaniu świadczenia alimentacyjnego zostało zdaniem skarżącego bezpodstawnie pominięte. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami, uzasadniającymi jej wzruszenie. Przedmiotem kontroli sądowej jest nałożony na skarżącego obowiązek zwrotu świadczeń alimentacyjnych, wypłaconych jego synowi D. J. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (zob. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011r., w sprawie o sygn. akt I OSK 330/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń ma miejsce zatem w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2010r., w sprawie o sygn. akt II SA/Po 491/10, Lex nr 754443). Z akt sprawy wynika, że skarżący - zgodnie z zawartą w dniu 21 stycznia 2010r. ugodą przed Sądem Rejonowym dla Ł.- Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] - zobowiązał się wypłacać na rzecz syna D. J. podwyższone alimenty z dotychczasowej wysokości ustalonej ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w Ł. w dniu 15 stycznia 1992r. w sprawie o sygn. akt [...] na poziomie 20% każdorazowego miesięcznego wynagrodzenia za pracę nie mniej niż 250.000 złotych liczonych przed denominacją, do kwoty po 250 złotych, płatne do rąk D. J. do dnia 15 każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminu płatności każdej raty, poczynając od 1 stycznia 2010r. Wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń Prezydent Miasta Ł. decyzją ostateczną z dnia [...] przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego D. J. w kwocie 250 złotych miesięcznie, na okres od dnia 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r. Decyzja ta stanowiła podstawę wypłaty na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Uzyskanie przez tę decyzję przymiotu ostateczności w rozumieniu art. 16 k.p.a. oznacza związanie nią organu administracji orzekającego o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na jej podstawie świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami. W tej sytuacji wydana przez organ pierwszej instancji na podstawie cytowanych wyżej art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja z dnia 4 lutego 2013r. stanowiła jedynie konsekwencję wypłacenia na rzecz uprawnionego D. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń, które pozwoliły na wydanie decyzji zgodnie z wcześniej omówionymi przepisami. Zastrzeżeń również nie wzbudza prawidłowość ustaleń organów administracji, co do mających podlegać zwrotowi wysokości kwoty wypłaconych świadczeń oraz odsetek. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 27 ust. 1 a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określając sposób naliczania odsetek wprost stanowi, że są one naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W aktach sprawy zaś znajduje się czytelne wyliczenie zaległości skarżącego wraz z odsetkami, wskazujące precyzyjnie na terminy płatności świadczeń podlegających zwrotowi oraz sposób obliczania odsetek. Powyższa regulacja prawa materialnego jednoznacznie przesądza o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Ustawodawca natomiast na tym etapie postępowania nie zezwolił organom na badanie sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego do zwrotu wypłaconych świadczeń, ewentualna analiza argumentów strony odnoszących się do tych kwestii będzie obowiązkiem organów w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli skarżący taki wniosek złoży. Zatem – wbrew zarzutom skargi – nieuwzględnienie trudnej sytuacji skarżącego przez organy nie stanowiło naruszenia obowiązujących przepisów. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi należy zauważyć, iż dotyczą one decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. J. na okres od 1 października 2011r. do dnia 31 sierpnia 2012r. w kwocie po 250 złotych. Jak już wskazano decyzja ta cechuje się przymiotem ostateczności i nie mieściła się ona w granicach sprawy, o których mowa w przepisie art. 135 p.p.s.a. Oznacza to, że w postępowaniu dotyczącym obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, organ administracyjny nie miał podstaw prawnych do weryfikacji tego rodzaju decyzji, a sąd administracyjny nie był uprawniony do kontroli jej legalności. W takim stanie rzeczy bezzasadny okazał się zarzut skargi odnoszący się do okoliczności uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego oraz ustalenia, że jego syn jest osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na skutek bezprawnego – jego zdaniem – wydania wzmiankowanej decyzji z dnia [...]. Zarzut tak sformułowany odnosi się bowiem wprost do decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie dotyczy zgodności z prawem kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi, wobec braku podstaw do jej uwzględnienia. LS