II SA/Łd 537/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2011 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 K.p.a., art. 2 pkt 2, 7 i 11, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1, 6, 7, 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.) orzekł w stosunku do E. S. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko I. S. za okres od dnia [...] do dnia 31 sierpnia 2009r. w kwocie 3.080 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia [...] w kwocie 297,19 zł, co łącznie stanowi kwotę 3.377,19 zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], którą uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], odmówiono E. S. przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka I. S. w okresie od dnia 1 października 2008r. W dniu 30 grudnia 2009r. do organu wpłynęło oświadczenie E. S. wraz z zaświadczeniem od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. – W. z dnia 23 grudnia 2008r., z których wynika, iż w dniu 3 października 2008r. E. S. otrzymała tytułem alimentów kwotę 163,54 zł., a w dniu 4 listopada 2009r. przekazano E. S. kwotę 163,00 zł. Mając na względzie powyższe organ pierwszej instancji uznał, iż strona nie spełnia ustawowych przesłanek, warunkujących nabycie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co musiało skutkować stwierdzeniem, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2008r. do dnia 31 sierpnia 2009r. zostało przez E. S. nienależnie pobrane i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. S., żądając wypłacenia jej świadczenia za styczeń 2010r. Podkreśliła, że wypłata świadczenia została wstrzymana, mimo iż decyzja nie jest ostateczna. Ponadto dodała, że złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym wnosi o wstrzymanie wykonania kwestionowanej decyzji do czasu rozpoznania wskazanej sprawy przez sąd. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 lit. a i d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy decyzję wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji, podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisało dotychczasowy przebieg postępowania. Dodatkowo wskazało, iż decyzja z dnia [...] jest konsekwencją wcześniejszych rozstrzygnięć i określa jedynie kwotę świadczeń należnych do zwrotu. Kwotę tę ustalono w sposób prawidłowy - za nienależnie pobrane uznano bowiem świadczenia wypłacone E. S. w okresie 11 miesięcy, tj. od dnia [...] do dnia 31 sierpnia 2009r., co do którego uchylona została decyzja przyznająca prawo do świadczeń, łącznie w kwocie 3.080 zł. (11 x 280 zł.) i taka też kwota wskazana została w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu strony, związanego z faktem zaskarżenia decyzji Kolegium z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi oraz wynikającą z tegoż przedwczesnością rozstrzygnięcia o zwrocie świadczeń, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, iż zarzut ten jest nietrafny. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia prawidłowości wydanej w sprawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], a kwestia wypłaty świadczeń bieżących leży poza zakresem niniejszego postępowania. Powyższą decyzję E. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji. Skarżąca podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło alternatywnie o jej oddalenie, ewentualnie zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2010r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 92/10 ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010r. na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zawiesił postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. W uzasadnieniu tegoż postanowienia sąd wyjaśnił, iż wskazaną decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], którą to organ pierwszej instancji uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] o przyznaniu E. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2009r. i orzekł o odmowie przyznania świadczenia alimentacyjnego. W konsekwencji powyższego, wspomnianą decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. orzekł o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia [...] do dnia 31 sierpnia 2009r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2010r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 92/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od tegoż wyroku skargę kasacyjną wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. Rozpoznanie skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku stanowi zagadnienie wstępne w rozpoznawanej sprawie. Jest ono bowiem niezbędne do stwierdzenia, czy zakwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego jest zgodna z prawem materialnym albo, czy przed jej wydaniem nie doszło do popełnienia uchybień formalnych, które mogły mieć wpływ na jej treść. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1073/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2010r., sygn. akt II SA/Łd 92/10. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 maja 2011r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W podstawie materialnoprawnej zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze m.in. wskazało art. 2 pkt 7 lit. a i d ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.). W art. 2 pkt 7 wskazanej ustawy zostało zdefiniowane pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia". W myśl tej definicji nienależnie pobrane świadczenie – oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z uzasadnień decyzji organów administracji obu instancji wynika, iż podstawę ich wydania stanowiło wyłącznie ustalenie, że wobec uchylenia decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w całości decyzji tegoż organu z dnia [...] o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2008r. do dnia 31 sierpnia 2009r. i odmowie przyznania skarżącej prawa do tych świadczeń od dnia 1 października 2008r., wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 października 2008r. do dnia 31 sierpnia 2009r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały przez nią nienależnie pobrane. Wskazano również na okoliczność otrzymania przez skarżącą w dniach 3 października 2008r. oraz 4 listopada 2009r. kwot w wysokości 163,54 zł i 163 zł tytułem alimentów, co - jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] - stanowiło podstawę wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia [...] oraz odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 października 2008r. Wskazana decyzja z dnia [...] Prezydenta Miasta Ł. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] zostały jednakże wyrokiem Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 kwietnia 2010r., sygn. akt II SA/Łd 92/10 uchylone. Natomiast wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010r., sygn. akt I OSK 1073/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego od powyższego wyroku, wobec czego stał się on prawomocny. W myśl art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok ten korzysta również w powyższym zakresie z powagi rzeczy osądzonej (art. 171 p.p.s.a.). W konsekwencji tego zaistniał taki stan rzeczy, że po dacie wydania zaskarżonej decyzji została usunięta z obrotu prawnego decyzja stanowiąca podstawę jej wydania. W tej sytuacji, skoro decyzja z dnia [...] została wyeliminowana z obrotu prawnego na mocy prawomocnego wyroku sądu administracyjnego, zaistniała określona w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego - decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które została następnie uchylone lub zmienione. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. stwierdzenie przez sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, stanowi podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie i uchylenia decyzji lub postanowienia w całości albo w części. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 listopada 2006r., sygn. akt II OSK 1321/05 (Lex nr 317405), przepis ten stanowi podstawę prawną wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji w razie stwierdzenia tego rodzaju naruszenia prawa, niezależnie od tego, czy naruszenie to mogło, czy też nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. W art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. chodzi więc o jakiekolwiek naruszenie prawa, a jedynym ograniczeniem zastosowania tegoż przepisu jest to, czy naruszenie określonej normy daje, czy nie daje podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Tym samym ustawodawca wskazuje, że realizacja zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a. jest wartością wyższą niż przestrzeganie innej zasady ogólnej, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a., czyli zasady trwałości decyzji administracyjnej. Jeżeli bowiem nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji mogłoby nastąpić jedynie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub lit. c p.p.s.a. Tak więc istotnym jest, że naruszenie prawa, będące podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego, powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem pojęcia "naruszenia prawa", o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu, a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji, a taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Dotyczy to na przykład niektórych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego np. określonych w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 K.p.a., czy też w art. 145a K.p.a. Tak więc w razie stwierdzenia przez sąd, że akt kontrolowany narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego. Stanowisko to sąd, rozpatrujący sprawę niniejszą, podziela. W tym stanie rzeczy, wobec ziszczenia się w odniesieniu do decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, dyspozycji art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, tym bardziej, że kwestia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia zależy od istnienia podstawy wskazującej na tego rodzaju sytuację. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji uzasadnia treść art. 152 p.p.s.a. A.D.