II SA/Łd 541/19
WyrokWSA w Łodzi2019-09-19
Skład orzekający: Agnieszka Grosińska, Barbara Rymaszewska, Sławomir Wojciechowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zmniejszenie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia skarżącego z powodu stanu zdrowia stanowi utratę dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, uzasadniającą ponowne ustalenie prawa do świadczeń?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zmniejszenie wymiaru czasu pracy i wynagrodzenia skarżącego z powodu stanu zdrowia stanowi utratę dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały pojęcie utraty dochodu, ograniczając je wyłącznie do całkowitego rozwiązania stosunku pracy, podczas gdy zmiana warunków pracy i płacy, skutkująca niższym wynagrodzeniem, również powinna być uwzględniona przy weryfikacji dochodu rodziny. Ponadto, organy nie ustaliły prawidłowo dochodu uzyskanego przez córkę skarżącego w październiku 2018 roku.Stan faktyczny
Skarżący S. J. ubiegał się o świadczenia rodzinne. Organy administracji uznały świadczenia za nienależnie pobrane za październik 2018 roku, twierdząc, że dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe, głównie z powodu dochodu uzyskanego przez pełnoletnią córkę M. J. oraz nie uwzględniając utraty dochodu przez skarżącego, który z powodu stanu zdrowia musiał zmniejszyć wymiar czasu pracy i wynagrodzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący zaskarżył decyzję do WSA.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 19 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Grosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 roku sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i przypisania do zwrotu świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] roku, nr [...]. A.B.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr: [...] Prezydent Miasta P. przyznał S. J. świadczenia rodzinne w postaci zasiłków rodzinnych od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 31 października 2018 r. w kwocie po 124 zł miesięcznie na córkę A. J. oraz w kwocie po 135 zł miesięcznie na córkę M. J. wraz z jednorazowymi dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości po 100 złotych dla każdej z córek.
Do wniosku z 19 września 2018 roku o tożsame świadczenia na kolejny okres zasiłkowy S. J. załączył umowę zlecenia z dnia 30 lipca 2018 roku, zawartą między M. J. a A Sp. z o.o. na okres od dnia 1 sierpnia 2018 roku do dnia 31 października 2018 roku,’ Do akt załączono również informację ww spółki, że za wrzesień 2018 roku M. J. uzyskała za wykonaną pracę wynagrodzenie netto w wysokości 614,19 zł. S. J. pismem z dnia 24 października 2018 r. poinformował organ I instancji, iż w związku ze swym stanem zdrowia zmuszony był do korzystania ze zwolnień lekarskich i urlopu dla poratowania zdrowia. W tym czasie pełnoletnia, ucząca się córka M. J. podjęła decyzję o rozpoczęciu pracy w weekendy, aby wesprzeć budżet rodzinny. Tym samym on wystąpił z wnioskiem do pracodawcy o zmniejszenie wymiaru czasu pracy 1/2 etatu, na co zgodził się pracodawca, co skutkowało utratą części wynagrodzenia. W jego ocenie zmiana ta skutkuje utratą dochodu.
Prezydent Miasta P. od dnia 17 października 2018 roku prowadził postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2017 roku. Decyzja organu z dnia [...] października 2018 roku, którą uchylono decyzję z [...] grudnia 2017 roku została, po rozpoznaniu odwołania S. J. uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł .decyzją z dnia [...] grudnia 2018 roku (pkt 1), a postępowanie organu I instancji umorzono w całości (punkt 2 ). Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że brak podstaw do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie okresowe, gdy upłynął już okres, w jakim świadczenie to było pobierane.
Następnie Prezydent Miasta P. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia, czy ww świadczenia rodzinne zostały nienależnie pobrane za miesiąc październik 2018 rok i decyzją z dnia [...] r., nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie zasiłku rodzinnego na dziecko A.J. i zasiłku rodzinnego na dziecko M. J. za miesiąc październik 2018 r. oraz przypisał do zwrotu kwotę należności głównej w wysokości 259 zł wraz z odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty włącznie. W uzasadnieniu organ powołując się na treść art. 30 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1, 2, 3a, art. 3 pkt 1, 2, 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2018.2220 ze zm., dalej jako u.ś.r.) przeliczył ponownie dochód rodziny z uwzględnieniem dochodu M. J. w kwocie 614,19 zł i uznał, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r.
W odwołaniu od decyzji S.J. wskazał, że nie przyjął świadczenia w złej wierze, zatem nie jest obowiązany do jego zwrotu oraz, że niedopuszczalne jest jednoczesne stwierdzenie nienależnie pobranego świadczenia i nakazanie jego zwrotu w jednej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze oparło się na treści przepisów art. 30 ust. 1, ust. 2b, art. 7 i 8, , art. 3 ust. 24c, art. 5 ust. 3, , 3a, 4b, art. 24 ust. 7 u.ś.r., wskazując jednocześnie, że warunkiem przyznania prawa do zasiłku rodzinnego jest spełnienie kryterium dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, natomiast dochód rodziny oznacza sumę dochodów jej członków. Ustalono, że dochód osiągnięty przez rodzinę w 2016r. wynosi 14796,62 zł. – tj. dochód A. J. z tytułu zatrudnienia, dochód uzyskany przez S.J. w roku 2017 w miesiącu październiku wynosi 1366,76 zł, dochód uzyskany przez M. J. w roku 2018 w miesiącu wrześniu wynosi 614,19 zł. Zatem miesięczny dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wynosi 3214,00 zł. (14796,62 zł. :12 miesięcy + 1366,76 zł. + 614,19 zł.= 1233,05 zł. + 1980,95 zł.). Tym samym miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w 4 – osobowej rodzinie wnioskodawcy wynosi 803,50 zł i przekracza próg dochodowy. Jednocześnie uznano, że kryterium dochodowe rodziny zostało przekroczone o 518,00 zł. (3214,00 zł.-2696,00 zł.). Kwota świadczeń rodzinnych przysługująca rodzinie S. J. w okresie od 01.10.2018r. do 31.10.2018r. jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, zatem nie zostały spełnione warunki określone w art. 5 ust. 3a u.ś.r., pozwalające na wypłatę świadczenia, gdy przekroczenie progu dochodowego jest mniejsze, iż suma należnych zasiłków. Wobec powyższego należy bezspornie stwierdzić, iż od dnia 01.10.2018 r. do 31.10. 2018r. świadczenia rodzinne na dziecko A.J. i M. J. nie przysługiwały Panu S. J. W związku z powyższym strona powinna dokonać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Kolegium wskazało również, że w związku z brzmieniem art. 30 ust 3 i 5 nadanym ustawą z dnia 24.07.2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W nawiązaniu również do zarzutu skarżącego podanego w odwołaniu, organ podniósł, że ustawodawca w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wskazuje, że z utratą zatrudnienia mamy do czynienia w przypadku rozwiązania stosunku pracy, a nie zmianą jego wymiaru czy też zmianą wynagrodzenia, co w ocenie organu czynu zarzut odwołującego się bezzasadnym.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., S. J. przytoczył argumenty powołane w odwołaniu od decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej uchylenie jako bezzasadnej w przyczyn wskazanych w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozpatrując skargę na rozstrzygniecie organu administracji ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszenia dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi (art. 134 p.p.s.a.), co oznacza, że z urzędu bierze pod uwagę wszystkie uchybienia postępowania, a nie tylko podniesione w skardze. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Kontroli sądu podane zostały decyzje wydane w trybie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U.2018.2220 ze zm., dalej jako u.ś.r.).
Skarga okazała się uzasadniona, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne. Nietrafnie mianowicie skarżący kwestionuje możliwość orzeczenia jedną decyzją o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i nakazaniu zwrotu pobranych w ten sposób kwot. Trafnie Kolegium wskazuje, że takie rozwiązanie wynika z brzmienia art. 30 ust.1 i ust.5 u.ś.r. Stosownie do treści art. 30 ust.1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu. W ustępie 2. tego przepisu ustawodawca enumeratywnie wymienia sytuacje, w których świadczenie jest nienależnie pobrane. Z kolei w ust.3 i 5 art. 30 ust.5 u.ś.r. ustawodawca używa określenia "decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Przytoczone przepisy wyraźnie wskazują, iż prawidłowe jest zawarcie w tej samej decyzji rozstrzygnięcia, iż świadczenie zostało nienależnie pobrane, jak i przypisanie do zwrotu kwot nienależnie pobranych. Na prawidłowość takiej decyzji zwracano uwagę również przed powołaną wyżej nowelizacją ustawy (np. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn akt I OSK 535/08, w którym NSA stwierdził, że " W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.").
Tak więc nieuzasadniony jest zarzut skargi, iż decyzja organów jest wadliwa z tego powodu, że jednocześnie ustala, iż świadczenia są nienależnie pobrane, jak i nakazuje ich zwrot.
Natomiast skarga zasługuje na uwzględnienie z innych przyczyn. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi ustalenie przez organ, że w okresie zasiłkowym córka skarżącego uzyskała dochód, wpływający na przekroczenie kryterium dochodowego i jednocześnie uznanie, że nie doszło do utraty dochodu przez skarżącego.
W decyzji jako podstawę uznania świadczeń za nienależnie pobrane organ wskazał art. 30 u.ś.r. , w uzasadnieniu precyzując, że chodzi o art. 30 ust.2 pkt 1 i 2 wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Powołany przepis stanowi:
Art. 30. 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
2. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
Zauważyć należy, że w uzasadnieniach decyzji zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego nie wskazano okoliczności świadczących o zaistnieniu przesłanki z art. 30 ust.2 pkt 2 u.ś.r.
Z uzasadnień decyzji niewątpliwie wynika natomiast, że podstawę uznania świadczeń za nienależnie pobrane stało się przekroczenie progu dochodowego, spowodowane uzyskaniem dochodu przez córkę skarżącego M. J., a więc przesłanka z art. 30 ust.2 pkt 1 u.ś.r..
Dokonując ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącego organ doliczył dochód netto , uzyskany przez córkę M. w miesiącu wrześniu 2018 roku. Jest to zgodne z normą art. 5 ust.4 b u.ś.r., zgodnie z którym "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych dochód uzyskanych". Z przytoczonego unormowania wynika jednoznacznie, że jednorazowe uzyskanie dochodu nie stanowi podstawy do weryfikacji sytuacji dochodowej, należy ustalić miesiąc, w którym uzyskano dochód, dochód w kolejnym miesiącu i zweryfikować, czy dochód ten jest uzyskiwany i w jakiej wysokości również w miesiącu, na który jest ustalane lub weryfikowane prawo do świadczenia. Natomiast organ ustalił jedynie, że córka skarżącego, M. podjęła pracę w sierpniu 2018 oraz jaki dochód uzyskała za wrzesień 2018 roku. W efekcie tego zaniedbania w uzasadnieniach zarówno decyzji organu I instancji, jak i organu odwoławczego brak ustaleń, jaki dochód M. J. uzyskała w październiku 2018 roku. Z zaświadczenia A Spółki z o.o. wynika, że wynagrodzenie za pracę wykonaną we wrześniu 2018 roku M. J. otrzymała w październiku, stąd zapewne zweryfikowano dochód za październik 2018 roku. Nie można wprawdzie wykluczyć, że w rozpoznawanej sprawie miesiąc po miesiącu, w którym doszło do uzyskania dochodu przez M. J. jest tożsamy z miesiącem, na który weryfikowane jest prawo do świadczenia, jednak tej kwestii nie można domniemywać, tym bardziej, że chodzi również o ustalenie wysokości dochodu w danym miesiącu. W ocenie sądu bez ustalenia powyższych faktów nie jest możliwa prawidłowa weryfikacja dochodu w okresie świadczeniowym. Nie wystarcza wyjaśnienie, że umowa zlecenia została zawarta na okres do października 2018 roku. Oznacza to, jednocześnie, że ustalenia dochodu uzyskanego nie wyjaśniają w pełni przesłanek z art. 5 ust.4b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W aktach znajduje się wprawdzie również umowa zlecenia z tym samym zleceniodawcą na okres listopad 2018 – luty 2019, ale nie zmienia to faktu, że wynagrodzenia w październiku 2018 roku nie ustalono.
Trafnie też skarżący zwraca uwagę na swoją sytuację i utratę dochodu. Jak wynika z akt sprawy od dnia 1 września 2018 r. skarżący z uwagi na stan zdrowia uzyskał zmianę warunków pracy w zakresie czasu pracy (na 1/2 etatu) i wysokości wynagrodzenia (1.050 zł brutto). Okoliczności te wskazują, że w istocie doszło do wypowiedzenia warunków pracy i płacy, inaczej wypowiedzenia zmieniającego, na co pośrednio wskazuje pismo pracodawcy skarżącego z dnia1.09 2018 roku, choć takiej terminologii nie użyto. W ocenie sądu organy w sposób nieuprawniony odmówiły znaczenia powyższym okolicznościom.
Organy powołując się na zawarty w art. 3 pkt 23 u.ś.r. zamknięty katalog okoliczności, które w rozumieniu ustawy stanowią utratę dochodu uznały, że nie znajdują w sprawie zastosowania przepisy dotyczące utraty dochodu, bowiem jedynie całkowita utrata zatrudnienia o takowej stanowi. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
Zagadnieniem, które wymaga rozważenia w realiach rozpoznawanej sprawy jest więc wykładania pojęcia "utraty dochodu związana z utratą zatrudnienia". W orzecznictwie sądowym, które Sąd orzekający w pełni podziela, przyjmuje się, że nie chodzi jedynie o utratę zatrudnienia w całości, ale dla przyjęcia utraty dochodu wystarczająca jest utrata zatrudnienia w części, np. wskutek zmniejszenia wymiaru czasu pracy i płacy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1728/17, skoro "utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" czyli "strata, zanik, ubytek" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zdarzeniem powodującym, że określona osoba przestaje uzyskiwać jakikolwiek dochód, bądź też powodującym, że jej dotychczasowy dochód ulega częściowemu zmniejszeniu, to nie sposób wiązać tego pojęcia wyłącznie z całkowitym ustaniem prawnego stosunku zatrudnienia. W pojęciu tym będą mieściły się wszelkie zmiany związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływające na zmniejszenie jej dochodów". Pogląd ten skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni ten pogląd podziela, jak również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 maja 2019 r., II SA/Ol 293/19. WSA w Olsztynie orzekł, iż zmiana wysokości wynagrodzenia, nawet w razie utrzymania ciągłości stosunku pracy, może być odczytywana jako utrata dochodu w rozumieniu ustawy. Pogląd ten został wprawdzie wyrażony na kanwie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jednak uregulowania dotyczące dochodu są analogiczne. Takie rozumienie omawianego przepisu, w szczególności nakazujące uwzględnić utratę dochodu spowodowaną częściową utratą zatrudnienia znajduje również potwierdzenie w wykładni celowościowej. Nie powinno budzić wątpliwości, że przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do zasiłku rodzinnego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, a zatem zaspokajanie potrzeb dziecka w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie. Z mocy ustawy podstawą przyznania świadczeń rodzinnych jest sytuacja dochodowa rodziny z roku poprzedzającego okres zasiłkowy o 10 miesięcy, a więc dość odległego okresu. W celu urealnienia sytuacji dochodowej wprowadzono 2 instytucje: dochodu utraconego i dochodu uzyskanego, definiując je na potrzeby ustawy. Ich jedynym celem jest urealnienie sytuacji dochodowej rodziny w dacie przyznania świadczenia. I przez pryzmat tego celu należy zawsze, w każdym stanie faktycznym odkodować znaczenie definicji legalnych – dochodu uzyskanego i dochodu utraconego. Powyższe również przemawia za tezą, że aktualna sytuacja finansowa determinowana jest nie tylko nawiązaniem lub rozwiązaniem stosunku pracy bądź podjęciem lub zakończeniem zatrudnienia w inny sposób, lecz również wszelkimi zmianami związanymi z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływającymi na zmniejszenie jej dochodów. Zmiana warunków pracy i płacy (wypowiedzenie zmieniające) zawiera w sobie dwa elementy – rozwiązanie dotychczasowych zobowiązań stron stosunku pracy i ukształtowanie ich na nowo. Jeżeli zmiana ta oznacza nowe, niższe wynagrodzenie to w ocenie sądu należy je, zgodnie przytoczonymi wyżej celami regulacji, również traktować jako utratę dochodu związaną z utratą (częściową ) zatrudnienia. Takiej wykładni nie sprzeciwia się wszak brzmienie art. 2 pkt 23 lit.c ustawy, ograniczając się do wymienienia jako utraty dochodu utratę zatrudnienia. A zmiana warunków pracy i płacy z pewnością do tej kategorii się zalicza.
Dlatego też w ocenie Sądu nie zasługuje na akceptację stanowisko Kolegium, że z utratą zatrudnienia mamy do czynienia wyłącznie w przypadku rozwiązania stosunku pracy, a nie zmianą jego wymiaru czy też zmianą wynagrodzenia. W każdym z przypadków, o których stanowi art. 5 ust. 4, 4a, 4b, 4c ustawy, weryfikacja dochodu na dzień przyznania świadczenia czy jego weryfikowania obejmować winna nie tylko weryfikację źródeł uzyskiwania dochodów, ale i jego wysokość.
Innymi słowy w realiach art. 5 ust. 4 – 4c ustawy o świadczeniach rodzinnych istotne jest ustalenie wysokości dochodu na dzień orzekania. Tylko tak rozumiane uwzględnienie zmian w sytuacji dochodowej świadczeniobiorcy i jego rodziny spełni zadanie urealnienia sytuacji dochodowej. Należy też z ostrożności procesowej zwrócić uwagę, że w sprawie, w związku ze wskazaną wykładnią dochodu utraconego nie ma zastosowania przepis art. 5 ust.4c u.ś.r., którego zresztą organy nie powołują jako podstawy rozstrzygnięcia. Również i tego uregulowania nie sposób interpretować w oderwaniu od przedstawionej wyżej wykładni pojęcia dochodu utraconego. Na marginesie warto zauważyć, że choć przepis ten wprowadza istotną zmianę w zasadach obliczania dochodów, brak pouczenia o jego treści zarówno w formularzu wniosku, jak i w decyzji. Jest to szczególnie niewłaściwe w sytuacji, gdy obszerna informacja w formularzu wniosku może sugerować, ze zawiera pełna informację istotną z punktu widzenia wnioskodawcy. Przypomnieć wypada, że organ winien zagwarantować stronie stosowne pouczenie nie tylko w formularzu, którego egzemplarzem strona nie dysponuje, ale i w decyzji. W sytuacji zatem, gdyby nawet uznać, ze mamy do czynienia e sanem faktycznym pisanym w art. 5 ut.4c u.ś.r., to nie sposób przypisać skarżącemu , że świadczenie pobrał nienależnie, wobec braku właściwego pouczenia. Mielibyśmy wówczas ewentualnie do czynienia ze świadczeniem nienależnym, ale nie nienależnie pobranym.
Reasumując, chcąc zatem ponownie ustalać dochód rodziny skarżącego organy nie powinny abstrahować od faktu, że od września 2018 r. skarżący uzyskuje inny (niższy) dochód niż w 2017 r. Tym samym należało również uznać, że dokonana przez organy orzekające w sprawie niewłaściwa wykładnia art. 5 ust.4 w związku z art. 2 pkt 23 lit. c ustawy skutkowała nieprawidłowym ustaleniem dochodu rodziny skarżącego.
Z powyższych względów sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.,
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracyjny zastosuje się do powyższej oceny prawnej, przeprowadzi ponownie rzetelne postępowanie wyjaśniające w zakresie zarówno dochodu uzyskanego, jak i dochodu utraconego i podejmie rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z regulacją art. 107 § 3 k.p.a. Organ I instancji winien również zadbać o przekazanie zszytych, bądź zbindowanych dokumentów z ponumerowanymi stronami tworzącymi akta postępowania i złożyć egzemplarz odrębnie w każdej z nadesłanych do sądu spraw.
dc
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło