II SA/Łd 563/18

Dnia 25 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 roku sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczeń rodzinnych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. B., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej jako: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania M.J., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i ich zwrotu. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że na wniosek strony z dnia 3 marca 2017 r., organ I instancji decyzją z dnia [...] r. przyznał stronie prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko na okres od dnia 10 lutego 2017 r. do dnia 9 lutego 2018 r., uznając, że zostały wypełnione kryteria określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. – dalej jako: ustawa). Pismem z dnia 9 maja 2017 r. Komenda Miejska Policji w Ł. poinformowała organ I instancji, że M. J. została zatrzymana w dniu 21 kwietnia 2017 r., a małoletni na chwilę obecną przebywa w szpitalu. Z kolei w piśmie z dnia 30 maja 2017 r. Centralny Zarząd Służby Więziennej wskazał, że Pani J. przebywa od dnia 24 kwietnia 2017 r. jako tymczasowo aresztowana w Zakładzie Karnym Nr [...] w Ł. Dom Dziecka A w Ł. pismem z dnia 15 maja 2017 r. powiadomił organ I instancji, że małoletni od dnia 15 maja 2017 r. przebywa w tej placówce. Mając powyższe na uwadze organ I instancji decyzją z dnia [...] r. uchylił od dnia 1 maja 2017 r. ostateczną decyzję z dnia [...] r. przyznającą stronie świadczenie rodzicielskie. Następnie, w dniu [...] r. wydał decyzję, którą uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wypłacone stronie za okres od dnia 21 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. i nakazał zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W terminie prawem przewidzianym M. J., nie zgadzając się z opisanym rozstrzygnięciem organu I instancji z dnia [...] r., złożyła odwołanie. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podzielając stanowisko wywiedzione przez organ I instancji utrzymało w mocy kontrolowaną decyzję. Organ odwoławczy wskazując na zapisy art. 17c ust. 3, art. 23, art. 25 i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy podkreślił, iż strona w okresie pobierania świadczenia zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i okoliczność ta miała wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, o czym została prawidłowo pouczona we wniosku z dnia 3 marca 2017 r. oraz decyzji z dnia [...] r. Zdaniem Kolegium stanowisko organu I instancji jest prawidłowe, gdyż strona została prawidłowo pouczona o konieczności niezwłocznego informowania organu wypłacającego świadczenia o każdej zmianie swojej sytuacji mającej wpływ na przyznanie świadczenia i była świadoma obowiązku, jaki na niej ciążył. Pomimo pouczenia strona niezwłocznie nie powiadomiła organu o zaprzestaniu sprawowania opieki nad swoim dzieckiem. M. J. nie podzielając stanowiska organu odwoławczego złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca podniosła, iż nie pobrała kwoty, którą organ nakazuje obecnie zwrócić, ponieważ od dnia 21 kwietnia 2017 r. przebywała w areszcie, o czym służba więzienna i Policja poinformowały w pismach z dnia 9 i 15 maja 2017 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć. Na wstępie wskazać należy, iż w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z 6 lutego 2008r. sygn. akt: II FSK 1665/06 – dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji uznającą za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne wypłacone M. J. za okres od dnia 21 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. Przypomnieć trzeba, iż stosownie do zapisu art. 30 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. I co istotne, jak przewidział ustawodawca w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Przyczynkiem dla wydania zaskarżonej decyzji było ustalenie, iż od dnia 21 kwietnia 2017 r. skarżąca zaprzestała sprawowania osobistej opieki na swym dzieckiem. Ustalenie to znalazło oparcie w informacji przekazanej w piśmie z dnia 9 maja 2018 r. przez Komendę Miejską Policji w Ł., iż w dniu 21 kwietnia 2017 r. strona została zatrzymana, jak i kolejnym przesłanym z Centralnego Zarządu Służby Więziennej, iż strona od dnia 24 kwietnia 2017 r. jako tymczasowo aresztowana przebywa w Zakładzie Karnym Nr [...] w Ł. Przedstawione okoliczności faktyczne uzasadniały dalsze kroki organów administracji publicznej, jako że sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem jest warunkiem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy). Nie budzi zatem wątpliwości, iż zaistniały zmiany mające wpływ na prawo do przyznanego świadczenia, o których to strona nie powiadomiła organu. O obowiązku niezwłocznego powiadamiania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia – a taką bezsprzecznie jest zaprzestanie sprawowania osobistej opieki nad małoletnim - strona została pouczona, tak w samej decyzji z dnia [...] r., jak i we wniosku z dnia 3 marca 2017 r. Opisana decyzja zawierała pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu w przypadku zmian mających wpływ na prawo do przyznanych świadczeń, m.in. nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego, zaprzestaniu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Pouczenie takie widniało także na wniosku z dnia 3 marca 2017r., pod pouczeniem widnieje podpis skarżącej. Zarówno ww. decyzja, jak i pouczenie, zawierały także wyjaśnienie, iż osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Nadto, w decyzji z dnia [...] r. zostało wyraźnie wskazane, iż świadczenie będzie wypłacane na wskazany rachunek bankowy 25-go dnia każdego miesiąca. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków, związanych z nienależnie pobranym świadczeniem, decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, ale w kontekście spoczywającego na organach obowiązku prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenie o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 1073/1; w Łodzi z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 6/18). Podsumowując, w ocenie Sądu prawidłowo wywiódł organ administracji publicznej, iż zaistniały przesłanki opisane w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż w okresie na jaki przyznane zostało świadczenie rodzinne wystąpiły okoliczności mające wpływ na ustalone prawo do świadczenia, o czym strona została pouczona. Nie można podzielić argumentacji strony, iż świadczenia nie pobrała, gdyż przebywała w areszcie. Owszem, fizycznie kwoty, której zwrot został nałożony, nie pobrała z uwagi na zatrzymanie i izolację, ale kwota została przekazana na jej rachunek bankowy i do jej dyspozycji, co wynika z załączonej do akt administracyjnych karty zrealizowanych świadczeń. Ponadto nie można pominąć tego, iż w decyzji z dnia [...] r. organ wyraźnie wskazał, że świadczenie rodzinne jest wypłacane na wskazany przez wnioskodawcę rachunek bankowy 25-go każdego miesiąca, a skoro tak, to organ dokonał wypłaty/przelewu świadczenia, gdyż dopiero w maju 2017 roku uzyskał wiedzę, iż strona przebywa w areszcie od dnia 21 kwietnia 2017 r., zatem prawo do świadczenia ustało. W konsekwencji zasadnie organ na podstawie art. 17c ust. 7 ustawy uznał, iż kwota wypłacona za okres od dnia 21 kwietnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. jest nienależnie pobranym świadczeniem zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w pkt 1 sentencji orzeczono o oddaleniu skargi. Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu wynagrodzeniu (pkt 2 sentencji wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.). dc