II SA/Łd 564/14

Dnia 17 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. D. i M. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. D. i M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. A. P. M. D. i M. D. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zaś źródłem ich utrzymania są emerytury rolnicze w łącznej wysokości 1493,34 zł. Małżonkowie zajmują dom o powierzchni 48m2 (służebność), posiadają oszczędności w kwocie 570 zł. Ich miesięczne wydatki na utrzymanie i zakup leków wynoszą około 1320 zł. Z wyciągu z rachunku bankowego M. D. wynika, że otrzymuje on dochody z tytułu dostaw mleka, a mianowicie w dniu 14 lipca 2014 r. skarżący otrzymał ze A kwotę 20.164 zł za miesiąc czerwiec 2014 r. Skarżący oświadczyli nadto, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W punkcie pierwszym sprzeciwu od powyższego postanowienia skarżący podnieśli, że kwota, która przysługuje im z tytułu emerytur - 1493,34 zł i 570 zł odłożone na niespodziewane wydatki nie wystarcza im na życie. Z kwoty, którą dysponują muszą kupić węgiel na zimę, zwrócić część kosztów za zużytą energię elektryczną, kupić: lekarstwa, żywność, skromne ubranie, paliwo do samochodu i pokryć opłaty związane z jego utrzymaniem. W punkcie drugim sprzeciwu skarżący odnosząc się do dochodów będących na rachunku bankowym M. D. z tytułu dostaw mleka wyjaśnili, że są to pieniądze syna, które zostały przelane na jego rachunek bankowy, z tego powodu, że to skarżący mieli pierwotnie zawartą umowę z mleczarnią. Z chwilą zawarcia aktu notarialnego pieniądze przelewane są na konto syna. Wcześniej takiej możliwości nie było, mimo tego, że syn prowadzi samodzielnie gospodarstwo rolne od paru lat, a pieniądze, które skarżący mu przekazywali przeznaczone były na spłatę ciągnika. Skarżący podkreślili, że ich sytuacja finansowa jest trudna, a poniesienie kosztów sądowych narazi ich na uszczerbek utrzymania przy życiu. Na podstawie zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 8 września 2014 r. skarżący zostali zobowiązani w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do złożenia: pkt 1 - dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanych przez każdego ze skarżących emerytur za okres ostatnich trzech miesięcy; pkt 2 - wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą M. D. i skarżącego M. D. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; pkt 3 - dokumentów potwierdzających wydatki, o których mowa w sprzeciwie z dnia 28 sierpnia 2014 r. związanych z: utrzymaniem mieszkania, zakupem opału, zakupem energii elektrycznej, wydatkami na lekarstwa, zakupem paliwa i opłatami zawiązanymi z utrzymaniem samochodu ze wskazaniem marki i rocznika samochodu, zakupu żywności i ubioru, innymi wydatkami ponoszonymi miesięcznie, a związanymi z utrzymaniem mieszkania, pkt 4 - dokumentów potwierdzających okoliczności przedstawione w punkcie 2 sprzeciwu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M. D. i M. D. oświadczyli, że "w związku z niespodziewanym zajściem, dostarczenie dokładnie udokumentowanych wydatków nie jest w tej chwili w pełni możliwe, ponieważ nie brali większości paragonów lub faktur." Wskazali, że miesięcznie na utrzymanie mieszkania wydają 150 zł, zakup opału 200 zł, dopłata do węgla i drewna gospodarzowi 120 zł, lekarstwa 160 zł, amortyzacja, zakup paliwa i opłaty związane z utrzymaniem samochodu – 350 zł, zakup żywności i ubioru - 500 zł, inne wydatki - 130 zł miesięcznie. Suma powyższych kwot wynosi 1610 zł. Z załączonego do pisma wyciągu z rachunku bankowego M. D. wynika, że saldo końcowe na dzień 23 września 2014 r. wynosiło 2.223,37 zł. Nadto skarżący załączyli: kopię dowodu rejestracyjnego samochodu marki Peugeot, rocznik 1994 wraz z dowodem zapłaty ubezpieczenia w kwocie 605 zł, dowód opłacenia rachunku telefonicznego przez M. D. w wysokości 58,93 zł, dowody opłacenia faktury za prąd wystawione na F. D. za okres 07-09.2014 r. na kwotę 515,87 zł miesięcznie, rachunki za zakup żywności, lekarstw i artykułów higienicznych za okres od 19 sierpnia 2014 r. do 2 października 2014 r. na łączną kwotę 241,88 zł oraz dokument potwierdzający opłacenie we wrześniu 2014 r. przez M. D. raty 6 do umowy o wskazanym w tym dokumencie numerze w wysokości 221,14 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13 – Lex nr 1345059). W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia [...], referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dokonując analizy złożonego przez skarżących oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Według sądu skarżący nie wykazali dostatecznie, że nie posiadają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej małżonków D. prowadzi do wniosku, że skarżący utrzymują się ze stałego dochodu z tytułu emerytur rolniczych w łącznej wysokości 1493,34 zł, zaś ich wydatki na utrzymanie i zakup leków wynoszą od 1320 zł do 1610 zł, a więc przekraczają dochody, którymi skarżący dysponują. Ponadto skarżący posiadają oszczędności w wysokości 570 zł, zaś saldo na rachunku bankowym M. D. na dzień 23 września 2014 r. wynosiło 2.223,37 zł. Wspomniane okoliczności świadczą niewątpliwie o posiadaniu przez skarżących środków finansowych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez nich postępowania sądowego i wykluczają prawną możliwość przyznania prawa pomocy. Jeśli zaś chodzi o ujawnione na rachunku bankowym M. D. dochody z tytułu dostaw mleka, które według skarżących są dochodami syna, dotychczas nie mającego zawartej umowy z mleczarnią, wskazać wypada, że skarżący pomimo wezwania sądu nie przedłożyli na tą okoliczność żadnych dokumentów. Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że z kwoty 20.164,86 zł otrzymanej z mleczarni na rachunek syna skarżących przelana został tylko kwota 15.000,00 zł, pozostałą zaś kwotę 7.000,00 zł wypłaciła skarżąca. W zaistniałej sytuacji nie można uznać skarżących za osoby ubogie, które nie są w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14 - Lex nr 1470078). Podsumowując sąd stwierdził, że sytuacja materialna skarżących pozwala im na wygospodarowanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz bez konieczności obciążania tymi kosztami ogółu podatników. Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. A. P.