II SA/Łd 581/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. A. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że przed sądem toczą się dwie sprawy dotyczące dwóch działek stanowiących jego własność, w których występuje ten sam problem. W sprawie o sygn. akt II SA/Łd 483/12 uiścił już wpis od skargi w pełnej wysokości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 24 – letnim synem. Skarżący zadeklarował, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód brutto w wysokości 4600 zł, zaś jego żona jako nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 3000 zł brutto. Syn jest studentem i nie uzyskuje dochodu. Jako majątek osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wskazał dom o powierzchni 130 m2 oraz dwie działki o powierzchni 895 m2 i 862 m2, stanowiące grunty leśne, które są usytuowane obok siebie. Nadto skarżący wskazał, iż jest obciążony ratą kredytu w wysokości około 1000 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucił, iż w rzeczywistości uzyskiwane dochody rodziny są niższe niż podane kwoty brutto. Dom będzie obciążony hipoteką przez wiele lat. W przypadku zalegania z zapłatą rat kredytu stanie się on własnością banku. Kwota 500 zł, którą winien uiścić tytułem wpisu od skargi to połowa raty kredytu i stanowi konieczny uszczerbek w utrzymaniu jego rodziny. Działki, których dotyczy sprawa okazały się bezwartościowe, co wynika z popełnionych w przeszłości przez organy błędów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącego żądania przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zatem kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Zdaniem sądu skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Poza obciążającą go ratą kredytu w wysokości około 1000 zł miesięcznie nie wskazał żadnych innych, szczególnych wydatków. Zadeklarował natomiast, iż stały miesięczny dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi łącznie 7600 zł brutto, co stanowi około 2533,33 zł brutto na osobę w rodzinie skarżącego. Okoliczność, że z dochodów tych skarżący jest w stanie uiszczać raty kredytu w wysokości około 1000 zł miesięcznie nie świadczy o złej sytuacji finansowej rodziny i pozwala stwierdzić, że pozostała kwota dochodu pozwala pokryć pozostałe wydatki związane z utrzymaniem. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że syn skarżącego pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jest osobą pełnoletnią. Według opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych Zakładu Polityki Społecznej z dnia 25 kwietnia 2012r. "Poziom i struktura minimum egzystencji w 2011r." wartość minimum egzystencji dla osoby samotnej dorosłej w gospodarstwie pracowniczym wyniosła 500,68 zł, zaś dla gospodarstwa 2 – osobowego 842,03 zł na osobę. Zadeklarowany przez skarżącego stały miesięczny dochód przekracza te wartości. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku poza tym jest sama okoliczność, że skarżący jest właścicielem wskazanych wyżej nieruchomości, w tym dwóch działek, stanowiących grunty leśne, usytuowanych obok siebie o łącznej powierzchni 1757 m2. Chociaż argumentacja skarżącego przedstawiona w sprzeciwie zmierza do wykazania, iż są one bezwartościowe, to z twierdzeniami tymi nie można się zgodzić. Faktem powszechnie bowiem znanym jest to, że grunty leśne są przedmiotem obrotu rynkowego, a okoliczność, iż skarżącego obciąża z tego tytułu niski podatek świadczy tylko o preferencyjnym traktowaniu przez ustawodawcę właścicieli i posiadaczy takich gruntów oraz ich szczególnym znaczeniu, nie zaś o tym, że są one pozbawione wartości. Okoliczność, że w innej, identycznej sprawie, dotyczącej tego samego problemu skarżący uiścił już wpis od skargi, nie może mieć żadnego wpływu na ocenę zasadności wniosku, gdyż wydatku tego nie można uznać za niezbędny dla utrzymania skarżącego i jego rodziny tym bardziej, iż był on jednorazowy i został on poniesiony w dniu 25 maja 2012r. (dowód wpłaty znajdujący się w aktach sprawy sygn. akt II SA/Łd 483/12 – k. 13). Sprawa ta dotyczy zresztą innej decyzji, chociaż przedmiot sprawy jest analogiczny jak w niniejszej sprawie. Możliwość ewentualnego połączenie tych dwóch oddzielnych spraw w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia nie oznacza natomiast jeszcze, że takie połączenie pozwoliłoby utworzyć z tych dwóch spraw jedną nową sprawę, w której skarżący zobowiązany byłby do uiszczenia tylko jednego wpisu. Należy także zauważyć, że na obecnym etapie postępowania przed sądem skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W razie zmiany okoliczności mających wpływ na sytuację materialną skarżącego oraz konieczności poniesienia w przyszłości innych, ewentualnych kosztów postępowania, skarżący będzie mógł ponownie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. a.tp.