II SA/Łd 582/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. A. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 18 lipca 2018 r. wydanego w sprawie ze skargi M. A. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku nr [...], znak: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości związanych ze stanem technicznym przewodów kominowych p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.B. M. A. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości związanych ze stanem technicznym przewodów kominowych. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy podkreślając, że skarżąca posiada zasoby pieniężne w kwocie – jak oświadczyła – ok. 6.000 zł. Posiadanie środków majątkowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Fakt, że strona posiada wolne środki finansowe we wskazanej wysokości oraz stały dochód (ok. 2.700 zł na utrzymanie jednej osoby), uzasadnia twierdzenie, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w sprawie nie będzie się dla wnioskodawczyni wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Kwestionując prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia M. A. wniosła sprzeciw wskazując, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i fakt, że obecnie, po śmierci matki, jej sytuacja materialna zdecydowania się pogorszyła. Tylko z uwagi na fakt, że skarżąca mieszkała razem z matką, była w stanie odłożyć 6000 zł. Obecnie żyje z miesiąca na miesiąc, bo wydatki skarżącej równają się z zarobkami. M. A. podkreśliła, że odłożona kwota zostanie wydana na nagrobek matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zatem zasadnym jest utrzymanie go w mocy. Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie zauważyć trzeba, że skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje utratę mocy orzeczenia referendarza sądowego i przejęcie kompetencji do rozpoznania i rozpatrzenia prawa pomocy przez sąd. Sąd nie zajmuje się wówczas badaniem prawidłowości zakwestionowanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, lecz analizuje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku samodzielnie, jako nową sprawę (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt IGZ 151/14, Lex nr 1484807). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W niniejszej sprawie z załączonego przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jest ona osobą samotną, a jej miesięczny dochód wynosi ok. 2.700 zł. Skarżąca oświadczyła, że koszty i wydatki, które ponosi wynoszą miesięcznie ok. 2.720 zł (kredyt na zakup mieszkania ok. 480 zł, koszt utrzymania mieszkania ok. 800 zł, zakup migawki, polisy na życie i obowiązkowego doskonalenia zawodowego ok. 740 zł, wyżywienie ok. 500 zł, artykuły sanitarno – higieniczne i ubrania ok. 200 zł). Majątek skarżącej stanowi mieszkanie o powierzchni 28,70 m2 oraz oszczędności w kwocie ok. 6.000 zł. Jak oświadczyła, w ostatnim czasie jej sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, bowiem w maju br. zmarła jej mama. Skarżąca ponosi wydatki związane ze spornym mieszkaniem, z którego nie może korzystać i czerpać profitów. Sytuacja finansowa skarżącej przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zdaniem Sądu, pozwala na stwierdzenie, że skarżąca posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Wskazać w tym miejscu należy, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjaśnienia wymaga, że celem prawa pomocy nie jest dbałość o zachowanie, w stanie nienaruszonym, majątku stron, ale udzielanie wsparcia osobom, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie partycypować w kosztach postępowania. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Mając powyższe okoliczności na uwadze Sąd uznał za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, według którego skarżąca posiada środki na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. A.B.