II SA/Łd 588/15

Dnia 16 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2015 roku sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013, poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – art. 3 ust. 3, 4, art. 7 pkt 5,6, art. 8 ust. 1 pkt 2,art.17 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2015r., poz. 163 ze zm.) – powoływanej także jako: "u.p.s.", uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (tekst jednolity M.P. z 2015r., poz. 821) a także § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012, poz. 823) – zwanego dalej: "rozporządzeniem" – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], którą przyznano P. L. zasiłek celowy od dnia 1 stycznia 2015r. do 28 lutego 2015r. w wysokości 60 zł. miesięcznie na zakup posiłku lub żywności W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołało się na treść przepisów ustawy o pomocy społecznej i podkreśliło, że zasiłek celowy uregulowany jest w art. 39 u.p.s. Zgodnie z brzmieniem powołanego przepisu może on być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, przy czym kryterium dochodowe dla osób ubiegających się o wspomnianą pomoc wynosi 150 % kwoty określonej w ustawie o pomocy społecznej. W przypadku rodziny wnioskodawcy kryterium to jest zachowane, bowiem dochód w rodzinie wnioskodawcy nie przekracza kwoty 648,-zl. Organ odwoławczy wyjaśnił, że z ustaleń poczynionych w toku postępowania wynika, iż P. L. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, całkowicie ubezwłasnowolnioną i aktualnie nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw życiowych i podejmować samodzielnych decyzji. Korzysta z pomocy K. D., która jest jego opiekunem prawnym. Mieszkają razem w pokoju udostępnianym im przez babcię K. D. – S. K.. K. D. otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 569,80 zł. oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. P. L. nie posiada żadnego własnego źródła dochodu. Otrzymuje zasiłek stały z MOPS w kwocie 94,60 zł. oraz zasiłek okresowy w kwocie 47,30,-zł. Samodzielne gospodarstwo domowe prowadzi S. K. utrzymująca się ze świadczenia emerytalnego, z którego reguluje opłaty za czynsz, energię i gaz. Jak ustalono, mieszkanie nr 34 przy ul. A 46, w którym zamieszkują S. K., K. D. i P. L., składa się z dwóch pokoi i kuchni. Jeden z pokoi zajmuje S. K. w drugim mieszka wnioskodawca ze swoim opiekunem prawnym. W pokoju tym znajduje się jedno miejsce do spania (dwuosobowa wersalka). Wnioskodawca korzysta ze wszystkich sprzętów gospodarstwa domowego, należących do S. K. oraz z kuchni i łazienki. Jedynymi przedmiotami znajdującymi się w mieszkaniu, należącymi do wnioskodawcy są jego ubrania, środki higieniczne i kubek do picia. Jak wynika z oświadczenia K. D. złożonego w dniu 17 lutego 2015r. P. L. nie dokłada się do wspólnego gospodarstwa. Jednocześnie mimo, że nie ma w stosunku do K. D. żadnych zobowiązań w związku z udostępnieniem mu mieszkania, to pomaga jej w wykonywaniu różnych czynności domowych. W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy uznał, że P. L. i K. D. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, gdyż przesłanką wspólnego gospodarowania nie jest wyłącznie ponoszenie wydatków związanych z gospodarstwem domowym, ale wyraża się również w czerpaniu korzyści z tego gospodarstwa z innymi osobami wspólnie mieszkającymi nie ponosząc opłat za mieszkanie, korzystając ze sprzętów domowych oraz urządzeń technicznych i sanitarnych znajdujących się w mieszkaniu. Prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego potwierdza również zawarte w oświadczeniu K. D. stwierdzenie, że P. L. mimo, że nie ma takiego obowiązku pomaga jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Tym samym przyczynia się do funkcjonowania wspólnego gospodarstwa poprzez wykonywanie na jego rzecz powyższych czynności. Kolegium podniosło także, że stan zdrowia P. L. uniemożliwia mu samodzielne funkcjonowanie i prowadzenie gospodarstwa domowego, a wszelkiej pomocy w tym zakresie udziela opiekująca się nim K. D., która pomaga mu między innymi w prowadzeniu spraw urzędowych oraz w zarządzaniu środkami finansowymi. Dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy organ odwoławczy doszedł do wniosku, ze sytuacja bytowa i finansowa strony uzasadnia przyznanie jej pomocy w wysokości 60,-zł. miesięcznie w okresie od 1 stycznia do 28 lutego 2015r., gdyż odpowiada to możliwościom i środkom, jakimi dysponują organy pomocowe. Muszą one bowiem uwzględniać potrzeby wszystkich ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej, dysponując ograniczonymi środkami na ten cel. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła K. D., działająca jako opiekun prawny P. L. W uzasadnieniu skargi K. D. wyjaśniła okoliczności, w jakich stała się opiekunem prawnym skarżącego i podniosła, że skarżący zamieszkał z nią dopiero w lipcu 2014r. W tym czasie sytuacja finansowa i zawodowa skarżącego uległa pogorszeniu, a zaoszczędzone fundusze kończyły się, a ona jako opiekun prawny nie ma obowiązku utrzymywania go, tym bardziej będąc w obecnie rudnej sytuacji zdrowotnej nie jest w stanie wspierać go finansowo. W związku z tym zgłosiła swojego podopiecznego do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zgodnie z ustawą o pomocy społecznej o przyznanie przysługującej pomocy. K. D. dodała, że w trakcie przeprowadzania pierwszego wywiadu (w dniu 20 sierpnia 2014r.) informowała pracownika socjalnego, iż nigdy nie było i nie ma prowadzenia wspólnego gospodarstwa, a jedynie jest wzajemna pomoc jaką zapewnia P. L. ze względu na jego sytuację. Ponieważ P. L. w miesiącu poprzedzającym wywiad środowiskowy miał na koncie niewielką kwotę pieniędzy pracownicy MOPS uznali, iż najlepiej będzie napisać, iż nie posiada środków do życia i uznać wspólne gospodarstwo. Opiekun prawny skarżącego przystała na ten fakt, jednakże przy wywiadzie w dniu 10 listopada 2014r. zakomunikowała i oświadczyła, że ponieważ P. L. posiada już własny stały dochód informuje o rozdzielności gospodarstw i dokonując takowych działań dąży do jego usamodzielnienia się. Pracownicy MOPS i SKO nie uwzględnili jej argumentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia 16 września 2015r. K. D. ponownie przytoczyła argumenty powoływane tak w skardze, jak i odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu pisanym w powołanych wyżej przepisach. Świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przyznawane na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w oparciu o uchwałę Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 ma charakter uznaniowy. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocowego. Spełnienie ustawowych kryteriów do przyznania pomocy (zasiłku celowego) nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. Organ, rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2012r., sygn.akt I OSK 407/12 oraz z dnia 21 marca 2012r., sygn.akt I OSK 11920/11, z dnia 14 marca 2012r., sygn.akt I OSK 1795/1, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, bowiem posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu pozostaje wysokość przyznanego zasiłku, bowiem nie budzi wątpliwości, iż skarżący spełnia przesłanki, pozwalające na ubieganie się o wspomniane świadczenie, określone w art. 39 ust. 1 w zw. z pkt V.1.3. uchwały nr 221. Spór ten skarżący ogniskuje przy tym na charakterze prowadzonego przezeń gospodarstwa domowego, podnosząc, iż jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Jakkolwiek zatem okoliczność wspomniana dla przyznania zasiłku celowego w rozpoznawanej sprawie nie ma rozstrzygającego znaczenia (kryterium dochodowe, jak wspomniano jest zachowane zarówno przy przyjęciu, iż skarżący jest osobą w rodzinie jak i osobą samotnie gospodarującą), również jego wysokość nie ma bezpośredniego przełożenia na status beneficjenta, tym niemniej jest elementem sytuacji osobistej i majątkowej wnioskodawcy, wymagała zatem rozważenia przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Godzi się zatem przypomnieć, iż P. L. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Jego prawnym opiekunem pozostaje K. D., z którą wspólnie zamieszkuje. W świetle przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 121) oraz ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 788) regulujących status prawny osób całkowicie ubezwłasnowolnionych i pozostających pod opieką prawną, opiekun sprawuje opiekę nad ubezwłasnowolnionym tak jak rodzic nad dzieckiem, które nie ukończyło 13 lat (art. 175 k.r.i o. w zw. z art. 155 § 2 k.r.i o.). Zatem po pierwsze miejscem zamieszkania takiej osoby jest miejsce zamieszkania opiekuna (art.27 k.c.), po wtóre opieka polega na sprawowaniu pieczy nad osobą ubezwłasnowolnionego i jego majątkiem (art.155 § 1 k.r.i o.). W świetle przytoczonych przepisów ubezwłasnowolniony nie może więc prowadzić odrębnego gospodarstwa domowego, czyli być osobą samotnie gospodarującą, w rozumieniu art. 6 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej. Nie jest bowiem władny "samotnie gospodarować", będąc pozbawionym zdolności do czynności prawnych. Wraz z opiekunem prawnym tworzą natomiast rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 powołanej ustawy, pozostając w związku faktycznym (bez względu na jego naturę), wspólnie zamieszkują i gospodarują, co stanowi immanentną cechę opieki prawnej. Ustalony przez organy pomocowe stan faktyczny w sposób nie budzący wątpliwości potwierdza też prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego przez skarżącego i K. D. Podnoszone zaś w skardze okoliczności (dobra wola opiekuna prawnego, zapewniającego pupilowi dach nad głową, odrębne miejsca do spania czy przechowywania żywności etc.) nie mają dla powyższej oceny znaczenia. Jak bowiem wyżej wskazano, ustawowo miejscem zamieszkania osoby ubezwłasnowolnionej jest miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Osobiste, intymne relacje skarżącego i K. D., w świetle przyjętych na siebie przez tę ostatnią obowiązków opiekuna prawnego, nie mają charakteru rozstrzygającego dla oceny istnienia związku faktycznego, łączącego członków rodziny, w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Faktyczny związek, o którym mowa w przywołanym przepisie oznacza bowiem codzienne współdziałanie osób, zmierzające do zaspokojenia ich potrzeb bytowych. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014r., sygn.akt OSK 618/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl.) Biorąc pod uwagę powyższe wskazać należy, iż organy prawidłowo ustaliły sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. W oparciu o posiadane środki określiły też wysokość przyznanego świadczenia. W konkluzji zatem uznać trzeba, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, co czyni wniesioną skargę bezzasadną. Na podstawie art. 151 p.p.s.a orzeczono przeto o jej oddaleniu. LS