II SA/Łd 696/08

Dnia 9 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Zgierski, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Referendarz sądowy Agnieszka Grosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 roku sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o nr [...]. Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Prezydent Miasta Ł. działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 5 ppkt 1 oraz art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówił D.T. przyznania zaliczki alimentacyjnej na dziecko D.W. W uzasadnieniu decyzji organ administracji odwołując się do treści art. 2 pkt 5 ppkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wskazał, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej, a ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli: osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie natomiast z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, za osobę samotnie wychowującą dziecko uznaje się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego ojcem. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wykazała natomiast, że wnioskodawczyni wychowuje wspólnie z jego ojcem S.L. dziecko W.L., tym samym nie można uznać, iż strony za osobę samotnie wychowującą dziecko. W terminie prawem przewidzianym od powyższej decyzji D.T. złożyła odwołanie, w którym wniosła o przywrócenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, ponieważ w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, nie pracuje, a jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek rodzinny. Podniosła, iż jej konkubent – S.L. otrzymuje rentę chorobową w wysokości 530 zł miesięcznie, z której połowę potrąca komornik na poczet alimentów. Odwołująca wskazała, że jej konkubent nie jest ojcem jej syna D.W. i nie jest zobligowany do tego aby łożyć na jego utrzymanie, ponieważ pomaga w wychowywaniu ich wspólnej córki W.L. Ze względu na chorobę S.L. nie może podjąć zatrudnienia, a otrzymywane obecnie środki w postaci renty chorobowej i zasiłków rodzinnych nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. Dodała, iż nie rozumie, dlaczego organ powołując się na treść art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił przyznania jej zaliczki alimentacyjnej. Decyzją z dnia [...] roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art.1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856), art. 2 pkt 5 lit a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej określa zasady: postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna oraz zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie natomiast z treścią art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. W myśl natomiast art. 2 pkt 5 lit. a ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowująca dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z obowiązującym od dnia 1 stycznia 2006 roku przepisem art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie była mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko oznaczało to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że wnioskodawczyni pozostaje w konkubinacie ze S.L., biologicznym ojcem najmłodszego dziecka, co powoduje, że nie spełniła kryterium ustawowego jakim jest samotne wychowywanie dziecka. Organ odwoławczy będąc związany przepisami prawa obowiązującymi w dniu wydania decyzji nie mógł uznać skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko i przyznać jej zaliczkę alimentacyjną. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżąca D.T. podtrzymując zarzuty zawarte w odwołaniu, podniosła, iż wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dotyczy syna D.W., wobec którego na podstawie orzeczenia sądu zostały przyznane alimenty. Skarżąca wyjaśniła, iż jest osobą samotnie wychowującą dziecko, ponieważ z biologicznym ojcem syna nie utrzymuje żadnych kontaktów. Dodała, iż syn D.W. jest uczniem drugiej klasy gimnazjum, a uzyskiwane środki w postaci zasiłków rodzinnych i zapomogi z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie wystarczają na pokrycie wydatków szkolnych i zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2007r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie ze skargi D.T. na podstawie przepisu art. 125 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z uwagi na postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, wszczęte postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2006r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II SA/Gd 374/06. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie przepisu art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym o zgodność art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osoby rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno inne dziecko wspólnie z jego rodzicem, jest zgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. 120, Nr 120 z 1991 r., poz. 526 ze zm.). Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008r. sygnatura akt P 18/06 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu z udziałem Sejmu oraz Prokuratora Generalnego połączonych pytań prawnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy orzekł m.in. że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Postanowieniem z dnia 9 września 2008r. Sąd podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie ze skargi D.T., w związku z ustaniem przyczyny zawieszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.), naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 §1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, doszło bowiem do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 §1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. W myśl powołanej normy prawnej sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Uchylenie aktu następuje w wypadku stwierdzenia jednej z przesłanek wznowienia określonych w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) powoływanej dalej jako "Kpa". Do przesłanek tych należy, zgodnie z art. 145a § 1 Kpa orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji, organów administracji obu instancji, stanowiły przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustalenie, iż D.W. nie jest wychowywany przez osobę samotną, gdyż D.T. poza synem, wychowuje również córkę W.L., przy czym czyni to wspólnie z ojcem S.L. Zgodnie z brzmieniem art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, ilekroć w powołanej ustawie jest mowa o osobie uprawnionej - oznacza to m.in. osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z kolei w myśl art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W związku z wątpliwościami, co do zgodności powołanych powyższej przepisów z normami konstytucyjnymi, oceną zgodności z prawem tych przepisów zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który w powoływanym już wyroku z dnia 23 czerwca 2008r. (sygn. akt P 18/06) orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Konsekwencją powyższego jest utrata mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę orzekania organów administracji w niniejszej sprawie i wyeliminowanie ich z porządku prawnego ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że odpadła również podstawa rozstrzygnięcia zastosowana przez organy administracji w niniejszej sprawie. Skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną decyzji jest powinność uchylenia takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jest bowiem zasadą, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego (wyrok WSA z dnia 21 czerwca 2006r., sygn.akt III SA/Gd 282/06, publ. System Informacji Prawnej LEX, Lex Nr 203309). Zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny. Nie jest przy tym istotne, że podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji. Mimo że podstawa wznowienia postępowania określona w art. 145a § 1 k.p.a. nie istnieje w chwili wydawania decyzji, to orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności podstawy prawnej decyzji z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą przesądza o uznaniu naruszenia prawa w samej decyzji administracyjnej i powinno powodować jej uchylenie przez sąd administracyjny (wyrok WSA z dnia 16 czerwca 2004r., sygn.akt II SA/Gd 430/01, publ. Lex Nr 299433). Z uwagi na fakt, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zapadło po wydaniu zaskarżonych decyzji, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 18/06 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008r., Nr 119, poz. 770., wyjaśnić należy, iż również w takich przypadkach zachodzą podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Stanowisko to znajduje oparcie również w dotychczasowym orzecznictwie sądowym, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008r., sygn.akt II OSK 1745/07, publ. Lex Nr 357511, czytamy wprost, iż przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny ma taki charakter od samego początku, tj. od dnia jego wejścia w życie. Fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego podjętego na podstawie niekonstytucyjnego przepisu. Zaznaczyć należy, iż również w Konstytucji RP w przepisie art. 190 ust. 4 widnieje zapis, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygniecie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. Z tych wszystkich względów sprawa zaliczki alimentacyjnej dla D. W., syna skarżącej, powróci do organów administracji, gdzie zostanie ponownie rozpatrzona, z uwzględnieniem zmiany stanu prawnego, wynikającej z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. a jednocześnie po ustaleniu stanu faktycznego sprawy w toku postępowania administracyjnego prowadzonego z uwzględnieniem zasad określonych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, iż sąd administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 135 p.p.s.a. ma obowiązek uchylić zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji bowiem to samo naruszenie prawa wystąpiło w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. ar