II SA/Łd 697/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski, Asesor WSA Marcin Olejniczak, , Protokolant asystent sędziego Robert Latek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 17 lipca 2024 r. nr 172/2024 znak: WOP.7721.160.2024.KD w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty inwentarskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bełchatowie z dnia 29 maja 2024 r., nr 78.2024, znak: ROP.5140.34.2024.AW-JF; 2. zasądza od Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi na rzecz skarżącego M. S. kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. ał 1. Zaskarżoną do tutejszego sądu decyzją nr 172/2024 z dnia 17 lipca 2024 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bełchatowie w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty inwentarskiej. 1. Z akt sprawy wynika, że E. B. pismem z dnia 27 stycznia 2023 r. zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bełchatowie w sprawie samowoli budowlanej na działce sąsiada położonej w miejscowości D. [...], gm. R., polegającej na budowie wiat, z których jedna powstała w IV kwartale 2022 r., a druga kilka lat wcześniej. 2. W trakcie kontroli nieruchomości przeprowadzonej w dniu 2 marca 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił, że na działce nr [...] w południowej części, usytuowana jest wiata wolnostojąca o wymiarach w rzucie poziomym 15,30 m x 12,30 m. Dach wiaty jest dwuspadowy, pokryty blachą trapezową, orynnowany. Wody opadowe odprowadzane są na działkę właściciela na teren biologicznie czynny. Wiata nie jest wyposażona w instalacje. Konstrukcja wiaty wykonana jest ze słupów stalowych o średnicy Ø 80-90 cm. Rozstaw słupów według szkicu załączonego do protokołu. Wiata u wejścia jest zabudowana plandeką, częściowo blachami. Wewnątrz wiaty wykonano wylewkę betonową. Dach wykonany jest z krokwi drewnianych o przekroju 14/7 cm. Wysokość wiaty w najwyższym punkcie to ok. 4,10 m, w najniższym ok. 2,15 cm. Wiata jest użytkowana i wykorzystywana na cele inwentarskie, obecnie znajduje się w niej bydło. Wymiary budynku zostały przedstawione na szkicu załączonym do protokołu. Według oświadczenia M. S. jest on w posiadaniu wspomnianej nieruchomości od 2017 r., poprzednim jej właścicielem był M. S.1, który zmarł w 2013 r. M. S. twierdzi, że nie posiada dokumentów potwierdzających legalność budowy wiaty ani wiedzy na temat daty budowy. Twierdzi, iż wiata została zbudowana przez byłego właściciela nieruchomości. Do protokołu załączono szkic sytuacyjny z naniesionymi wymiarami obiektu budowalnego oraz dokumentację zdjęciową. 3. Pismem z dnia 3 marca 2023 r. PINB w Bełchatowie wezwał M. S. do złożenia pisemnych wyjaśnień dotyczących legalności budowy wiaty, załączenia dokumentów potwierdzających legalność budowy oraz wskazania daty jej powstania. 4. Odpowiadając na powyższe wezwanie M. S. w piśmie z dnia 10 marca 2023 r. oświadczył, że wiata powstała prawdopodobnie w 2010 r. Nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających wybudowanie wiaty. 5. W dniu 22 marca 2023 r. PINB w Bełchatowie zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie legalności budowy wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie. 6. W dniu 22 marca 2023 r. Archiwum Państwowe, w odpowiedzi na pismo organu z 13 marca 2023 r. poinformowało, że nie posiada w swoich zasobach decyzji dotyczących budowy wiaty na terenie spornej nieruchomości. 7. W dniu 24 marca 2023 r. Starostwo Powiatowe w Bełchatowie, w odpowiedzi na pismo organu z 2 marca 2023 r. poinformowało, że w zasobach archiwalnych nie odnalazło dokumentacji dotyczącej pozwolenia na budowę lub zgłoszenia zamiaru budowy w/w wiaty. 8. Zgodnie z adnotacją urzędową z dnia 29 marca 2023 r. do akt sprawy załączono wydruki map typu lotniczego (ortofotomapy) działek [...], [...], [...], obr. D., gm. R. z portalu Geoportal Województwa Łódzkiego z lat: 2021, 2019, 2018, 2015, 2009, 2004. 9. Pismem z dnia 31 marca 2023 r. PINB w Bełchatowie poinformował E. B., że nie uznał jej za stronę postępowania w myśl art. 28 k.p.a., ponieważ wiata znajduje się na działce nr ew. [...], która nie graniczy z należącymi do niej działkami nr ew. [...] i [...], a zatem nie oddziałuje na działki do niej należące. 10. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2023 r. organ pierwszej instancji w trybie art. 123 k.p.a., nałożył na M. S. obowiązek przedłożenia dowodu poprzez dostarczenie ekspertyzy technicznej dotyczącej wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie o powierzchni zabudowy ok. 188,19 m2 (wym. w rzucie poziomym ok. 15,3 m x 12,3 m), zlokalizowanej na działce nr ew. [...], przy granicy z działką nr ew. [...], obr. D., D. [...], gm. R., wraz z jednoznacznym wskazaniem usunięcia ewentualnie stwierdzonych nieprawidłowości, w terminie do 31 maja 2023 r. 11. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2023 r. organ drugiej instancji stwierdził niedopuszczalność zażalenia M. S. na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji. 12. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2023 r. PINB w Bełchatowie, na podstawie art. 77 § 2 k.p.a., zmienił z urzędu własne postanowienie z 13 kwietnia 2023 r. w zakresie terminu wykonania obowiązku, określając nowy termin na dzień 31 sierpnia 2023 r. 13. Wobec bezskutecznego upływu powyższego terminu, organ pierwszej instancji pismem z dnia 18 września 2023 r. wyznaczył M. S. termin 14 dni od daty otrzymania niniejszego pisma na przedłożenie ekspertyzy technicznej. 14. Pismem z dnia 3 października 2023 r. M. S. zwrócił się do organu z wnioskiem o przedłużenie terminu do przedłożenia ekspertyzy. 15. W dniu 10 października 2023 r. do organu pierwszej instancji wpłynęła ekspertyza techniczna zatytułowana "Ekspertyza legalizacyjna" sporządzona przez mgr inż. arch. M. R. dla wiat zlokalizowanych pod adresem D. [...], m. R.. 16. Wobec poczynionych ustaleń PINB w Bełchatowie postanowieniem z dnia 31 października 2023 r., na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 3 oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 682 z późn.zm. - dalej w skrócie "Pr. bud.") oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), wstrzymał M. S. prowadzenie robót budowlanych przy budowie wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie, o powierzchni zabudowy 188,19 m2 (wymiary w rzucie poziomym 15,3 m x 12,3 m), zlokalizowanej na dz. nr ew. [...], przy granicy dz. nr ew. [...], obręb D., D. [...], gmina R.. Organ powiadomił inwestora, że w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy, właściciel obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację. Zachodzi wtedy konieczność wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji ww. obiektu budowlanego. Opłata legalizacyjna w myśl art. 49d ust. 1 pkt 1 Pr. bud. wynosi 125 000 zł. 17. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. S. reprezentowany przez adwokata wniósł o jego uchylenie bądź ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego - art. 50 ust. 1 Pr. bud., poprzez błędne przyjęcie, że organ w sprawie mógł podjąć decyzję dotyczącą wstrzymania prowadzenia budowy w warunkach, gdy dla nieruchomości strony nie są prowadzone roboty budowlane; art. 49d ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 3 Pr. bud. poprzez błędne przyjęcie, że strona winna uiścić opłatę legalizacyjną w wysokości 125.000 zł oraz prawa procesowego - art. 7 i 8 k.p.a., art. 77 i 107 k.p.a., art. 107 § 6 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. 18. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Łodzi, po rozpatrzeniu zażalenia M. S., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. 19. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. S., reprezentowany przez pełnomocnika. 20. Następnie PINB w Bełchatowie wydał w dniu 29 maja 2024 r. decyzję nr 78.2024, którą na podstawie art. 49e pkt 1 Pr. bud., nakazał M. S., rozbiórkę wiaty inwentarskiej o wym. zewn. w rzucie poziomym 15,3 m x 12,3m (pow. zabudowy 188,19 m2) zlok. na działce o nr ewid. [...], przy granicy działki nr ewid. [...], obr. D. [...], gmina R.. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że w sprawie zaszły zarówno przesłanki do prowadzenia postępowania legalizacyjnego wobec samowolnie wybudowanej wiaty, jak i do orzeczenia nakazu rozbiórki wobec spełnienia się jednej z przesłanek art. 49e Pr. Bud., obligujących organ nadzoru budowlanego do wydania nakazu rozbiórki wobec nieprzedłożenia przez inwestora dokumentacji legalizacyjnej. 21. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. S., reprezentowany przez adwokata A. R.. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego: a) art. 49e pkt 1 Pr. bud. poprzez uznanie, że organ mógł wydać decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego należącego do skarżącego, gdy ten nie złożył wniosku o legalizację samowoli budowlanej w wymaganym terminie, podczas gdy organ ten nieprawidłowo ustalił wysokość opłaty legalizacyjnej; b) art. 49d ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 3 Pr. bud. poprzez błędne przyjęcie, że strona winna uiścić opłatę legalizacyjną w wysokości 125.000 zł; 2) prawa procesowego: a) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej tj. wydanie przez organ niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwe rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony; b) art. 16 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że wydanie postanowienia nr 78.2024 jest prawomocne i można w związku z nim wydać decyzję o nakazaniu rozbiórki obiektu budowlanego; c) art. 77 i 107 k.pa. poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem zasady praworządności, naruszeniem słusznego interesu skarżącego, nienależytym wyjaśnianiu okoliczności sprawy wskutek niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego; d) art. 107 § 6 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewystarczające uzasadnienie wydanego postanowienia. W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, ewentualnie o uchylenie rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. 22. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 17 lipca 2024 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Łodzi utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. 1. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że przedmiot postępowania stanowi legalność obiektu budowlanego – wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie zlok. na działce o nr ewid. [...], przy granicy działki nr ewid. [...], obr. D. [...], gmina R., o powierzchni zabudowy 188,19 m2. 2. Według oświadczenia aktualnego właściciela działki – M. S. - obiekt ten powstał w roku 2010, a jego inwestorem miał być poprzedni właściciel nieruchomości. Dokładna data powstania obiektu pozostawała sporna, jednak organ I instancji przyjął za prawdopodobną datę wykonania obiektu, datę wskazaną przez M. S. tj. rok 2010. Obiekt ten powstał w warunkach samowoli budowlanej, czego nie kwestionuje sam aktualny właściciel działki. Organ podkreślił, że ocena, czy miała miejsce samowola budowlana dokonywana jest zawsze według przepisów prawa budowlanego obowiązujących w dacie jej dokonania, a ocena prawna tego stanu musi być każdorazowo determinowana przez przepisy obowiązujące w dacie przeprowadzenia ostatnich robót budowlanych, które składały się na aktualną konstrukcję i parametry takiego samowolnie pobudowanego obiektu. 3. Przyjmując za datę powstania przedmiotowego obiektu budowlanego zakwalifikowanego przez organ szczebla powiatowego jako wiata - rok 2010, ŁWINB wskazał, że w ówczesnym stanie prawnym z konieczności uzyskiwania decyzji o pozwoleniu na budowę były zwolnione jedynie wolno stojące parterowe budynki gospodarcze, wiaty i altany o powierzchni zabudowy do 25 m2, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m2 powierzchni działki (por. art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623). Wymagały one jednak stosownie do art. 30 ust. 1 pkt 1 zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. 4. Z powyższego wynika, że budowa przedmiotowego obiektu budowlanego (niezależnie nawet od jego kwalifikacji – wiata czy budynek gospodarczy) o powierzchni zabudowy 188,19 m2 stanowiła samowolę budowlaną, bowiem zarówno w czasie powstawania, jak i w dacie wszczęcia postępowania wymagała od inwestora pozyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Budynkiem zgodnie z art. 3 pkt 2 Prawa budowlanego jest obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Na gruncie orzecznictwa sądowo-administracyjnego wiata jest uważana nie za budynek, a za budowlę. Interpretując ten termin należy odwołać się zarówno do jego potocznego znaczenia, jak i do orzecznictwa sądów administracyjnych. W powszechnym rozumieniu za wiatę uważa się "budowlę składającą się z konstrukcji dachowej wspartej na słupkach" (Encyklopedia PWN, Warszawa 1996), "lekką budowlę w postaci dachu wspartego na słupach (...)" (Słownik Języka Polskiego, www.sjp.pwn.pl). W samym orzecznictwie sądów administracyjnych wiaty określa się niejednakowo, m.in. jako "składająca się z fundamentów oraz dachu posadowionego na słupach i nieposiadająca ścian jest budowlą, a nie budynkiem czy obiektem małej architektury". Niemniej za podstawowe cechy wiaty należy uznać wsparcie danej budowli na słupach, stanowiących podstawowy element konstrukcyjny, wiążący budowlę trwale z gruntem. Wiatę można określić jako rodzaj budowli bez ścian, zwykle ze szklanym dachem. Wiata jest to budowla, która nie posiada co najmniej jednej ściany. Jest to samodzielna, lekka budowla, posiadającą dach, niekiedy ściany, której celem jest ochrona miejsca lub rzeczy przed oddziaływaniem atmosferycznym (deszczem, śniegiem, wiatrem). Za podstawowe cechy wiaty uznano wsparcie danej budowli na słupach stanowiących podstawowy element konstrukcyjny i wiążący budowlę trwale z gruntem oraz brak trwałych ścian. 5. Organ stwierdził, że analizowany w postępowaniu obiekt budowlany jest trwale związany z gruntem, posiada fundament, nie posiada ścian (aczkolwiek u wejścia jest zabudowana plandeką, częściowo blachami) składa się z dachu oraz jest konstrukcją wspartą na słupach. Bezspornie nie jest to zatem budynek, nie jest to też obiekt małej architektury. Wiata ma służyć jako miejsce na inwentarz zwierzęcy (w dniu 2 marca 2023 r. podczas oględzin było obecne bydło). Zakwalifikowanie spornego obiektu budowlanego przez organ I instancji jako wiaty stanowiącej budowlę należałoby uznał zatem za prawidłowe. 6. Organ dodał, że wiata w sposób znaczący przekracza dopuszczalną na gruncie Prawa budowlanego powierzchnię zabudowy (35 m2 lub 50 m2), bowiem jej powierzchnia zabudowy wynosi 188,19 m2, a zatem nie korzystała ze zwolnienia od uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. 7. Wobec powyższego, będący przedmiotem postępowania obiekt budowlany należało zakwalifikować jako budowlę będącą wiatą o funkcji inwentarskiej, która powstała w warunkach samowoli budowlanej, co prawidłowo uczynił organ I instancji. 8. Skutkiem powyższego za właściwe ŁWINB uznał wdrożenie postępowania legalizacyjnego w oparciu o art. 48 i następne Prawa budowlanego w stosunku do spornej wiaty. Wszczęcie procedury legalizacyjnej wymaga złożenia przez stronę (inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego) odpowiedniego wniosku legalizacyjnego w ustawowym terminie, o którym organ I instancji jest zobligowany poinformować go w postanowieniu o wstrzymaniu robót budowlanych, a także o konieczności wniesienia w przyszłości opłaty legalizacyjnej i zasadach obliczania opłaty legalizacyjnej. 9. Dlatego – w ocenie ŁWINB - za prawidłowe należało uznać wydanie pierwotnego postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bełchatowie nr 314/2023, które ŁWINB utrzymał w mocy postanowieniem nr 15/2024. Organ zaznaczył, że określony w art. 48a ust. 3 Pr. bud. termin 30 dni na złożenie wniosku o legalizację samowoli budowlanej zaczął biec z momentem utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji przez organ II instancji - tj. postanowienia nr 15/2024 z dnia 22 stycznia 2024 r. (wówczas rozstrzygnięcie stało się ostateczne) i doręczeniem jej stronie postępowania – inwestorowi / właścicielowi. 10. Po wydaniu przez ŁWINB postanowienia nr 15/2024 z dnia 22 stycznia 2024 r., organ pierwszej instancji pozostawał nadal zobowiązany prowadzić postępowanie legalizacyjne w sprawie spornej wiaty. 11. Organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału w sprawie nie wynika, aby M. S. w toku trwającego postępowania legalizacyjnego złożył do organu szczebla powiatowego wniosek o legalizację samowoli budowlanej. Ponadto organ ten zauważył, że termin z art. 48a ust. 3 Prawa budowlanego to termin dokładnie określony w przepisach ustawy jest terminem materialnoprawnym, co powoduje wygaśnięcie uprawnień z nim związanych, skutkiem czego jest niemożność skorzystania z konkretnego prawa bądź uprawnienia. W przypadku braku złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej, zarówno w terminie określonym w art. 48a ust. 1 albo w art. 48a ust. 3 pr. bud., organ nadzoru budowlanego jest zobowiązany, na podstawie art. 49e pkt 1 Pr. bud., orzec w drodze decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części. 12. Decyzja wydawana w trybie art. 49e pkt 1 Pr. bud. ma charakter związany - ziszczenie się przesłanki przewidzianej w przytoczonym przepisie zobowiązuje organ do wydania określonej decyzji. Organ nie działa tu w ramach uznania administracyjnego, nie może także brać pod uwagę względów słuszności. Złożenie wniosku o legalizację jest przy tym prawem, a nie obowiązkiem strony. Zależne jest wyłącznie od jej woli, a nie od woli organu. 13. Organ podniósł, że jeżeli strona, odpowiednio pouczona (jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie) z prawa nie korzysta, to musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w postaci nakazu rozbiórki. Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 49e Pr. bud. - w tym także w pkt 1 - obliguje organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji o rozbiórce, nie pozostawiając mu w tej kwestii żadnej swobody. Warunkiem zastosowania art. 49e pkt 1 ww. ustawy, jest nie tylko uprzednie wydanie postanowienia, o którym stanowi art. 48 Pr. bud. zawierającego określone ustawą elementy, ale także skuteczne jego dręczenie osobie zobowiązanej. 14. Organ II instancji przyjął, iż z akt sprawy wynika, że postanowienie organu II instancji utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji wstrzymujące roboty budowlanego na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 zostało doręczone skutecznie pełnomocnikowi M. S. - adwokatowi A. R. w dniu 29 stycznia 2024 r., a następie wskutek zapoznania się z tym rozstrzygnięciem M. S. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na akt administracyjny organu II instancji. Wobec czego, zdaniem organu, bezspornie należy uznać, że doręczenie postanowienia ŁWINB było prawidłowe, zaś samo wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego postanowienia. 15. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzeczeniem z dnia 10 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 218/24, odmówił wstrzymania zaskarżonego postanowienia ŁWINB z dnia 22 stycznia 2024 r. W niniejszej sprawie zaszły zatem zarówno przesłanki do prowadzenia postępowania legalizacyjnego wobec samowolnie wybudowanej wiaty, jak i do orzeczenia nakazu rozbiórki wobec spełnienia się jednej z przesłanek art. 49e Pr. bud., obligujących organ nadzoru budowlanego do wydania rozstrzygnięcia takiej treści. 16. Za trafne uznał organ zakwalifikowanie spornego obiektu budowlanego jako wiaty o przeznaczeniu inwentarskim. Zdaniem ŁWINB zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a jej treść jest zgodna z intencją ustawodawcy, stojącą u podstaw tak nadanego kształtu regulacji zawartej w art. 49e Pr. bud. To przede wszystkim bierna postawa inwestora/właściciela, który nie skorzystał z realizacji swojego uprawnienia do złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej, zobligowała organ I instancji do wydania zaskarżonej decyzji nakazującej rozbiórkę. 1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł M. S., reprezentowany przez adwokata A. R.. 1. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1. prawa materialnego: a) art. 49e pkt 1 ustawy Pr. bud. poprzez uznanie, że organ mógł wydać decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego należącego do skarżącego, gdyż ten nie złożył wniosku o legalizację samowoli budowlanej w wymaganym terminie, podczas gdy organ w nieprawidłowy sposób ustalił opłatę legalizacyjną; b) art. 49d ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 3 ustawy prawo budowlane poprzez błędne przyjęcie, strona winna uiścić opłatę legalizacyjną w wysokości 125.000 zł; 2. prawa procesowego: c) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania organów administracji publicznej tj. wydanie przez organ niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwe rozstrzygnięcie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony; d) art. 16 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że postanowienie nr 78.2024 z dnia 29 maja 2024 r. PINB w Bełchatowie jest prawomocne i można w związku z nim wydać decyzję o nakazaniu rozbiórki przedmiotowego obiektu; e) art. 77 i 107 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia z naruszeniem zasady praworządności, naruszeniem słusznego interesu skarżącego, nienależytym wyjaśnieniu okoliczności sprawy wskutek niedostatecznego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego; f) art. 107 § 6 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. polegającą na niewystarczającym uzasadnieniu decyzji. 2. W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. 3. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o wstrzymaniu budowy obiektu budowlanego organ może żądać złożenia wniosku o legalizację, przy czym jako decyzję nieprawomocną należy uznać decyzję prawidłowo (w terminie) zaskarżoną do sądu – w okresie przed wydaniem rozstrzygnięcia przez ten sąd. 4. Ponadto strona zarzuciła dokonanie błędnej kwalifikacji przedmiotu postępowania (obiekt jest budynkiem gospodarczym a nie wiatą), a w konsekwencji błędne ustalenie wysokości nałożonej opłaty legalizacyjnej. Strona zarzuciła ponadto nieuwzględnienie wyjaśnień skarżącego dotyczących nieruchomości oraz daty jej powstania. 2. W odpowiedzi na skargę Łódzki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. 3. W dniu 7 maja 2025 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 30 kwietnia 2025 r., w którym to piśmie pełnomocnik wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a to w związku z uchyleniem przez WSA w Łodzi wyrokiem z dnia 23 października 2024 r. postanowienia ŁWINB z dnia 22 stycznia 2024 r. w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: 4. Skarga zasługuje na uwzględnienie. 1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), [dalej jako "P.p.s.a."], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. 2. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu administracji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). 3. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi [dalej: "ŁWINB"] z dnia 17 lipca 2024 r. nr 172/2024, znak WOP.7721.160.2024.KD, utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bełchatowie [dalej: "PINB"] z dnia 29 maja 2024 r. nr 78.2024, znak ROP.5140.34.2024.AW-JF, którą nakazano skarżącemu rozbiórkę wiaty inwentarskiej o wy. 15,3 m x 12,3 m (pow. zabudowy 188,19 m²), [dalej: "wiata"], zlok. na dz. nr ewid. [...], przy granicy dz. nr ewid. [...], obr. D. [...], gm. R.. 4. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 49e pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 725 z późn. zm.), wedle którego organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niezłożenia wniosku o legalizację w wymaganym terminie. 5. Jednocześnie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy w przypadku obiektu budowlanego lub jego części będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę (pkt 1) albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (pkt 2). Stosownie zaś do art. 48a ust. 1 Prawa budowlanego w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego może złożyć wniosek o legalizację. 6. Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy, PINB postanowieniem z dnia 31.10.2023 r. działając na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i art. 48 ust. 3 oraz art. 83 ust. 1 Prawa budowlanego wstrzymał M. S. prowadzenie robót budowlanych przy budowie wiaty. Postanowienie to po wniesieniu zażalenia przez skarżącego zostało utrzymane przez ŁWINB w mocy (postanowienie z dnia 22.01.2024 r. nr 15/2024), a skarżący na ww. postanowienie wniósł skargę do tutejszego Sądu. 7. Jak wynika z akt sprawy organy ustaliły w sprawie bezspornie, że przedmiotowa wiata została wybudowana w 2010 r. przez poprzedniego właściciela bez pozwolenia na budowę i wobec tego wszczęto postępowanie legalizacyjne. Powodem orzeczenia o nakazie rozbiórki był brak złożenia przez skarżącego wniosku o legalizację samowoli budowlanej w terminie określonym w art. 48a ust. 1 albo art. 48a ust. 3 Prawa budowlanego, co zdaniem organów obligowało do orzeczenia rozbiórki obiektu na podstawie art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego. 8. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego to konsekwencja niewykonania obowiązków wynikających z ostatecznego postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych, które dotyczyło przesłanki wskazanej w art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego. Należy podzielić stanowisko organów, iż decyzja w przedmiocie rozbiórki ma w tym przypadku charakter związany, czyli ziszczenie się nawet jednej przesłanki wskazanej w art. 49e skutkuje po stronie organu obowiązkiem wydania decyzji o określonej treści. Nie można oczywiście nie zauważyć, że ustawodawca umożliwia legalizację samowoli budowlanej, albowiem nakaz rozbiórki jest najdalej idącym środkiem prawnym niosącym za sobą nieodwracalne skutki i najbardziej dotkliwą dla inwestora sankcją za naruszenie przepisów prawa budowlanego, stosowaną w ostateczności, na zasadzie wyjątku. Z tego też względu nie można stosować jej w sytuacjach, kiedy stan faktyczny sprawy nie został ustalony w sposób jednoznaczny (por. Wyrok WSA w Łodzi z 3.04.2025 r., II SA/Łd 45/25; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). 9. W tym miejscu Sąd wskazuje na istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczność, a mianowicie, że prawomocnym wyrokiem z dnia 23 października 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 218/24, tutejszy Sąd uchylił zaskarżone postanowienie ŁWINB w Łodzi z dnia 22.01.2024 r. nr 15/2024 oraz poprzedzające je postanowienie PINB z dnia 31.10.2023 r. nr 314/2023 w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych przy budowie wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie o pow. zabudowy 188,19 m² (o wym. 15,3 m x 12,3 m), zlokalizowanej na dz. nr ewid. [...], przy granicy dz. nr ewid. [...], obr. D. [...], gm. R.. Należy także na marginesie przypomnieć, że stosownie do treści art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. 1. Ww. postanowienia zostały wydane na podstawie przywołanego wyżej art. 48 Prawa budowlanego. Postanowienie wydawane w trybie art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego otwiera drogę do legalizacji samowoli budowlanej, o której stanowi ten przepis. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że inne przypadki samowoli budowlanej oraz możliwość ich legalizacji przewidziane są w art. 49f - 49i oraz art. 50-51 Prawa budowlanego. 2. Sąd w ww. wyroku stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji wdrożyły tryb legalizacyjny przewidziany w art. 48 Prawa budowlanego stojąc na stanowisku, że skoro inwestor nie legitymuje się decyzją o pozwoleniu na budowę spornego obiektu, nie dokonał też zamiaru zgłoszenia wykonania robót budowalnych związanych z budową wiaty, a w obecnym stanie prawnym, czyli w świetle art. 29 ust. 1 pkt 14 i art. 29 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego, wiata o powierzchni zabudowy 188 m2, przekracza dopuszczalną na gruncie Prawa budowlanego powierzchnię zabudowy (35 m2 albo 50 m2), to nie korzysta ona ze zwolnienia od obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Z tego też powodu organy orzekające przyjęły, że sporna wiata jest obiektem budowlanym powstałym w warunkach samowoli budowlanej. 3. Powyższe stanowisko w świetle ustaleń poczynionych przez Sąd w sprawie II SA/Łd 218/24 nie zasługiwało na uwzględnienie. Jak zauważył Sąd, umknęło bowiem organom orzekającym w sprawie, że dopiero po dokonaniu oceny robót budowlanych obowiązujących w dacie ich realizacji i stwierdzeniu samowoli budowlanej możliwe jest zastosowanie odpowiednich przepisów w zakresie legalizacji lub likwidacji samowoli budowlanej. 4. Wobec powyższego Sąd w ww. wyroku stwierdził, że organy orzekające naruszyły w rozpatrywanej sprawie art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa budowlanego, bowiem przedwcześnie, bez ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy, wdrożyły tryb przewidziany we wspomnianym unormowaniu, co świadczy również o naruszeniu w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. 5. Sąd wskazał w powołanym wyżej wyroku wskazał ponadto, że organy przedwcześnie, bowiem bez ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy wdrożyły tryb przewidziany w art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 Prawa budowlanego. Dodał, że uruchomienie właściwego trybu naprawczego i ewentualna konieczność uiszczenia opłaty legalizacyjnej będą podlegały ocenie w ponownie prowadzonym postępowaniu, po uprzednim ustaleniu przez organy stanu prawnego obowiązującego w dacie budowy wiaty przeznaczonej na cele inwentarskie. 10. Podkreślenia wymaga, że postępowanie legalizacyjne może dotyczyć jedynie takiego obiektu, na którego wzniesienie jest wymagane pozwolenie na budowę lub zgłoszenie. Sąd podkreśla, że orzeczony następnie decyzją nakaz rozbiórki, co do swojego zakresu musi być jednoznaczny i tożsamy z ustaleniami zawartymi w postanowieniu o wstrzymaniu budowy. Skoro zatem tutejszy Sąd w powołanym wyroku z dnia 23 października 2024 r., II SA/Łd 216/24, wyeliminował z obrotu prawnego postanowienie ŁWINB z dnia 22 stycznia 2024 r. nr 15/2024 oraz poprzedzające je postanowienie PINB z dnia 31 października 2023 r. nr 314/2023 w przedmiocie wstrzymania prowadzenia robót budowlanych przy budowie wiaty, to - w ocenie Sądu - konsekwencją ww. orzeczenia jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w przedmiocie nakazu rozbiórki wydanych w oparciu o uchylone postanowienie. 11. Postanowienie o wstrzymaniu robót budowalnych wydane w trybie art. 48 Prawa budowlanego jest aktem wydanym w granicach sprawy dotyczącej decyzji o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego wydawanej na podstawie art. 49e Prawa budowlanego. Oba te rozstrzygnięcia wydawane są w ramach tej samej sprawy, której przedmiotem pozostaje legalizacja samowoli budowlanej. Postanowienie o wstrzymaniu jest pierwszym z aktów wydawanych w razie stwierdzenia rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę lub bez wymaganego zgłoszenia (pomimo wniesienia sprzeciwu do zgłoszenia), przy czym jego wydanie warunkuje możność późniejszego wydania decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego. Postanowienie o wstrzymaniu wyznacza rodzaj i zakres prowadzonego następnie postępowania legalizacyjnego, w tym także warunkuje możność wydania decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 18.02.2025 r., II SA/Wr 596/24). 12. Wobec powyższego z uwagi na naruszenie przepisu art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego oraz ww. przepisów K.p.a. zaskarżoną decyzję ŁWINB w Łodzi oraz poprzedzającą ją decyzję PINB należy uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. (pkt 1 sentencji wyroku). Tym samym słuszny okazał się zarzut skargi naruszenia art. 49e pkt 1 Prawa budowlanego, aczkolwiek z innej przyczyny niż wskazana w samej skardze. Część zasadne (w zakresie uchylenia zaskarżonej decyzji) natomiast okazało się stanowisko pełnomocnika skarżącego wyrażone w piśmie z dnia 30 kwietnia 2025 r. 13. Ze względu na treść ww. rozstrzygnięcia Sądu w niniejszej sprawie, Sąd wskazuje, że pozostałe zarzuty skargi na tym etapie postępowania pozostawały poza zakresem merytorycznej kontroli i rozważań tutejszego Sądu. 14. O zwrocie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a., w tym 500 zł tytułem zwrotu wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). ds