II SA/Łd 705/19

Dnia 14 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrot świadczenia z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. ał Zaskarżoną decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpoznaniu odwołania B.K. od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] orzekającej o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie za okres od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ten okres w wysokości 3500 zł wraz z odsetkami za zwłokę utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z [...] października 2017r., znak [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 27 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) przyznano B.K. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko L.G. na okres od 1 października 2017 roku do 30 września 2018 roku w kwocie 500,00 zł miesięcznie. W dniu 25 września 2018 roku do Centrum Świadczeń Socjalnych wpłynęło zaświadczenie z firmy A S.A. z którego wynika, iż z tytułu zatrudnienia w ww. firmie B.K. uzyskała wynagrodzenie netto za luty 2018 roku w wysokości 2580,49 zł. Odwołując się do treści art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. organ odwoławczy podkreślił, iż trafnie uznano w decyzji organu I instancji, że w przypadku B. K. od marca 2018 roku wystąpiła negatywna przesłanka do pobierania przyznanych decyzją Prezydenta Miasta Ł. Prezydenta Miasta Ł. z [...] października 2017 roku świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka L.G., wynikająca z przekroczenia kryterium dochodowego w przeliczeniu na osobę, określonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., (tj. kwoty 725,00 zł). Dochód rodziny strony w przeliczeniu na osobę w lutym 2018 roku wyniósł bowiem 1290,25 zł (2580,49 zł : 2 osoby) z uwagi na podjęcie zatrudnienia i uzyskanie dochodu przez B.K. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia o zarobkach strony z 21 września 2018 roku wystawionego przez firmę A S.A. z siedzibą w C. wynika, że strona była zatrudniona w okresie od 19 stycznia 2018 roku do 31 marca 2018 roku na podstawie umowy zlecenia, a zatem organ I instancji prawidłowo uznał, iż lutym 2018 roku nastąpiło uzyskanie dochodu, które w rezultacie spowodowało przekroczenie ustawowego progu dochodowego określonego w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., co dało podstawę do zastosowania instytucji dochodu uzyskanego, zgodnie z treścią art. 9 ust 4a u.p.o.u.a. Z akt sprawy wynika ponadto, że w okresie od 1 kwietnia 2018 roku do 10 czerwca 2018 roku strona nie podejmowała zatrudnienia (utraciła dochód), zaś z informacji z 8 października 2018 roku pozyskanej z systemu informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikało, iż B. K. 11 czerwca 2018 roku podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy tj. firmy A S.A. z siedzibą w C., które trwało w chwili uzyskania tej informacji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W niniejszej sprawie strona utraciła dochód z tytułu umowy zlecenia i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskała dochód u tego samego pracodawcy, a zatem przepisy o utracie dochodu nie mogły być zastosowane w jej przypadku, co wynika to z treści art. 9 ust. 4b u.p.o.u.a. Konkludując SKO w Ł. wskazało, odwołując się do treści art. 9 ust 4a u.p.o.u.a., że dochód strony w lutym 2018 r. wyniósł 1290,25 zł i przekroczył ustawowy próg dochodowy określony w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a., (tj. kwotę 725,00 zł), co spowodowało, że otrzymane świadczenie stało się świadczeniem nienależnie pobranym od marca 2018 roku do końca okresu świadczeniowego tj. do 30 września 2018 roku w łącznej wysokości 3500,00 zł. Przy czym od kwietnia 2018 roku nienależnie pobrane świadczenia zaistniały, w ocenie Kolegium, w związku ze spełnieniem przesłanki określonej w art. 2 pkt 7 lit. g , tj. wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b, gdyż odwołująca co prawda w kwietniu 2018 roku nie kontynuowała zatrudnienia w firmie A S.A. na podstawie umowy zlecenia, jednakże w okresie krótszym niż 3 miesiące podjęła u tego samego pracodawcy zatrudnienie, które trwało do końca okresu świadczeniowego, o czym bezsprzecznie świadczy informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 października 2018 roku. W tej sytuacji zasadne było ustalenie, iż świadczenie pobrane przez stronę w okresie, w którym przekraczała ona kryterium dochodowe w związku z brakiem możliwości zastosowania przepisów o utracie dochodu, jest świadczeniem nienależnie pobranym i żądania jego zwrotu wraz z odsetkami. Wobec powyższego w ocenie organu II instancji zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 2 ust. 7 lit. a i g u.p.o.u.a. oraz z art. 23 ust. 1 i 1a u.p.o.u.a. warunkujące wydanie decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze do sądu administracyjnego B.K. wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] podnosząc zarzuty: I. naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 2 ust. 7 lit. a i g ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez: - jego niewłaściwe zastosowane i błędne przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy skarżąca uprawniona była do przedmiotowego świadczenia; - jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy skarżąca nie była świadoma i nie posiadała wiedzy, ażeby otrzymywanie świadczenie było rzekomo świadczeniem nienależnie pobranym; - jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w zaistniałym stanie faktycznym mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy skarżąca na bieżąco informowała organ o aktualnej sytuacji majątkowej i w sytuacji braku podstaw do wypłaty świadczenia organ winien zaprzestać wypłaty świadczenia, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego uznania, iż ww. świadczenie stanowiło świadczenie nienależnie pobrane oraz zobowiązano skarżącą do zwrotu świadczenia; - art. 23 ust. 1 i 1a i 4 u.o.p.u.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i jego zwrocie, podczas gdy obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wtedy, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne, a po uprawomocnieniu się decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane można wydać decyzję o zwrocie świadczenia nienależnie pobranego. II. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77 i 80 K.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieprzeprowadzenie dokładnej analizy stanu faktycznego, co w konsekwencji doprowadziłoby do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji; art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy w zaistniałym stanie faktycznym winno dojść do uchylenia zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut najdalej idący dotyczy naruszenia art. 23 ust. 1, 1a i 4 u.p.o.u.a. poprzez nieprawidłowe orzeczenie jedną decyzją o nienależnie pobranym świadczeniu i jednocześnie o zwrocie świadczenia. Zarzut ten należy uznać za niezasadny, w tym miejscu należy wskazać na zmianę stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), która weszła w życie w dniu 18 września 2015 r. Wymieniona ustawa - poza przepisami art. 4-9 - nie określiła odmiennych uregulowań intertemporalnych lub przejściowych w zakresie będących w toku spraw o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń. Z tego powodu - uwzględniając charakter tych spraw oraz treść ich dotychczasowych podstaw prawnych - należy uznać, że zgodnie z zasadą bezpośredniego działania nowego prawa, z chwilą wejścia w życie powoływanej ustawy, organy procedujące w tego rodzaju sprawach miały obowiązek uwzględnić nowy stan prawny i stosownie do zasady aktualności orzekania wydać decyzje w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu. Powyższa ustawa zmieniająca w art. 1 pkt 3 w zakresie lit. a i b dokonała nowelizacji art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w ten sposób, że zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Z kolei w art. 23 ust. 4 wskazano, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Ustawodawca zmienił więc komentowany przepis poprzez wyraźne wskazanie, że w razie stwierdzenia nienależnego pobrania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ wydaje jedną decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń oraz o zobowiązaniu do ich zwrotu. W ten sposób od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają obowiązek rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2597/16, dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ właściwy uzna, że zaistniał stan faktyczny mieszczący się w definicji art. 2 ust. 7 ustawy, tj. w definicji świadczenia nienależnie pobranego, zobligowany jest wszcząć postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, a następnie po przeprowadzeniu tego postępowania wydać decyzję, którą rozstrzygnie czy dane świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiąże stronę do zwrotu tego świadczenia, co bezspornie wynika z art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 września 2015 r. Powyższa konkluzja ma swoje źródło również w treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 3584, s. 14), zgodnie z którym komentowana ustawa doprecyzowuje przepisy art. 23 ust. 2 i 4 ustawy w taki sposób, że wyraźnie z nich wynika, iż w przypadku nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest jedna decyzja, w której rozstrzyga się zarówno o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. W treści uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wyraźnie zaakcentowano, iż proponowane zmiany są niezbędne z powodu konieczności ujednolicenia procesu przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na różną praktykę organów realizujących tę ustawę i wątpliwości, jakie pojawiły się na tle posłużenia się przez ustawodawcę dwoma odmiennymi pojęciami, z których wywodzono rozgraniczenie pomiędzy decyzją ustalającą należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, a decyzją o ich zwrocie. Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie było ustalenie organu, że w okresie pobierania świadczenia doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. (dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył kwotę 725 zł). Zastosowanie w sprawie ma zatem art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. Dla właściwej interpretacji tego przepisu konieczne jest odniesienie jego treści do innych przepisów ustawy z nim powiązanych. Zgodnie z art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a. ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych - dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast według art. 2 pkt 5a u.p.o.u.a. dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Istotne jest zwrócenie uwagi na unormowanie w przepisach art. 9 ust. 4 i ust. 4a u.p.o.u.a., w sytuacji uzyskania dochodu przez członka rodziny z rozróżnieniem gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Mianowicie w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4). Natomiast w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 4a). Zestawienie treści art. 9 ust. 4a u.p.o.u.a. z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1924/14, LEX nr 2141065). Podstawą faktyczną wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie była informacja uzyskana od firmy A S.A, z którego wynika, iż z tytułu zatrudnienia skarżąca uzyskała za miesiąc luty 2018 roku wynagrodzenie netto w kwocie 2580,49 złotych. W oparciu o tę okoliczność organ dokonał przeliczenia dochodu rodziny skarżącej za rok 2016 uwzględniając opisane wyżej wynagrodzenie i ustalił, że miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1290,25 złotych, a więc jest wyższy od kryterium ustawowego (725 złotych). Należy podkreślić jednak, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z art. 9 ust. 4a ustawy wynika bowiem, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, gdyż doliczeniu podlega dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z zaświadczenia A S.A wynika, że skarżąca świadczyła pracę na rzecz tej spółki w okresie od 19 stycznia 2018 roku do dnia 31 marca 2018 roku na podstawie umowy zlecenia. Organ także prawidłowo ustalił ( w oparciu o przepis art.18 ust.5 ), że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują skarżącej począwszy od 1 marca 2018 roku. W skardze sformułowano zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art.7, art. 77 i 80 K.p.a.). Istota tych zarzutów sprowadza się do niewyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, przy czym jedynymi uchwytnymi argumentami są okoliczności związane ze świadomością skarżącej, która miała nie mieć wiedzy o tym, że pobierane przez nią świadczenie alimentacyjne jest nienależne oraz bieżące udzielanie przez nią informacji o aktualnej sytuacji majątkowej. Z argumentami skarżącej o braku świadomości, co do nienależnie pobranego świadczenia korespondują jej uwagi związane z zarzutami naruszenia prawa materialnego ( art.2 pkt.7 lit.a i g u.p.o.u.a ) i w konsekwencji art. 23 ust.1 ustawy. Autorka skargi uważa, że zastosowanie tych przepisów było błędne. Należy przede wszystkim podnieść, że sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd zaprezentowany w powołanym przez skarżącą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2017 roku w sprawie II SA/Łd 504/17. Pogląd zaprezentowany w tym orzeczeniu jest powszechnie akceptowany przez sądy administracyjne ( (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., II SA/Po 782/12; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2015 r., IV SA/Gl 1197/14; wyrok WSA w Opolu z dnia 21 lipca 2016 r., II SA/Op 218/16; w Gliwicach z dnia 3 sierpnia 2017 r., IV SA/Gl 172/17, wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. I OSK 826/09 – publ. CBOSA). W orzecznictwie zwraca się uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Z tych względów dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, lecz konieczne jest ustalenie, czy osoba, która pobrała to nienależne świadczenie była świadoma, że świadczenie jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenie", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Z akt sprawy wynika jednak, że skarżąca została pouczona o konieczności informowania o każdej zmianie sytuacji dochodowej. Wskazuje na to pouczenie znajdujące się na stronie 6 wniosku skarżącej z dnia 16 października 2017 roku; takie samo pouczenie znajduje się w decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2017 roku doręczonej skarżącej w dniu 2 listopada 2017 roku. W pouczeniach tych wprost wskazano, że w przypadku m. in. uzyskania dochodu, osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu, są zobowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym Centrum Świadczeń Socjalnych. Tekst ten został nawet wytłuszczony, nie można zatem przyjąć – jak sugeruje skarżąca – że strona nie była świadoma swojego obowiązku w tym zakresie. Z kolei twierdzenia skarżącej o bieżącym informowaniu organu o aktualnej sytuacji majątkowej nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy, a to właśnie na ich podstawie orzeka sąd administracyjny ( art.133 § 1 P.p.s.a ). Z powyższych względów na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę. k.ż. .