II SA/Łd 71/13

Dnia 29 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek po rozpoznaniu w dniu 29 października 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. L. na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej MSWiA w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku związku inwalidztwa ze służbą w Policji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę R. L. na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej MSWiA w Ł. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie stwierdzenia braku związku inwalidztwa ze służbą w Policji. Pismem z dnia 3 września 2013r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 11 października 2013r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...], zarzucając naruszenie art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pozbawienie go prawa do sądu polegającego na uniemożliwieniu mu wniesienia środka zaskarżenia od niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący oświadczył, iż wcale nie domagał się sfinansowania kosztów wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika za sporządzenie skargi kasacyjnej, lecz jedynie wyznaczenia radcy prawnego i zobowiązania go do sporządzenia skargi kasacyjnej, z uwagi na fakt, iż żaden z prawników, do których się zwrócił we własnym zakresie nie chciał się podjąć sporządzenia skargi kasacyjnej w jego imieniu. Ponadto skarżący podniósł, iż jest osobą posiadającą ułomności psychiczne i w związku z tym powinien być reprezentowany przez prawnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie radcy prawnego z wyboru. Jak wynika z formularza PPF z dnia 18 września 2013r. skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący zajmuje mieszkanie o powierzchni 36,9m², utrzymuje się z renty w kwocie 2.175,01 zł (netto), zgromadził oszczędności w wysokości 2000 zł. Skarżący nie zadeklarował posiadania żadnego wartościowego majątku. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie wskazują na to, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Oszczędności skarżącego pozwalają bowiem na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jednakże jak wynika z pism skarżącego, to nie względy materialne przemawiają za ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, lecz przeszkody natury faktycznej, polegające na niemożności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie, z uwagi na odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej przez prawników, do których zwrócił się skarżący. W związku z powyższym wskazać należy, iż Sąd nie jest władny do wyznaczenia radcy prawnego i zobowiązania go do sporządzenia skargi kasacyjnej w imieniu skarżącego. Jak wskazano wcześniej o przyznaniu prawa pomocy w tym zakresie decydują wyłącznie obiektywne przesłanki, wskazujące na to, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. To właśnie w tym zakresie realizowana jest konstytucyjna zasada prawa do sądu, wyrażona w art. 45 Konstytucji RP (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.). A contrario, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 2/13: "Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli." – orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania nie narusza zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Natomiast udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. (por. postanowienia NSA z dnia 13 czerwca 2012r., sygn. akt II FZ 446/12 oraz z dnia 15 maja 2012r., sygn. akt II OZ 380/12 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Za taką osobę nie może być uznana strona, która posiada wystarczające środki finansowe na dochodzenie swych praw. Nie ma przy tym żadnego znaczenia, że profesjonalni pełnomocnicy odmawiają jej pomocy prawnej w żądanym przez nią zakresie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. a.bł.