II SA/Łd 711/08

Dnia 12 września 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Referendarz sądowy Magdalena Sieniuć, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] Nr [...]. W dniu 22 sierpnia 2007 r. J. S. wystąpiła za pośrednictwem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na dzieci J. S. i A. S. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając z upoważnienia Wójta Gminy B. na podstawie art. 104 K.p.a. w zw. z art. 7-10 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), odmówił przyznania zaliczki alimentacyjnej na dzieci A.S. i J.S. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji, J.S. zarzuciła, iż jest osobą rozwiedzioną, a S.S. – ojciec jej dwójki dzieci, nie łoży na ich utrzymanie. Wskazała, że jej konkubent – J.S. nie ma obowiązku wychowywania i płacenia alimentów na jej dzieci z pierwszego małżeństwa. Zdaniem strony, skoro nie wychowuje dzieci wspólnie z ich ojcem, to jest matką samotnie wychowującą J. i A.S. Ponadto wskazała, iż WSA w Łodzi na mocy wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 990/06 przyznał jej zaliczkę alimentacyjną. Decyzją z dnia [...] r. r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 pkt 5 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na treść art. 7 i art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (...), wywodząc iż osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W świetle zaś art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowują wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W przedmiotowej sprawie, niespornym jest, zdaniem Kolegium, że J.S. jest osobą rozwiedzioną. Znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie, wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w N. z dnia 22 sierpnia 2007 r. potwierdza, że w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych przyznanych na mocy wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r. była bezskuteczna. J.S. we wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej podała, że w skład jej rodziny wchodzą oprócz niej - dzieci J.S. i A.S. Do składu rodziny wnioskodawczyni nie zaliczyła konkubenta – J.S. oraz ich wspólnych dzieci – K.S. i E. S. Faktem ponadto jest, że wnioskodawczyni nie zaprzecza, iż wraz z konkubentem wychowuje i utrzymuje ich wspólne dzieci. Według twierdzenia strony, J.S. nie przyczynia się do kosztów utrzymania J. i A.S. W dalszej części uzasadnienia, Kolegium wskazało, iż treść art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, definiującego osobę samotnie wychowującą dziecko uległa zmianie. Jedna ze zmian została wprowadzona przepisem art. 1 ustawy z dnia 30 lipca 2004 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 192, poz. 1963) i weszła w życie w dniu 1 października 2004 r., a następnie była przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04 orzekł o niezgodności z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka m.in. art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na mocy tego orzeczenia art. 3 pkt 17 wspomnianej ustawy utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Trybunał Konstytucyjny nie wypowiedział się jednak co do treści przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych po jego nowelizacji dokonanej art. 27 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2005 r. Natomiast ustawodawca na mocy art. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 267, poz. 2260) dodał art. 3 pkt 17a, wskazujący co należy rozumieć pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko. Powyższa zmiana spowodowała, iż w obrocie prawnym pozostają dwa przepisy definiujące osobę samotnie wychowującą dziecko. Biorąc zatem pod uwagę definicję osoby samotnie wychowującej dziecko, niespornym jest, że skarżąca wychowuje syna K.S. i córkę - E.S. wspólnie z ich ojcem – J.S. Oznacza to zaś, że J.S. nie mogła zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko. Dodatkowo, Kolegium podkreśliło, że niezasadny był zarzut skarżącej, iż na mocy wyroku z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/Łd 990/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał stronie zaliczkę alimentacyjną. Powyższy wyrok na skutek wniesionej przez Kolegium skargi kasacyjnej nie uzyskał jeszcze przymiotu prawomocności i dlatego też nie można się na niego skutecznie powoływać. Ponadto wskazało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Gd 374/06 zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osoby rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno inne dziecko wspólnie z jego rodzicem, jest zgodny z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka. W związku z tym postępowania sądowoadministracyjne w sprawach, których rozstrzygniecie zależy od wyniku toczącego się postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, ulegają zawieszeniu. Jednakże nie rozstrzygnięta kwestia konstytucyjności przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy zawieszenia postępowania administracyjnego toczącego się przed organem administracyjnym. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, J.S. wniosła o jego uchylenie, podnosząc zarzuty z odwołania od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 7 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Łd 93/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zawiesił postępowanie w sprawie do czasu zakończenia postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach zainicjowanych pytaniami prawnymi: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 1242/05 (postanowienie z dnia 24 lutego 2006 r.) i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt II SA/Gd 374/06 (postanowienie z dnia 13 grudnia 2006 r.). Wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt P 18/06 (Dz.U. z 2008 r. Nr 119, poz. 770) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). 2. Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. 3. Art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Postanowieniem z dnia 12 września 2008 r. Sąd podjął zawieszone w niniejszej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wspomnianej kontroli sąd ocenia zaskarżony akt administracyjny pod kątem jego zgodności z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podkreślić przy tym trzeba, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosuje ponadto przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135). W następstwie powyższego, Sąd może skargę oddalić w trybie art. 151 ustawy, gdy uzna, że zaskarżony akt administracyjny odpowiada prawu, bądź też może skargę uwzględnić i uchylić sporny akt administracyjny w całości lub w części, gdy stwierdzi, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit b) bądź też stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). W rozpoznawanej sprawie Sąd zobligowany był uwzględnić skargę J.S., jednakże z nieco innych przyczyn, aniżeli w niej podniesione. Mianowicie, Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określone zostały enumeratywnie w przepisach art. 145 § 1 pkt 1-8 K.p.a. oraz art. 145a K.p.a. Stosownie do treści drugiego z powołanych przepisów, można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które zresztą skład orzekający w pełni podziela przyjmuje się, że zaistnienie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego, wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny także wtedy, gdy podstawa wznowienia postępowania administracyjnego nie istniała w chwili podejmowania zaskarżonej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 czerwca 2004 r. sygn. akt II SA/Gd 430/01 - LEX nr 299433; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Łodzi z dnia 29 września 1999 r. sygn. akt I SA/Łd 1327/97 - LEX nr 43929; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt II SA 1027/99- LEX nr 46809; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 1999 r. sygn. akt II SA 1240/99 - LEX nr 46808). Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia właśnie na gruncie rozpoznawanej sprawy. Jak zostało to już wcześniej zauważone, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 rozstrzygnął kwestię konstytucyjności art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732) w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), które to przepisy stanowiły podstawę prawną zaskarżonej do Sądu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] r. odmawiającej przyznania J.S. zaliczki alimentacyjnej na dzieci A.S. i J.S. W tym stanie rzeczy, nie budzi wątpliwości fakt, iż przedmiotowa sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o przepisy niezgodne z Konstytucją i powinna zostać ponownie rozpoznana w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Skoro zatem w niniejszej sprawie stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to Sąd zobligowany był wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O powyższym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B.C.