II SA/Łd 75/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. A. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 75/18 w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 75/18. A.B. T. A. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2018 r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, po rozpoznaniu wniosku T. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata. W dniu 20 lutego 2018 r. sprzeciw od powyższego postanowienia złożył T. A. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zarówno on, jak i jego małżonka nie posiadają żadnego mieszkania własnościowego. Zamieszkują kątem u teściów na poddaszu. Wnoszący sprzeciw podkreślił, że przez lata musiał spłacać zobowiązania, jakie pozostały mu po odejściu z poprzedniego domu. Pracował zawsze ciężko, starając się w pierwszej kolejności zapewnić warunki bytowe i mieszkalne pierwszej córce i byłej żonie. Nigdy nie otrzymał pomocy od rodziny ani od Państwa i wszystkiego musiał dorabiać się sam. T. A. wyjaśnił przy tym, że ponieważ nie ułożyło mu się z pierwszą żoną, zostawił jej i córce mieszkanie. Zawsze zabiegał o opiekę nad córką i starał się mieć z nią dobry kontakt. Przez kolejne lata próbował wyjść z zadłużenia i opłacać bieżące potrzeby oraz alimenty w miesięcznej kwocie 1000 zł. Kiedy przygarnęli ich do obecnego domu rodzice żony, wziął kredyt w kwocie 30.000 zł, aby wyposażyć mieszkanie w podłogi, sufity, ściany i meble. Małżonka przez pewien czas zajmowała się wychowaniem dzieci. Ponieważ mieszkają na wsi warunkiem niemalże koniecznym było i jest posiadanie samochodu. T. A. podkreślił, że przez ostatnie lata posiadał samochody osobowe o rocznikach produkcji od 1989 do 2001, co nie stanowi żadnego luksusu. Dopiero dwa lata temu udało mu się odebrać kapitał gromadzony przez ponad 17 lat w Powszechnym Zakładzie Ubezpieczeń i kupił dla rodziny samochód, który miał wówczas prawie 10 lat. Wnoszący sprzeciw wyjaśnił, że obecnie posiadają wraz z małżonką dwa samochody z uwagi na fakt, że każde z nich pracuje i musi dojechać do miasta i po dzieci do szkoły czy na zajęcia dodatkowe. Pierwszy to samochód Honda z 2006 roku - obecnie 12 - letni, a drugie auto to stare Volvo z 1989 roku zakupione 3 lata temu za kwotę poniżej 1.000 złotych, trochę wyremontowane. T. A. wyjaśnił, że podał szacunkową wartość tych pojazdów, tj. około 22.000 zł. Wskazał jednocześnie, że przyczepy są ściśle związane z faktem prowadzenia działalności gospodarczej. Sezonowo stara się je wypożyczać na pielgrzymki, przy czym ma już 2 przyczepy uszkodzone przez klientów i wymagające napraw o dużej wartości. Przewiduje wydatki w granicach 8.000 – 10.000 zł na wskazane naprawy. Zgromadzone na koncie środki w kwocie około 30.000 zł są przeznaczone na pokrycie ww. napraw oraz na remont poddasza mieszkalnego, w którym obecnie zamieszkuje wraz z małżonką. W ocenie wnoszącego sprzeciw argumenty, że może bez uszczerbku dla rodziny zapłacić za adwokata oraz pokryć koszty sądowe są bardzo krzywdzące. Poza tym blisko 9.000 zł z pieniędzy pochodzi z otrzymanego na drugie dziecko programu pomocowego 500+, które to zamierza mu się teraz odebrać z odsetkami. T. A. podkreślił, że nie rozumie, dlaczego jego pierwsza córka nie jest traktowana jako jego dziecko i odbiera mu się i jej prawo do bycia rodziną. W dalszej kolejności T. A. podkreślił, że obecnie posiada zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie przekraczającej 8.000 zł, gdyż zmuszony był opłacić dzieciom ferie, ubezpieczenie samochodu oraz leczenie stomatologiczne swoje i żony, a także inne wydatki na dom. Jest także okres zwiększonej zachorowalności, a więc wydatków na leki. Wnoszący sprzeciw podkreślił, że za chwilę z jego oszczędności nie zostanie praktycznie nic, tym bardziej jeśli odmówi mu się również prawa do adwokata i zwolnienia z kosztów sądowych, które zapewne nie są małe i będzie musiał oddać kwotę, o którą próbuje walczyć w imieniu swoich dzieci. Ponadto T. A. dodał, że z powodu zawieszenia działalności i nietrafionych inwestycji nie jest też w stanie w szybki sposób odzyskać pieniędzy, które zainwestował z oszczędności gromadzonych przez lata ciężkiej pracy. W konkluzji sprzeciwu wniósł o pomoc prawną i zwolnienie z kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co oznacza konieczność wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Niemniej jednak należy zauważyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania świadczenia wychowawczego. Z tego względu – jak słusznie zauważył Starszy referendarz sądowy – wnioskujący o przyznanie prawa pomocy będący stroną skarżącą – jest zwolniony od kosztów sądowych z mocy ustawy, stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Powyższe zaś obliguje do umorzenia postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz sprzeciwu wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie utrzymują się z wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 6.981,70 zł. Posiadają oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 29.647,28 zł. Ponadto do majątku wnoszącego sprzeciw należą dwa samochody osobowe o łącznej wartości około 22.000 zł, przyczepy kempingowe o łącznej wartości około 15.000 zł oraz towary handlowe z zawieszonej działalności gospodarczej o wartości 51.726,04 zł. Jednocześnie - jak wynika z załączonego oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach – T. A. ponosi stałe wydatki na alimenty w kwocie 1.000 zł, opłaty za mieszkanie i media w kwocie około 600 zł oraz koszty leczenia zdrowotnego i stomatologicznego – do 1000 zł. Ponadto uiszcza również jednorazową opłatę z tytułu ubezpieczenia majątku w wysokości 202 zł oraz przewiduje wydatki na naprawy przyczep kempingowych oraz remont poddasza, na którym obecnie zamieszkuje. Na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie Sąd stwierdził, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na wynajęcie w niniejszym postępowaniu we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika. Należy bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom ubogim, nieposiadającym majątku, bez stałego źródła dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy z pewnością nie można uznać wnioskodawcę za osobę ubogą, mając w szczególności na względzie wysokość wynagrodzenia za pracę otrzymywaną przez skarżącego oraz oszczędności zgromadzone przez niego na rachunkach bankowych. Jednocześnie należy podkreślić, że T. A. posiada znacznej wartości majątek ruchomy obejmujący samochody osobowe, przyczepy kempingowe oraz towary handlowe, z których może uzyskiwać dochody. Powyższe potwierdza, że wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów reprezentacji przez fachowego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Należy przy tym stwierdzić, że podniesione przez T. A. okoliczności dotyczące licznych, niezbędnych wydatków, które uszczuplają jego zasoby pieniężne, nie dowodzą, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających środków na sfinansowanie udziału w niniejszym postępowaniu. Wydatki te nie przekraczają możliwości finansowych skarżącego. Wskazać jednocześnie należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadnie tym samym Starszy referendarz sądowy uznał w zaskarżonym postanowieniu, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu znaczne wielkości dochody oraz majątek skarżącego pozwalają na poniesienie kosztów reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględniając również wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę stałych i jednorazowych wydatków, należy stwierdzić, że wydatki na pomoc prawną nie spowodują uszczerbku w koniecznym utrzymaniu T. A. i jego rodziny. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. A.B.