II SA/Łd 796/10

Dnia 24 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska Sędziowie Sędzia NSA: Anna Stępień Sędzia WSA: Renata Kubot – Szustowska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2010 roku przy udziale --- sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz, 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., art. 17 ust. 1 i 1a oraz art. 23 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 228, poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11.sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 129, poz. 1058), zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] w sprawie upoważnienia pracowników Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej, po rozpatrzeniu wniosku M. Ł. z dnia 11.maja 2010r., Prezydent Miasta Ł. orzekł o odmowie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad E. S. z okresie od dnia 1.maja 2010r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, iż B. Ł. i M. Z., osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z E. S., są w stanie sprawować osobistą opiekę nad matką. M. Z. zrezygnowała z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad E. S. ze względu na podjęcie zatrudnienia od dnia 1.maja 2010r. Z uwagi na fakt, że M. Ł. jest z nią spokrewniony w dalszym stopniu, świadczenie pielęgnacyjne mu nie przysługuje. W odwołaniu od tej decyzji M. Ł. podniósł, że w dniu 30.kwietnia 2010r. ukończył naukę w szkole średniej. Od dnia 1.października 2010r. podjął dalszą naukę w systemie wieczorowym. Od dnia 1.maja 2010r. opiekuje się babcią – E. S., która jest całkowicie niepełnosprawna, choruje na naczyniopochodne uszkodzenie mózgu, cukrzycę, nadciśnienie, niewydolność nerek, jest osobą leżącą i całkowicie bezwładną, wymaga stałej opieki osoby drugiej. B. Ł. pracuje i nie ma jej w domu od godz. 6.30 do godz. 18.00. Nie może zrezygnować z pracy, gdyż wychowuje dwóch uczących się synów i do uzyskania uprawnień emerytalnych musi pracować jeszcze przez 5 lat. M. Z. zrezygnowała z pobierania zasiłku i podjęła pracę, która stanowi jej jedyne źródło utrzymania. M. Z. jest wdową i duże środki finansowe przeznacza na leczenie choroby nowotworowej. Jest także po bardzo ciężkiej operacji, a do uzyskania uprawnień emerytalnych musi pracować jeszcze przez 7 lat. Emerytura E. S. wystarcza na jedzenie, leki i środki higieny. M. Ł. podniósł także, iż jest w stanie bardzo dobrze opiekować się babcią i może liczyć na pomoc rodziny. Do babci przychodzi pielęgniarka z długoterminowej opieki medycznej. Podejmowane próby pozostawienia E. S. pod opieką innych osób, z uwagi na jej stan zdrowia nie powiodły się. Zdaniem odwołującego się, otrzymując kwotę 520 zł mógłby się uczyć i opiekować babcią bez konieczności podjęcia pracy. Córki z uwagi na konieczność pracy jako jedynego źródła utrzymania nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, a opiekę tę może sprawować odwołujący się, nie podejmując pracy. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12.października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, organ odwoławczy podniósł, iż ustawodawca w sposób kategoryczny i jednoznaczny wskazał krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązek alimentacyjny sprawowania opieki nad E. S. spoczywa na jej córkach: B. Ł. i M. Z. Jak wynika z akt sprawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki niepełnosprawną matką pobierała M. Z. Z dniem 30.kwietnia 2010r. zrezygnowała ze świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem od dnia 1.maja 2010r. zatrudnienia. Jednocześnie wskazała, iż matką będzie opiekował się wnuczek – M. Ł.. M. Ł. nie spełnia żadnej z ustawowo określonych przesłanek stanowiących o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie należy więc do kręgu osób uprawnionych do powyższego świadczenia. Nie może ubiegać się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie podejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, ponieważ nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny – nie jest z nią spokrewniony w pierwszym stopniu. W rozpatrywanej sprawie nie może mieć zastosowania art. 17 ust. 1a, gdyż osoba wymagająca opieki – E. S. ma córki, które mogą nad nią sprawować opiekę. W skardze na powyższą decyzję M. Ł. podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 24.czerwca 2010r. pełnomocnik skarżącego podniosła, że skarżący nie podejmie studiów medycznych jak zamierzał w bieżącym roku akademickim. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu określonym w przywołanym wyżej przepisie. Zgodnie z treścią, wielokrotnie powoływanego w niniejszej sprawie, art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeni pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po myśli natomiast ust. 1a powołanego przepisu, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 W rozpoznawanej sprawie jest oczywiste, że na mocy art. 128 k.r. i o. skarżący należy do kręgu osób, które spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym E. S. (której jest wnukiem – krewnym w linii prostej, spokrewnionym w drugim stopniu). Formalnie zatem jest uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy wykaże, że osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W rozpoznawanej sprawie M. Ł. podnosił, iż jego babcia ma dwie córki, przy czym obie pracują zawodowo, bowiem muszą zapewnić środki utrzymania rodzinie (uczącym się dzieciom) lub też środki na zakup niezbędnych (kosztownych) leków. Nie są przeto w stanie zrezygnować z pracy i poświęcić się opiece nad matką. Organy obu instancji, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w tym zakresie czy choćby analizy wskazanych okoliczności, przyjęły zaś, że "(...) E. S. ma córki, które taką opiekę mogą sprawować". Z faktu zatem, że wymagająca opieki babcia skarżącego ma córki, wywiedziono brak uprawnień skarżącego do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tego rodzaju konkluzja, oparta na prostej negacji argumentacji, podnoszonej przez wnioskodawcę, jest nieuprawniona i dowodzi naruszenia podstawowych reguł postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi natomiast ma charakter prawny uchylonej decyzji (nie nadającej się do wykonania i niepodlegającej wykonaniu), za bezprzedmiotowe uznano orzekanie w trybie art. 152 p.p.s.a. w sprawie jej wykonania do dnia uprawomocnienia się wyroku. Prowadząc ponownie postępowanie organy powinny prawidłowo przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia przesłanek, warunkujących ubieganie się przez skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego godzi się podkreślić, że rysująca się w sposób wyraźny linia orzecznicza w sprawach, których przedmiotem jest uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazuje na zasadę subsydiarności państwa (w tym władz samorządowych), które ma za zadanie jedynie wspierać, nie zaś zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych i wychowawczych. Skoro zaś rodzina nie pozostawia najbliższego krewnego, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na barkach instytucji publicznych, lecz sama stara się zapewnić mu pełnię opieki w formie osobistych starań, w ramach obowiązku alimentacyjnego, przeto realizowany jest cel, określony w art.17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.lutego 2009r., sygn.akt I OSK 533/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 518238, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27.listopada 2008r., sygn.akt IV SA/Po 210/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 528082, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4.marca 2009r., sygn.akt I SA/Wa 1792/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 533362).