I SA/Wa 1792/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Iwona Kosińska Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2009 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] września 2008 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] października 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu odwołania B. C. od decyzji z [...] września 2008 r., nr [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Kierownika Działu [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na A. C. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że B. C. zwrócił się do Miejskiego ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę A. C . Do wniosku dołączył kserokopię: aktu urodzenia, aktu małżeństwa, potwierdzenia zameldowania na pobyt czasowy A. C., decyzji orzekającej o statusie osoby bezrobotnej, aktu zgonu, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w S. o wysokości dochodów uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych za rok 2007 dotyczące A. i B. C. i B. C., zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w kwocie podatku dochodowego od osób fizycznych, zaświadczenia US w S. z dnia [...] lipca 2008 r., kserokopie dowodu osobistego i meldunku, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności A. C. zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Działu [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. decyzją z [...] września 2008 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na A. C. urodzoną [...] lutego [...] r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie odniósł się do kwestii sposobu ustalenia składu rodziny i dochodu, co oznacza iż brak jest podstaw do innego niż dotychczas sposobu ustalania składu i dochodu rodziny osoby ubiegającej się o świadczenia pielęgnacyjne niż w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaznaczono, że w myśl tej definicji matka stanowi odrębną rodzinę. Organ I instancji wskazał iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 18 lipca 2008 r. rozszerzył krąg uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych na innych niż matka i ojciec dziecka członków rodziny, której skład należy ustalić zgodne z definicją skonstruowaną do ustalenia uprawnień do świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Od decyzji organu I instancji B. C. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium w S. Wskazał że decyzja organu I instancji jest krzywdząca oraz oparta na niekonstytucyjnym przepisie art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem przepis ten nie uwzględnia takich rodzin jak odwołującego się. B. C. wskazał również, że jego rodzinę należy traktować jako jedyną poprzez wspólne zamieszkiwanie, wspólne dochody, prowadzenie gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając przedmiotową sprawę wskazało że z akt sprawy wynika, że B. C. złożył w dniu 4 sierpnia 2008 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę A. C. lat [...] – wdowę, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzyskującą własne dochody. Odwołujący się utracił w dniu [...] sierpnia 2008 r. status osoby bezrobotnej. Ponadto dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, a odwołujący się jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. B. C. zamieszkuje z żoną –A. C. ,synem M. C. (lat [...]) oraz matką A. C. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ odwoławczy wskazał że w myśl art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych-rodzina oznacza: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 życia, a także dziecko które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Zauważyć przy tym należy, iż do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Organ podniósł, że powyższa wykładnia definicji rodziny, nie uwzględnia przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych osoby wymagającej opieki tj. matki jako osoby wchodzącej w skład rodziny. Tym samym nie daje podstaw do ustalenia wnioskowanego świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z definicją zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych "dziecko" oznacza odpowiednio – dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko znajdujące się pod opieką prawną. Organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem z 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu połączonych pytań prawnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi uznał, za niezgodny z Konstytucją RP art., 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie organu pytania prawne odnosiły się do odmiennych stanów faktycznych niż w niniejszej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, nie jest organem uprawnionym do rozszerzającej interpretacji treści wyroku Trybunału z 18 lipca 2008 r. i tym samym rozszerzenia pojęcia definicji rodziny, innej niż wynikającej z art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec czego organ odwoławczy po analizie zgromadzonego materiału dowodowego, wniesionego odwołania nie znalazł podstaw do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. C. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał na niekonstytucyjność przepisu art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że decyzja odmawiająca przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego na matkę jest krzywdząca i niezgodna z prawem, w tym z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu przedstawionej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji z [...] września 2008 r. zostały wydane po opublikowaniu dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego: z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 i z 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07. Przy czym pierwszy z tych wyroków w istocie w całości podziela argumenty prawne i aksjologię zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05. Bezpośrednio wiążąca dla rozpatrzenia niniejszej sprawy jest sentencja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r. (OTK-A 2008/6/107). Ma ona następujące brzmienie: ,,Art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747, Nr 192, poz. 1378 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Powyższa sentencja wyroku ma moc powszechnie obowiązującą (por. art. 190 ust. 1 Konstytucji) o charakterze abstrakcyjnym, pomimo że wyrok wydano w oparciu o stany faktyczne dotyczące: opieki siostry nad pełnoletnią niepełnosprawną siostrą oraz żony nad mężem. A więc sentencja wyroku nie ogranicza się jedynie do sytuacji, na tle których sformułowane zostały pytania prawne Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gdańsku i Łodzi, lecz obejmuje także innego członka rodziny obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym zdolnego do pracy, niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obejmuje więc także opiekę syna nad matką, mającą orzeczoną niepełnosprawność – jak w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Po opublikowaniu wyżej przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ukształtowała się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych szeroka wykładnia art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 27 listopada 2008 r., IV SA/Po 210/08 - za członka rodziny uznana została bratanica, na której w ogóle nie ciążył obowiązek alimentacyjni); w Gdańsku z 9 października 2008 r., II SA/Gd 691/08; w Łodzi z 6 listopada 2008 r., II SA/Łd 814/08, którym uchylona została decyzja odmawiająca przyznania świadczenia żonie w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności; w Olsztynie z 9 września 2008 r., II SA/OL 497/08). Wojewódzkie sądy administracyjne orzekające w powyższych sprawach znały stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził, że dla odczytania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy konieczne jest posłużenie się definicjami legalnymi, zawartymi w art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc także określeniem rodziny (pkt 16). W istocie jednak Trybunał nie posłużył się tą ostatnią definicją. Jednakże nie stanowiło to dla Trybunału przeszkody do orzeczenia niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1 ustawy w wyżej wskazanym zakresie. Trybunał uznał, że przepis art. 17 ust. 1ustawy jest regulacją zawężającą krąg osób uprawnionych do świadczenia. Brak innych osób w ocenianym przepisie, a także nie wymienionych w art. 3 pkt 16 ustawy, stanowi pominięcie legislacyjne. Poddany kontroli przepis w ocenie Trybunału pomija opiekunów obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Jeżeli Trybunał za cechę istotną uznał obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym, to niewątpliwie silniejszym obowiązkiem jest obowiązek dorosłego dziecka w stosunku do rodzica niż obowiązek alimentacyjny rodzeństwa. Wymaga podkreślenia, że posłużenie się dosłownym brzmieniem definicji legalnej rodziny z art. 3 pkt 16) ustawy, niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku, Trybunał konstatuje, że to do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy ,,w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". Ponadto należy zauważyć, że w definicji rodziny ustawodawca używa formuły ,,odpowiednio", co poszerza możliwości wykładni kręgu osób zaliczonych do rodziny. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie prawa, punktem wyjścia orzekania o zasadzie równości musi zawsze być ustalenie, czy istnieje wspólność cechy relewantnej pomiędzy porównywanymi sytuacjami, a więc, innymi słowy, czy zachodzi "podobieństwo" tych sytuacji. Niewątpliwie zachodzi podobieństwo między opieką rodzeństwa a opieką dorosłego dziecka nad rodzicem, gdyż istnieje wspólna cecha relewantna, którą jest ciążący obowiązek alimentacyjny na opiekunie, a nawet jak wyżej wskazano, obowiązek dorosłego dziecka wobec rodzica według przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego jest silniejszy niż obowiązek alimentacyjnym rodzeństwa względem siebie. Biorąc pod uwagę powyższe kryterium odmowa wsparcia osobie bliskiej – synowi (córce) obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym nie podejmującej lub rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, podważa co najmniej w takim samym stopniu racjonalność ustawodawcy, jak sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem/siostrą. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji naruszyły przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, jakim orzekł Trybunał Konstytucyjny w sentencji wyroku z 18 lipca 2008 r., co miało wpływ na wynik sprawy. Z tej przyczyny Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt a) oraz art. 152 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ potraktuje niepełnosprawną matkę jako członka rodziny skarżącego oraz ustali, czy skarżący spełnia pozostałe przesłanki ustawowe uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.