II SA/Łd 803/11

Dnia 24 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcelina Chmielecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2011 roku sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] znak: [...]. Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 2 pkt 2, art. 17, art. 20 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 1 i 3, art. 23, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. nr 129, poz. 1058), Wójt Gminy B. odmówił przyznania A. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad jej niepełnosprawną matką M. Z. Rozstrzygnięcie to organ pierwszej instancji uzasadnił tym, że wnioskodawczyni kontynuuje naukę w szkole wyższej, w systemie dziennym, a więc nie jest osobą aktywną zawodowo. Niepodejmowanie przez nią pracy nie wynika z konieczności opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale związane jest z uczęszczaniem na zajęcia dydaktyczne i zdobywaniem wykształcenia. W odwołaniu od tej decyzji A. Z. podniosła, że jest studentką II roku studiów dziennych na [...]. Jako studentka mogłaby pracować, np. na podstawie umowy zlecenia lub w niepełnym wymiarze godzin. Z powodu niepełnosprawności matki (jest ona osobą niewidomą) i konieczności pomocy jej w niektórych pracach domowych, nie może podjąć żadnej pracy. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że A. Z. nie spełnia określonego w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych warunku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nigdzie nie pracowała. Nie występuje również sytuacja nie podejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki, ponieważ jest studentką studiów dziennych, ma zatem obowiązek uczestniczenia w wykładach i ćwiczeniach, co uniemożliwia podjęcie pracy. Nie zgadzając się z tą decyzją, A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej ponownie wskazała, że nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, a nie z uwagi na studia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.), w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że M. Z. – matka skarżącej – legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W rozpoznawanej sprawie oczywistym jest, że skarżąca należy do kręgu osób, które zgodnie z art. 128 i art. 129 § 1 K.r. i o. obciąża obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej w stopniu znacznym M. Z., gdyż jako jej córka jest jej krewną w linii prostej - zstępną, spokrewnioną w pierwszym stopniu pokrewieństwa. Przedmiotem sporu natomiast jest to, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką - M. Z. Organy administracji uznały bowiem, że skarżącej świadczenie to nie przysługuje z uwagi niespełnienie określonego, w przytoczonym wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż kontynuuje ona naukę na studiach stacjonarnych, co w szczególności - w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego - uniemożliwia jej podjęcie pracy z uwagi na "obowiązek uczestniczenia w wykładach i ćwiczeniach". Zdaniem sądu wskazana okoliczność nie może stanowić wystarczającej podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim zwrócić trzeba uwagę, że faktem powszechnie znanym jest podejmowanie zatrudnienia lub innych prac zarobkowych nawet w pełnym wymiarze godzin przez osoby kontynuujące naukę także na studiach stacjonarnych. Z cytowanego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika natomiast, aby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwarunkowane było wcześniejszym wykonywaniem pracy lub jej poszukiwaniem. Należy zauważyć, iż świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w cytowanym przepisie, przysługuje w dwóch odmiennych stanach faktycznych. Pierwszy z nich ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia faktycznie rezygnuje z wykonywanej dotychczas pracy. Drugi natomiast występuje wówczas, gdy dana osoba w ogóle "nie podejmuje zatrudnienia", przy czym bez znaczenia jest, czy osoba ta wykonywała wcześniej jakąś pracę, czy też nie. Okoliczność ta może mieć jedynie znaczenie dla ustalenia przyczyn, z powodu których dana osoba nie podejmuje pracy (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 lutego 2008r., sygn. akt II SA/Gd 764/07 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu tego przepisu, oznacza wyłącznie niemożność podjęcia pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W takim wypadku w toku postępowania organy administracji powinny ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała tej opieki, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Inne okoliczności, takie jak: brak zatrudnienia strony w przeszłości, brak odpowiednich ofert pracy na rynku, brak odpowiednich kwalifikacji, itp. nie mają znaczenia dla spełnienia przesłanki tzw. niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki (vide: cyt. wyżej wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 lutego 2008r., sygn. akt II SA/Gd 764/07 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpatrywanej sprawie zachodziła więc konieczność wyjaśnienia, czy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, występuje związek przyczynowy. Innymi słowy obowiązkiem organów było ustalenie, czy sytuacja życiowa i rodzinna skarżącej jest tego rodzaju, że gdyby nie sprawowała opieki nad chorą matką, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Organy administracji żadnych ustaleń w powyższym zakresie jednakże nie poczyniły, zakładając a priori, że skoro skarżąca jest studentką studiów stacjonarnych, to niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest związane z kontynuacją w tej formie nauki, a nie sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W tym stanie rzeczy uznać należy, iż dokonana przez organy administracji ocena, że skarżąca nie spełnia omawianej przesłanki legitymującej do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, jest co najmniej przedwczesna i niepoprzedzona rzetelną analizą stanu faktycznego oraz narusza art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, uznając to za konieczne dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w niniejszej sprawie. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji (niepodlegającej wykonaniu i nie nadającej się do wykonania) nie stwierdzono podstaw do orzekania w trybie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji uwzględnią powyższe uwagi dotyczące wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz prawidłowo przeprowadzą postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie. A.D.