II SA/Łd 825/14

Dnia 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant asyst. sędz. Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. (Dz.U. z 2013r., poz. 267 ze zm.) – w skrócie: "K.p.a." – w związku z art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013r., poz. 1456 ze zm.) – powoływana także jako: "ustawa", utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...], odmawiającą przyznania D. B. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzemieniu nadanym ustawą z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2014r., poz. 567). Przesłankami przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego są istnienie obowiązku alimentacyjnego względem wskazanego kręgu osób wymagających opieki, rezygnacja z zatrudnienia spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad jedną z tych osób, legitymujących się znacznym stopniu niepełnosprawności, uniemożliwiającym samodzielną egzystencję. Organ odwoławczy wskazał, że istotną zmianą aktualnego stanu prawnego w stosunku do stanu prawnego z daty orzekania przez organ pierwszej instancji jest uchylenie przepisu art.16a ust.8 pkt 1 lit. b) u.ś.r., co sprawia, że o świadczenie to obecnie mogą ubiegać się także osoby podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Jednocześnie na mocy powołanej wyżej ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art.17b stanowiący, że w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują im odpowiednio po złożeniu oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Skarżąca podlega ubezpieczeniu rolniczemu jako współwłaścicielka gospodarstwa rolnego i osoba je prowadząca. Organ II instancji podkreślił jednak, że zachowane zostały w pełnym zakresie i nie zmieniły się regulacje prawne dotyczące przesłanki dochodowej. Następnie Kolegium stwierdziło, że z przedłożonych w rozpatrywanej sprawie dokumentów wynikało, że D. B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem - R. B., który legitymuje się, wydanym na stałe, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] lipca 2009r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Zainteresowana sprawuje nad niepełnosprawnym mężem opiekę w zakresie higieny, przyrządzania posiłków, podawania leków i insuliny, dowożenia do placówki służby zdrowia. W 2012r. R. B. osiągnął dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 6.631,32 zł, który po odliczeniu podatku dochodowego składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł 6.037,32 zł. W 2012r. dochodem rodziny zainteresowanej był również dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych z tytułu gospodarstwa rolnego o pow. 5,7425 ha przeliczeniowych w wysokości 13.959,79 zł, wyliczony zgodnie z art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co łącznie wyniosło 19.997,11 zł, a więc miesięcznie na osobę dało dochód w wysokości 833,21 zł. Jak wynikało z dokumentów D. B. nieprzerwanie od 28 kwietnia 1996r. podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym jako rolnik. W ocenie organu D. B. jako żona osoby wymagającej opieki, jest w świetle art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobą uprawnioną do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie. Bezsporne w sprawie również pozostaje, że w 2012 roku (poprzedzającym okres zasiłkowy) łączny dochód miesięczny na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 833,21 zł i przekracza kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 2. tj. 623,00 zł. Dochód ten wyliczony został zgodnie z powołanymi wyżej przepisami art. 5 ust. 4-9, które stosuje się odpowiednio przy ustalaniu wysokości dochodu dla potrzeb przedmiotowego świadczenia. Fakt przekroczenia wysokości kryterium dochodowego wyklucza możliwość przyznania zainteresowanej wnioskowanego świadczenia. Wobec tego Kolegium uznało, że skoro zainteresowana nie spełniła warunku określonego w art. 16a ust. 2 analizowanie pozostałych przesłanek określonych w przepisie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła D. B. podnosząc, że jej mąż potrzebuje całodobowej opieki, a ona sama ma problemy zdrowotne i nie może jednocześnie opiekować się mężem i czerpać finanse. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodność zaskarżonej decyzji z prawem materialnym, zachowanie przez organ norm prawa procesowego powoduje oddalenie skargi (art. 151 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazanej w pierwszej części uzasadnienia (dalej jako u.ś.r.). Stosownie do art. 16a ust. 1 tej ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (art. 16a ust. 1 ustawy). Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 ustawy). W dacie orzekania przez organy kryterium dochodowe wynosi 623 zł. Regulacja art. 16a u.ś.r. wyraźnie wskazuje na konieczność łącznego spełnienia powyższych przesłanek. Bezspornie skarżącą obciąża ustawowy obowiązek alimentacyjny wobec męża, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nad którym skarżąca sprawuje stałą opiekę. Natomiast skarżąca nie spełnia drugiej z przesłanek, koniecznych do przyznania tego świadczenia, to jest nieprzekroczenia kryterium dochodowego. Z prawidłowych ustaleń organów, niekwestionowanych przez skarżącą wynika, że miesięczny dochód w rodzinie skarżącej w badanym okresie, poprzedzającym okres przyznania świadczenia, wynosił 833 zł na osobę. Na kwotę tę składają się zarówno dochód z gospodarstwa rolnego, prowadzonego przez skarżącą jako współwłaścicielkę, jak i renta inwalidzka męża skarżącej. Zasadna jest tym samym konstatacja organu, że choć sam fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego – w świetle obowiązujących od dnia 15 maja 2014r. przepisów – jeszcze nie wyklucza prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to już fakt przekroczenia kryterium dochodowego stanowi negatywną przesłankę do przyznania tego świadczenia. Skarżąca może jedynie rozważyć w przyszłości celowość rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile wpłynie to na sytuację dochodową jej rodziny. Legalność wprowadzenia kryterium dochodowego (art. 16 a ust 2 u.ś.r.), jako przesłanki warunkującej nabycie uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego została poddana weryfikacji Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał wyrokiem z dnia 21 października 2014r., K 38/13 orzekł, że art. 16a ust. 2 u.ś.r., wprowadzający kryterium dochodowe jako przesłankę uprawniającą do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji. Trybunał podkreślił, że nie ma konstytucyjnego uzasadnienia teza, w myśl której wsparcie pochodzące z budżetu państwa powinno przysługiwać wszystkim rezygnującym z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad najbliższymi osobami niepełnosprawnymi. Specjalny zasiłek opiekuńczy jest formą subsydiarnej pomocy udzielanej przez państwo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Pomoc ta – dzięki zastosowaniu kryterium dochodu – może być kierowana do osób i rodzin, które nie są w stanie samodzielnie podołać ciążącym na nich obowiązkom. Wynikające stąd zróżnicowanie sytuacji prawnej beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego jest uzasadnione choćby w świetle zasady sprawiedliwości społecznej oraz nakazu szczególnego traktowania rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W związku z zarzutami zawartymi w skardze podkreślić należy, że ani organy ani sąd nie kwestionują trudnej sytuacji rodzinnej D. B., ciężarów związanych z koniecznością sprawowania stałej opieki nad chorym mężem. Jednakże wobec wprowadzenia wyraźnego kryterium dochodowego, jako przesłanki warunkującej przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego trafny jest wniosek organów, że skarżąca nie należy do kręgu osób, którym świadczenie to przysługuje. Z uwagi na powyższe, wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego, zatem niespełnienia przesłanki z art. 16a ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych sąd oddalił skargę jako pozbawioną uzasadnionych podstaw. LS