II SA/Łd 829/15

Dnia 22 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A w S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 6 maja 2016 roku w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A w S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 6 maja 2016 roku. a.bł. Postanowieniem z dnia 6 maja 2016r. Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił Stowarzyszeniu A w S. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia z 2 czerwca 2016r. od ww. postanowienia Stowarzyszenie A w S. wniosło sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. W skrócie: "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego podmiotom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania nie narusza zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Natomiast udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienia NSA z dnia 21 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 2/13; z dnia 13 czerwca 2012r., sygn. akt II FZ 446/12 oraz z dnia 15 maja 2012r., sygn. akt II OZ 380/12 – orzeczenia dostępne pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, to przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia tych kosztów, co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, skoro niewątpliwie jest to forma dofinansowania z budżetu państwa. Dlatego w pierwszej kolejności każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów postępowania z własnych środków, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Dopiero wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym otwiera drogę do udzielenia stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wskazać w tym miejscu należy, że nie chodzi w tej sytuacji wyłącznie zbadanie, czy strona dysponuje środkami pieniężnymi, ale również trzeba mieć na uwadze to, czy strona ma możliwości zgromadzenia takich środków. W niniejszej sprawie, wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył podmiot działający w formie stowarzyszenia zwykłego. Według oświadczenia strony nie posiada ona środków na poniesienie kosztów opłacenia radcy prawnego. Jednakże powyższa okoliczność nie stanowi jeszcze wystarczającej przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Jak zostało już wyżej podkreślone sytuację finansową strony należy również oceniać z uwzględnieniem charakteru działalności oraz możliwości pozyskania środków finansowych. Nie można zatem zapominać o tym, że stowarzyszenie A jest dobrowolnym zrzeszeniem osób, które przede wszystkim opiera swoją działalność na pracy społecznej swych członków. Istota stowarzyszenia pozwala więc osiągnąć cele, które dla pojedynczych osób są niedostępne. Dlatego właśnie członkowie stowarzyszenia winni wykazywać się determinacją w dążeniu do osiągnięcia założonego celu, a zatem również w gromadzeniu swojego majątku, który w całości będzie mógł być przeznaczony na prowadzoną działalność społeczną. W przeciwnym razie, tzn. w sytuacji, gdy stowarzyszenie nie wykazuje zamiaru pozyskania środków finansowych od swoich członków, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych działalnością stowarzyszenia, idea zawiązania stowarzyszenia upada, a jego dalszy byt pozostaje pod znakiem zapytania. Z tego wniosek, że stowarzyszenie powinno zapewnić sobie niezależność finansową na prowadzenie swojej działalności społecznej, do której niewątpliwie należy również ochrona propagowanych wartości poprzez udział w postępowaniach przed sądem, a więc w pierwszej kolejności stowarzyszenie winno pozyskiwać środki pieniężne z grona swoich członków, tym bardziej, że stowarzyszenie, jako podmiot zrzeszający grupę osób, w sposób niewspółmierny przewyższa możliwości jednostki na zdobycie środków finansowych koniecznych do prowadzenia sporów sądowych. Nie można natomiast przerzucać ciężarów związanych z funkcjonowaniem stowarzyszenia na Państwo, czyli ogół obywateli. Takie działanie rodziłoby ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Innymi słowy pomimo faktu, iż Konstytucja RP w art. 12 przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w formie stowarzyszeń, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Okoliczność, iż stroną skarżącą jest stowarzyszenie nie może w związku z tym, sama w sobie, prowadzić do swego rodzaju uprzywilejowania strony skarżącej, w stosunku do innych podmiotów występujących w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Na marginesie wspomnieć jedynie wypada, że na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z dnia 19 listopada 2015r.), obowiązującej od dnia 20 maja 2016r., znowelizowano art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2015r., poz. 1393 ze zm.) i obecnie stowarzyszenie A może uzyskiwać środki na swoją działalność nie tylko ze składek członkowskich, jak było do tej pory, ale również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Może także otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 42 ust. 2 i 3 ww. ustawy). Z powyższego wynika, że katalog źródeł finansowania działalności stowarzyszenia zwykłego uległ znacznemu rozszerzeniu, a więc pozyskanie przez stronę środków pieniężnych na opłacenie we własnym zakresie profesjonalnego pełnomocnika stało się zdecydowanie łatwiejsze. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. a.bł.