II SA/Łd 855/14

Dnia 7 października 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. a.bł. M. C. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z 21-letnią córką. Rodzina mieszka w domu o powierzchni 140 m2. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie skarżącej w wysokości 1680 zł brutto. Skarżąca jest również właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 18 ha (15,7 ha przeliczeniowych wraz z zabudowaniami rolno-siedliskowymi), z których 5,5 ha wydzierżawiła. Z tego tytułu otrzymuje dopłaty bezpośrednie, które w przeliczeniu na 1 miesiąc wynoszą około 1200 zł. Na miesięczne wydatki rodziny składają się ogrzewanie domu – 410 zł, energia elektryczna – 200 zł, gaz – 50 zł, woda 40 zł, rata kredytu hipotecznego (zaciągniętego na budowę domu w wysokości 180 000 zł) – 1100 zł, koszty związane ze studiami córki – 600 zł, telefony – 160 zł, utrzymanie samochodu – 300 zł, wyżywienie i środki chemiczne 340 zł, co w sumie stanowi kwotę 3200 zł. Z uwagi na fakt, że wydatki przekraczają jej dochody korzysta również z pomocy rodziców. Z wyciągów z konta skarżącej wynika ponadto, że osiąga także dochody ze sprzedaży mleka – w czerwcu 2014 r. była to kwota 656,11 zł, w lipcu – 853,14 zł, a w sierpniu 1048,08 zł. Dodatkowo z pisma skarżącej z dnia 8 września 2014 r. wynika, że ponosi ona jeszcze wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego, a mianowicie ubezpieczenie budynków 1137 zł rocznie (miesięcznie - 94,75 zł), woda – 189,28 zł na dwa miesiące (miesięcznie 94,64 zł), podatek rolny – 315 zł na kwartał (miesięcznie 105 zł), energia elektryczna 744,48 zł na dwa miesiące (miesięcznie 372,24 zł), co w sumie stanowi kwotę 666,63 zł. Skarżąca sprzedała również dwie działki – w marcu 2012 r. uzyskała z tego tytułu kwotę 27.900 zł, a w marcu 2014 r. – kwotę 22.500 zł. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W dniu 17 września 2014 r. wpłynęło do sądu pismo skarżącej z dnia 15 września 2014 r., w którym powołując się na zawartą umowę dzierżawy uważa, że jej dochód powinien zostać obniżony o kwotę 11.581 zł, ponieważ nie uprawia wydzierżawionej ziemi. Do pisma załączyła zaświadczenie, z którego wynika, że jest podatniczką podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 17,9768ha, co stanowi 8,6967ha przeliczeniowych, z którego dochód za 2012 r. wynosi 21.141.70 zł. W skład powyższego gospodarstwa wchodzi działka o nr ewid. 231, o powierzchni 5,5371 ha, co stanowi 4,7639 ha przeliczeniowych, z której dochód za rok 2012 wynosi 11.581 zł. W dniu 25 września 2014 r. skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...] podnosząc zarzut, że sąd odmawiając jej udzielenia prawa pomocy ogranicza przysługujące jej prawo do obrony, co narusza przepisy Konstytucji RP. Jej zdaniem sąd nie wziął po uwagę nowego zaświadczenia, które przesłała do sądu w dniu 15 września 2014 r. informując o potrzebie pomniejszenia jej dochodu o około 11.000 zł w związku z umową dzierżawy. Zauważyła także, że posiadała dochody uzyskane ze sprzedaży działek, jednak w momencie sprzedaży nie wiedziała o konieczności zapłacenia opłaty adiacenckiej i dochody te przeznaczyła na spłatę wcześniejszych zobowiązań. Podniosła, że nie posiada zdolności kredytowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13 – Lex nr 1345059). W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dokonując analizy złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Według sądu skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżącej prowadzi do wniosku, że skarżąca utrzymuje się ze stałego dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1680 zł brutto. Prowadzi także gospodarstwo rolne, z którego ogólny dochód za 2012 r. wyniósł 21.141,70 zł. W dniu 15 marca 2013 r. strona wydzierżawiła działkę nr ewid. 231 o powierzchni 5,5371 ha, ustalając w treści umowy, że dzierżawca nie będzie płacił czynszu, a w zamian tego pożytki przysługujące z płatności obszarowych pobierać będzie wydzierżawiający. Z tego tytułu czerpie korzyści z dopłat do gospodarstwa w wysokości 1270 zł miesięcznie (dopłaty za 2013 r. - 12.886,26 zł + 2.361,01 zł = 15.247,27 zł / 12 miesięcy = 1270,60 zł). Dodatkowo, co wynika z wyciągów z rachunku bankowego, a czego skarżąca nie wskazała we wniosku o przyznanie prawa pomocy, osiąga ona dochody ze sprzedaży mleka na poziomie od 650 zł do około 1050 zł miesięcznie. Miesięczne wydatki skarżącej związane z utrzymaniem domu i gospodarstwa rolnego wynoszą łącznie 3866,63 zł. Zestawienie kwot osiąganych przez skarżącą dochodów nawet gdyby - jak żąda tego skarżąca pomniejszyć dochód z gospodarstwa rolnego o kwotę 11.000 zł - w kontekście ponoszonych wydatków miesięcznych prowadzi do dość jasnego wniosku, że skarżąca nie ujawniła wszystkich źródeł dochodów, co jest dostateczną podstawą do odmowy przyznania prawa pomocy. Kolejną kwestią, która zadecydowała o nieuwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jest fakt, że skarżąca ze sprzedaży należących do niej działek budowlanych w marcu 2012 r. i marcu 2014 r. uzyskała łącznie kwotę 50.400 zł. Nadto z aktu notarialnego z [...] wynika, że skarżąca jest jeszcze właścicielem nieruchomości gruntowej oznaczonej nr 298, podzielonej na dziesięć działek, oraz nr 299, również podzielonej na 10 działek. Dla działki nr 299 wydana została decyzja o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie 8 budynków mieszkalnych jednorodzinnych wraz infrastrukturą techniczną. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14 - Lex nr 1470078). Podsumowując sąd stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej pozwala jej na wygospodarowanie środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego bez jakiegokolwiek uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz bez konieczności obciążania tymi kosztami ogółu podatników. Z tego też względu sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. a.bł.