II SA/Łd 861/15

Dnia 10 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 roku sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. nr [...] przyznającą R. D. zasiłek okresowy w części określenia terminu i wskazania konta bankowego oraz umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie; w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 1 czerwca 2015r. R. D. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie pomocy w formie "zasiłku okresowego (stałego) od VI.2015r. (względnie innego zasiłku) w kwocie maksymalnej" z przeznaczeniem na opłaty lokalowe, prąd, poszukiwanie pracy, żywność i środki higieny. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. przyznał R. D. zasiłek okresowy od dnia 1 czerwca 2015r. do dnia 31 lipca 2015r. w kwocie 271,00zł miesięcznie (pkt 1 decyzji). Orzekł jednocześnie, że realizacja świadczenia nastąpi w dniu 22 czerwca 2015r. oraz 20 lipca 2015r. na wskazane konto bankowe (pkt 2 decyzji) i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności (pkt 3 decyzji). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w wyniku przeprowadzonego w dniu 16 czerwca 2015r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż R. D. jest osobą samotnie gospodarującą, bez stałego źródła dochodu, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w W. Biorąc pod uwagę zasadę, iż potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a także uwzględniając brzmienie przepisów określających wysokość zasiłku organ wskazał, że ustalił wysokość świadczenia na kwotę 271,00zł. Organ dodał, że zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", orzekł o przyznaniu i wypłacie świadczenia na okres dwóch miesięcy, tj. od 1 czerwca 2015r. do 31 lipca 2015r. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. D. zarzucając, iż przyznana kwota świadczenia jest zbyt mała na pokrycie wszystkich wskazanych przez niego we wniosku potrzeb. Odwołujący się wskazał, że zmuszony jest dojeżdżać do Urzędu Pracy i na rozmowy z potencjalnymi pracodawcami, co naraża go na znaczne koszty. Dodał, że nie przysługują mu obecnie świadczenia z ZUS-u z uwagi na wiek. Prawdopodobnie w kwietniu 2016r. będzie mógł przejść na emeryturę. W obecnej sytuacji jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek okresowy. Z uwagi na powyższe R. D. wniósł o przyznanie zasiłku okresowego na okres od dnia 1 czerwca 2015r. do dnia 31 grudnia 2015r. w kwocie 418zł miesięcznie. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania R. D., uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. w części dotyczącej określenia terminu i wskazania konta bankowego, umarzając postępowanie organu I instancji w tym zakresie; w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że u wnioskodawcy występują okoliczności wskazane w art. 7 ustawy, tj. bezrobocie i niepełnosprawność uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Poza tym R. D. spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. W ocenie Kolegium organ I instancji miał zatem podstawę do uwzględnienia wniosku z dnia 1 czerwca 2015r. i udzielenia pomocy. Odnosząc się do wysokości i okresu udzielonej pomocy organ wskazał, że przyznanie świadczenia w określonej w decyzji wysokości nie narusza prawa, gdyż ocena, czy i w jakiej wysokości można przyznać wnioskodawcy świadczenie z pomocy społecznej, należy do organu. Poza sytuacją materialną wnioskodawcy, organ musi uwzględniać również to, iż środki finansowe jakie posiada są ograniczone i należy je tak rozdysponować, aby nie pozbawić pomocy innych osób nie mających żadnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że przyznana w przedmiotowej sprawie pomoc nie odbiega na niekorzyść skarżącego w stosunku do innych osób, które objęto wsparciem, albowiem reguły dotyczące ustalania wysokości świadczenia są takie same w stosunku do wszystkich beneficjentów i pomoc w formie zasiłku okresowego udzielana jest w wysokości 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem, co potwierdza treść pisma Kierownika GOPS w S. z dnia [...]r., znak: [...]. Kolegium wyjaśniło także, że zgodnie z art. 38 ust. 5 ustawy okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy, w tym sytuacji finansowej, znajomości sytuacji swoich podopiecznych, częstotliwości składania wniosków o udzielenie pomocy w poszczególnych miesiącach. Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący jest trudna, wskazując jednak iż organy dysponujące środkami na pomoc społeczną muszą rozdzielać środki w taki sposób, aby pomoc trafiła do wszystkich najbardziej potrzebujących. Dodatkowo w celu pouczenia odwołującego Kolegium podało, że osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej winna współdziałać z pracownikiem socjalnym, albowiem brak współpracy może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Końcowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że przedmiotem decyzji wydanej na podstawie art. 38 ustawy jest przyznanie prawa do zasiłku okresowego. Zaś informacja polegająca na wskazaniu terminu i rachunku bankowego, na który organ dokona stosownej wypłaty, nie ma charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i nie mieści się w przedmiocie orzeczenia. Stanowi jedynie czynność techniczno – informacyjną, która nie stanowi o istocie sprawy. Brak jest podstawy prawnej uzasadniającej nadanie tej informacji formy decyzji administracyjnej, gdyż wystarczające jest przekazanie powyższych informacji świadczeniobiorcy w zwykłej formie pisemnej. Kolegium dodało, że we wniosku z dnia 1 czerwca 2015r. skarżący wnosił o udzielenie pomocy również w innych formach (zasiłku stałego, "względnie innego zasiłku"). Natomiast organ I instancji wydając jedynie decyzję w przedmiocie zasiłku okresowego nie rozstrzygnął całości wniosku i nie wypowiedział się co do całości żądania strony. Organ pomocowy – zdaniem Kolegium – winien zatem przeprowadzić postępowanie w tym zakresie i rozstrzygnąć sprawę, a wywiedzione stanowisko winien uzasadnić stosownie do treści przepisu art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm.), dalej powoływanej jako "K.p.a.". R. D. zaskarżył powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W treści skargi zarzucił, że organ odwoławczy nie zastosował art. 38 w związku z art. 3 i art. 100 ustawy w części dotyczącej stosowania wielkości pomocy w zależności od indywidualnych warunków i potrzeb ubiegających się, zgadzając się na przyznawanie wszystkim uprawnionym takich samych kwot po 271zł/m-c pomimo ustawowych norm. Poza tym skarżący wskazał, że poprzez ograniczenie do dwóch miesięcy ważności decyzji tworzone są dodatkowe koszty funkcjonowania administracji, a w jego przypadku na przełomie kilku miesięcy jest mała szansa znalezienia dochodów. Dodatkowo skarżący zarzucił niepełne uzasadnienie stanu faktycznego i prawnego decyzji wydanych w sprawie. W konkluzji skargi R. D. wniósł o zmianę decyzji i przyznanie zasiłku w kwocie 418zł na czas od czerwca 2015r. do grudnia 2015r.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy w/w ustawy o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Należy jednoznacznie zauważyć, że ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo winno ingerować w sytuacjach, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednocześnie pomoc państwa winna mieć charakter przejściowy. Do udzielenia pomocy przez państwo konieczne jest wystąpienie trudnej sytuacji życiowej i niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. Zatem konieczne jest wykazanie przez osoby ubiegające się o pomoc społeczną, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły jednak na przezwyciężenie tych trudności (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). Jak stanowi art. 38 ust. 1 ustawy, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Kwota zasiłku okresowego, ustalona zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy nie może być wyższa niż różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby i wynosić nie więcej niż 418zł miesięcznie – w odniesieniu do osób samotnie gospodarujących; do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny – w przypadku rodzin. Kwota zasiłku okresowego nie może być także niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, w przypadku rodziny natomiast – pomiędzy kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust.3 ustawy). Kwota zasiłku okresowego nie może być też niższa niż 20zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Okres na jaki przyznawany jest zasiłek, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy). Zgodnie zaś § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542zł, zaś dla osoby w rodzinie – 456zł. Mając na względzie powyższe podkreślić należy, że niezbędnymi warunkami przyznania zasiłku okresowego jest spełnienie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy, i wystąpienie trudnej sytuacji życiowej oraz niemożność jej samodzielnego przezwyciężenia. Z akt sprawy wynika, że R. D. jest osobą samotnie gospodarującą, zamieszkującą w lokalu socjalnym, która spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy, bowiem nie posiada żadnego stałego dochodu. Niewątpliwe znajduje się w trudnej sytuacji życiowej jako osoba niepełnosprawna w stopniu lekkim oraz bezrobotna. Zatem stwierdzić trzeba, że skarżący kwalifikuje się do przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. Odnosząc się natomiast do kontestowanych przez skarżącego wysokości i czasokresu przyznanego świadczenia podkreślić trzeba, że o ile spełnienie warunków do przyznania zasiłku okresowego obliguje jego przyznanie, to uznaniu administracyjnemu w granicach określonych przez ustawę pozostawiona została jego wysokość i okres pobierania (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2014r. w sprawie II SA/Sz 802/14; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 sierpnia 2014r. w sprawie II SA/Bk 410/14; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 lutego 2014r. w sprawie II SA/Łd 938/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 lutego 2015r. w sprawie IV SA/Gl 518/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej oceniają możliwość przyznania świadczenia w kontekście ogólnej hierarchii zgłaszanych potrzeb, ilości wnioskodawców oraz wysokości dysponowanej kwoty środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań z zakresu pomocy społecznej. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami. W okolicznościach niniejszej sprawy organ uprawniony był do przyznania zasiłku w najniższej możliwej wysokości tj. 271zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2015r. do dnia 31 lipca 2015r. Przyznanie zasiłku nie oznacza, że organ uwzględniając wniosek jest zobowiązany przyznać zasiłek w wysokości wyższej od minimalnej kwoty świadczenia określonej przez ustawodawcę. Żądane świadczenie musi się mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej uprawniony był zatem do przyznania zasiłku okresowego w wysokości wynoszącej 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem strony, powołując się na swe ograniczone możliwości finansowe i konieczność ich rozdysponowania między osoby i rodziny najbardziej potrzebujące. Poza tym należy mieć na uwadze, że wysokość przyznanej pomocy nie odbiega od wysokości świadczeń przyznawanych innym wnioskodawcom przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S., co wynika z treści pisma z dnia 21 lipca 2015r. Następnie organ wyjaśnił, że ustalając okres pobierania zasiłku odniósł się do okoliczności związanych z sytuacją życiową skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący już od ponad dwudziestu lat korzysta z form wsparcia ośrodka pomocy społecznej, a jednocześnie unika podjęcia jakiejkolwiek pracy, która umożliwiłaby mu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, mimo wielokrotnych propozycji w tym zakresie składanych przez pracowników socjalnych oraz Wójta Gminy. W tej kwestii R. D. konsekwentnie unika współpracy w rozwiązaniu swej trudnej sytuacji. Organ zaznaczył, że skarżący wykazuje postawę roszczeniową w stosunku do organów pomocy społecznej. Wnioskuje o przyznanie zasiłku w kwocie maksymalnej i przedłużenie okresu pobierania świadczenia. Podnosi jednocześnie, że ma małe szanse znalezienia dochodów w swoim wieku. Zdaniem Sądu stopień niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący nie wyklucza podjęcia zatrudnienia odpowiadającego jego psychofizycznym możliwościom, a niekorzystanie z ofert pracy proponowanych przez pracowników socjalnych oraz Wójta Gminy pogłębia tylko jego trudną sytuację życiową. Nadmienić również wypada, że z wyjaśnień Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wynika, że skarżący w niedawnym okresie otrzymał odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości w kwocie wynoszącej kilkadziesiąt tysięcy złotych, co oznacza że jego sytuacja finansowa co najmniej przejściowo poprawiła się. Podkreślenia wymaga okoliczność, że przyznawanie świadczeń nie może prowadzić do uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. W niniejszej sprawie organ prawidłowo uwzględnił sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Na podstawie analizy akt sprawy stwierdzić trzeba, że skarżący nie podejmuje w rzeczywistości działań mających na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, oczekując że pomoc społeczna zapewni pokrycie wszelkich kosztów jego utrzymania. Należy pamiętać, że jednym z podstawowych celów ustawy jest aktywizacja osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej. W okolicznościach sprawy zatem przyznanie zasiłku na stosunkowo niedługi okres czasu jest działaniem zasługującym na aprobatę. Końcowo wskazać należy, że wbrew twierdzeniu skarżącego uzasadnienie zaskarżonej decyzji w wystarczającym stopniu wyjaśnia motywy rozstrzygnięcia i zawiera konieczne elementy, o których mowa w art. 107 K.p.a. Organ podał fakty istotne w sprawie i szeroko wyjaśnił podstawę prawną decyzji, przytaczając stosowne przepisy prawa. Podsumowując stwierdzić trzeba, że sytuacja życiowa skarżącego niewątpliwie jest trudna z uwagi na brak zatrudnienia oraz stan zdrowia. Jednakże w sytuacji długoletniego korzystania z pomocy społecznej przy braku podejmowania prób wykorzystywania własnych możliwości, w celu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej, przy jednoczesnym dysponowaniu przez ośrodek pomocy społecznej ograniczonymi zasobami finansowymi, uzasadnione jest przyznanie zasiłku okresowego na okres dwóch miesięcy w najniższej wysokości, mieszczącej się jednak w granicach zakreślonych w ustawie. Należy mieć bowiem na uwadze, że celem pomocy społecznej nie jest zastępowanie jednostek w podejmowaniu działań mających na celu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, a jedynie wsparcie osób najbardziej potrzebujących w rozmiarze odpowiadającym ilości posiadanych środków finansowych oraz liczby i rodzaju skierowanych do organu form pomocy. Mając powyższe na uwadze, uznając że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił. A. P.