II SA/Łd 869/10

Dnia 22 października 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia WSA: Renata Kubot - Szustowska (spr.), Sędzia WSA: Czesława Nowak - Kolczyńska, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2010 roku przy udziale --- sprawy ze skargi L. K.– W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na męża -uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Wydziału Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P., na podstawie art.17 ust. 5 pkt a lit a i art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. nr 139 z 2006r., poz. 992 ze zm.) orzekł o odmowie przyznania L. K. – W. świadczenia pielęgnacyjnego "na męża P. W.", wskazując, iż pozostawanie przez wnioskodawczynię z osobą wymagającą opieki wyklucza ubieganie się o przedmiotowe świadczenie. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia L. K. – W. podniosła, iż jej mąż jest ciężko chory, wymaga stałej opieki i pomocy osób drugich w codziennych czynnościach. Wskazała, że opiekuje się mężem, starając się w miarę możliwości wykonywać ćwiczenia rehabilitacyjne. Sytuacja finansowa rodziny nie pozwala bowiem na systematyczną, odpłatną rehabilitację. Z uwagi na konieczność opieki nad mężem nie jest w stanie podjąć pracy, może wykonywać ją jedynie dorywczo wówczas, gdy w opiece nad mężem zastępuje ją córka. Fakt odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że z mężem tworzą rodzinę uznała za krzywdzący. Decyzją nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1964r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podniosło, iż zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: - matce lub ojcu, - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz.59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, - opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.1 Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a stanowi natomiast, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W ocenie Kolegium, decyzja organu I instancji jest prawidłowa, albowiem na odwołującej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec małżonka, nadto zaś osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie L. K. – W. uznała wydaną decyzję za krzywdzącą i niesprawiedliwą. W konkluzji wniosła o jej uchylenie jako opartej na przepisie niezgodnym z Konstytucją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do uzasadnienia stanowiska, zawartego w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przystępując do rozważań prawnych wyjaśnić należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje w przypadku stwierdzenia: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.); naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b); albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c ). Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd, badając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, którym odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad mężem stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności art. 17 ust. 1, stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto, organy powołały się na art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a tej ustawy, który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Istotą sprawy jest kwestia prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, które to przepisy organ odczytał – w sposób niedopuszczalny – literalnie. Zaproponowana przez organy wykładnia wyklucza całkowicie możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w każdym przypadku, gdy osoba wymagająca opieki będzie w związku małżeńskim z wnioskodawcą, będącym przecież w takiej sytuacji tą osobą, która w pierwszej kolejności zobowiązana jest do alimentacji. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu pozostaje w sprzeczności z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.lipca 2008r. w sprawie o sygn. akt P 27/07, którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został poddany kontroli Trybunału, jednakże jego wykładnia musi uwzględniać konstytucyjne zasady, w tym wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości. Podkreślenia wymaga, iż przepis ten musi być interpretowany w taki sposób, aby nie niweczyć skutku cytowanego wyżej orzeczenia Trybunału, tym bardziej że Trybunał podkreślił, iż stwierdza niekonstytucyjność tylko art. 17 ust. 1 cyt. ustawy, gdyż tylko takie ramy kognicji zostały zakreślone w rozpoznawanych sprawach, natomiast do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków tego orzeczenia w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy. Ponadto, w tych rozważaniach nie można pominąć art. 23 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które stanowią, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie a także są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli; jak również oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Wprawdzie opisanych wyżej relacji między małżonkami ustawodawca nie nazwał wprost obowiązkiem alimentacyjnym, niemniej jednak są one zbliżone w swym charakterze do obowiązku alimentacyjnego. Uzasadnionym jest więc twierdzenie, iż również małżonek należy do kręgu osób, obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego Trybunał Konstytucyjny łączy prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy interpretować w taki sposób, że osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, a to z tego powodu, że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim nowego małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki), który w takiej sytuacji uzyska prawo do ubiegania się o świadczenie w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle powyższych rozważań uznać należało, iż okoliczność, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki znajduje poparcie w dotychczasowym orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2010 roku, sygn. akt I OSK 1105/09, niepubl., wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 roku, sygn. akt I OSK 533/08, niepubl.; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 listopada 2009 roku, sygn.akt IISA/Po 513/09, niepubl. wszystkie dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższe stwierdzenie skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., w związku z wadliwie dokonaną przez organy, sprzeczną z Konstytucją RP, wykładnią prawa materialnego. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji zobligowany będzie ustalić i rozważyć zagadnienia podniesione w uzasadnieniu niniejszego wyroku, będąc związanym oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), biorąc pod uwagę to, że obowiązek wykładni prokonstytucyjnej ustaw spoczywa zarówno na sądach, jak i na organach administracji publicznej.