II SA/Łd 873/17

Dnia 17 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. G. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 13 grudnia 2017 roku w sprawie ze skargi H. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 13 grudnia 2017 roku A.B. H. G. zwróciła się o zwolnienie ją od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Wniosek o ustanowienie radcy prawnego cofnęła w piśmie z dnia 23 listopada 2017 roku. Postanowieniem z dnia 13 grudnia 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W piśmie z dnia 2 stycznia 2018 roku skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Jej zdaniem rzetelnie przedstawiła swoją sytuację materialną i wskazała na okoliczność, że utrzymuje się z renty rodzinnej. Wskazała też, że posiada oszczędności w kwocie 5000 zł, ale nie są one, jak uznano, jej rezerwą finansową, tylko pieniędzmi odłożonymi na wesele syna i w niedługim czasie będą wykorzystane na tę uroczystość. Skarżąca nie ma więc możliwości pobrania z tych oszczędności jakiejkolwiek kwoty. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że jako strona występująca na drogę sądową powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, ponieważ nie jest stroną inicjującą sprawę sądową, ale jest zmuszona bronić swoich praw poprzez zaskarżenie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia organu administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku póz. 1369), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać w tym miejscu należy, że strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz sprzeciwu wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Rodzina mieszka w 51-metrowym mieszkaniu i utrzymuje się z renty skarżącej w wysokości 1439,55 zł netto oraz wynagrodzenia za pracę syna skarżącej w kwocie 1459 zł netto. Skarżąca posiada działkę o powierzchni 0,8 ha (współwłasność) oraz wskazała oszczędności w kwocie 5076,16 zł, przeznaczone na wesele syna. W uzasadnieniu wniosku strona, wskazując na bieżące wydatki, stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W tym miejscu na uwagę zasługuje okoliczność, że skarżąca i jej syn uzyskują stałe dochody. Bieżące wydatki rodziny skarżącej, co wynika z oświadczenia o majątku i dochodach, oscylują na kwotę ok. 1792 zł miesięcznie, przy czym miesięczny dochód rodziny skarżącej to kwota ok. 2898 zł. Już samo zestawienie tych kwot wskazuje, że wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy nie spowodują uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącej. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się bowiem do wpisu sądowego w kwocie 500 zł, a dalsze koszty to koszty ewentualne - wniosku o sporządzenie uzasadnienia (opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł) oraz skargi kasacyjnej (wpisu sądowego w kwocie 250 zł). Co więcej, skarżąca wskazuje na posiadanie zasobów pieniężnych w kwocie ok. 5000 zł odłożonych w banku na wesele syna. Zauważyć w tym miejscu należy, że tego typu wydatki trudno uznać za wydatki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, a tym samym za takie, które mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Dodatkowo, wydatki te mają charakter wydatków przyszłych, przy czym ocenie podlega aktualna sytuacja finansowa skarżącej. Zdaniem Sądu skarżąca z osiąganych dochodów oraz posiadanych zasobów pieniężnych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych jest zatem w stanie pokryć wspomniane wydatki związane z prowadzeniem sprawy przed tutejszym Sądem bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Skarżąca nie wskazała nadto we wniosku na jakiekolwiek szczególne okoliczności świadczące o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał stanowisko Starszego referendarza sądowego za prawidłowe i wobec tego na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. A.B.