II SA/Łd 908/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 12 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę. - Prezydium Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w S. decyzją z dnia [...]przyznało C. L. prawa członka ZBoWiD z tytułu osobistego udziału w likwidacji zbrojnego podziemia w operacji [...] od 17 kwietnia do 3 maja 1952 roku. Pismem z dnia 21 kwietnia 2000 roku Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiadomił C. L. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w sprawie prawa do świadczeń określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. – Dz.U. z 1997 roku, Nr 142, poz. 950 ze zm.). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] Nr [...], pozbawił C. L. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w S. w dniu [...]z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożył C. L. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. C. L. zaskarżył powyższe orzeczenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego i kwestionując uzyskanie przedmiotowych uprawnień wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, wniósł o jego uchylenie. Wyrokiem z dnia 15 lipca 2003 roku (sygn. akt II SA/Łd 107/01) Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Zdaniem Sądu organ administracji nie uwzględnił podnoszonej przez skarżącego okoliczności, iż w 1943 roku był on członkiem oddziału samoobrony działającego w miejscowości w M. na Wołyniu. Wyjaśnienie charakteru, struktury i celu działalności tego oddziału może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Udzielając wskazówek co do dalszego postępowania Sąd zalecił rozważnie możliwości przesłuchania S. F., będącego komendantem oddziału oraz uzyskanie wyjaśnień dotyczących funkcjonowania oddziału. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Organ ustalił, że C. L. nie posiadał stopnia wojskowego, nie posiadał pseudonimu, nie pełnił żadnej funkcji w organizacji, a jego działalność polegała na udzielaniu informacji, obserwacji terenu czy demonstracyjnych przejazdach przez wsie ukraińskie. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych trudno uznać, że powyższa działalność wyczerpuje przesłanki art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. - Dz.U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi C. L., wyrokiem z dnia 17 października 2005 roku (sygn. akt II SA/Łd 516/05), uchylił wyżej opisaną decyzję, ponieważ organ administracji, choć został do tego zobligowany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2003 roku, nie ustalił charakteru, struktury i celu działalności oddziału samoobrony. Nie ustosunkowano się również do rozbieżności pomiędzy zeznaniami świadka P. B. oraz jego oświadczeniami złożonymi w toku postępowania weryfikacyjnego przed ZBoWiD. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził także brak dowodu zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania dowodowego i wezwaniu skarżącego do wypowiedzenia się co do materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ administracji zauważył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy C. L. nie wskazał, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji z dnia [...]. Wykonując zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organ administracji dopuścił dowód z zeznań świadków S. U. oraz P. B. Z zeznań świadka S. U. wynika, iż skarżący dostarczał informacje o przejazdach pociągów, przybyciu do M. większych jednostek wojskowych oraz inne potrzebne informacje. Informacje te przekazywał swojemu ojcu, rodzinie S. F., a niekiedy świadkowi. Odnosząc się do charakteru oddziału S. U. zeznał, że zwarta grupa samoobrony powstała pomiędzy wczesną wiosną a połową lata 1943 roku. Członkowie rodzin dysponujący bronią grupowali się głównie w [...] O. i miejscowości P. Świadek P. B. oświadczył natomiast, że C. L. działał w organizacji samoobrony; był to oddział zmilitaryzowany, a kierował nim T. P. Organizacja miała za zadanie obronę Polaków przed bandami UPA. Nie składano żadnej przysięgi, nie używano pseudonimów. Oddział zorganizowany został z potrzeby chwili przez T. P. Była to organizacja samorzutna i nie posiadała szczególnych cech organizacyjnych. Jej celem była ochrona Polaków przed wymordowaniem. Oddział wykonał swoje zadanie, ponieważ ochronił miejscowość M. przed Ukraińcami, a nawet pomógł sąsiedniej miejscowości. Zdaniem organu administracji na podstawie oświadczeń świadków jednoznacznie można określić charakter i cel oddziału samoobrony. Zaznaczono jednocześnie, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 1999 roku (sygn. akt II SA/Wr 326/99), iż udział w ugrupowaniach paramilitarnych, czy samozwańczych oddziałach samoobrony zgodnie z przepisami ustawy o kombatantach nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Odwołanie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002 roku (sygn. akt V SA 1844/01) posłużyło organowi do skonstruowania tezy głoszącej, iż działania podejmowane w ramach samoorganizujących się zbrojnych grup samoobrony Ruchu Oporu nie mogą być uznane za działalność kombatancką, z uwagi na fakt, iż nie funkcjonowały one w ramach zmilitaryzowanych służb państwowych, ani też w ramach Wojska Polskiego. Do C. L. nie znajdują zastosowania przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 lub 5 ustawy o kombatantach. Pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Dla organu administracji nie ulega wątpliwości, iż skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w likwidacji zbrojnego podziemia w operacji [...] i w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 ustawy o kombatantach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi C. L. wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. W ocenie skarżącego organ administracji z niewiadomych powodów podchodzi do sprawy Oddziałów Samoobrony Polaków na Wołyniu w 1943 roku w sposób drwiący i lekceważący. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytacza zaś wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie stanowią podstawy do odmowy przyznania świadczeń kombatanckich w rozpoznawanej sprawie. Nadto skarżący przedstawił sytuację panującą na Wołyniu w 1943 roku oraz losy oddziału kierowanego przez T. P. po opuszczeniu przez siebie Wołynia. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł, iż materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich przez stronę i wniósł o oddalenie skargi. Pismem procesowym z dnia 2 grudnia 2006 roku C. L. zwrócił się do Sądu o ostateczne wypowiedzenie się co do ważności załączonego pisma Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych datowanego na dzień 9 stycznia 2002 roku, z którego wynika, że ze względu na zmianę interpretacji art. 26 ustawy o kombatantach, skarżący odzyskał prawo do korzystania z uprawnień określonych we wspomnianej ustawie od chwili ich wstrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny uprawniony jest wyłącznie do kontroli legalności aktów administracyjnych, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd nie orzeka merytorycznie w sprawie administracyjnej, a jedynie bada zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, mocą której pozbawiono C. L. uprawnień kombatanckich. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. – Dz.U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą o kombatantach", pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4. Jednakże uprawnienia te zachowują m. in osoby, które uzyskały je z tytułów określonych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Nie jest także kwestionowane, iż w 1943 roku był członkiem oddziału samoobrony działającego w miejscowości M. na terenie Wołynia. Wprawdzie skarżący w tym okresie miał zaledwie 14 lat i wykonywał jedynie funkcje pomocnicze, ale ustawa o kombatantach nie wprowadza ograniczeń w uznaniu działalności kombatanckiej z powodu wieku. W tym stanie rzeczy, co zauważył już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2005 roku, uchylając poprzednią decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w tej sprawie, a przed nim Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lipca 2003 roku, zadaniem organu administracji było ustalenie charakteru, struktury i celu działalności oddziału samoobrony, którego członkiem był skarżący. Organ winien był ustalić oraz dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej, czy oddział, w którym służył skarżący był polską podziemną formacją i organizacją lub działającym w ramach tych organizacji oddziałem partyzanckim (art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdza, iż w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ wykonał zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Łodzi z dnia 17.10.2005r. Należy uznać, iż pomimo pewnych braków uzasadnienia organ ustalił charakter, strukturę i cel działalności oddziału, którego członkiem był C. L. i swoje wnioski uzasadnił, odwołując się do zeznań świadków. Warto w tym miejscu zauważyć, iż uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji administracyjnej, nie powinno się ograniczać do zacytowania fragmentów zeznań świadków oraz przytoczenia przepisów prawa, ale winno także zawierać ocenę materiału dowodowego oraz wyjaśnienie przepisów prawa. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie motywów aktu administracyjnego w sposób prowadzący do przekonania adresata decyzji o słuszności zawartego w niej rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno zawierać stanowisko organu administracji wyrażone w sposób jasny i precyzyjny, tj. pozwalający na poznanie i zrozumienie motywów rozstrzygnięcia zarówno przez stronę, jak i organ uprawniony do kontroli instancyjnej decyzji administracyjnej. Odnosząc powyższe uwagi do uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd obowiązany był dostrzec, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zrezygnował z wyczerpującej oceny dowodów na rzecz obszernego przytoczenia treści zeznań świadków. Jednakże zacytowano zeznania w sposób pozwalający na poznanie stanowiska organu administracji w kwestii charakteru oddziału, w którym działał skarżący. Umożliwiono tym samym kontrolę rozstrzygnięcia zarówno przez skarżącego jak i przez sąd administracyjny. Z tych względów Sąd uznał, że uchybienia w zakresie konstrukcji uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia i nie mogą prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji tym bardziej, że przedmiotem sporu nie jest fakt współpracy skarżącego z formacją samoobrony, co ocena prawna tego zdarzenia. Przechodząc do oceny stanowiska organu administracji w zakresie charakteru, struktury i celu działania przedmiotowego oddziału samoobrony podkreślić trzeba, iż wszelkie formy walki o suwerenność i niepodległość Polski oraz w obronie ludności polskiej w okresie II Wojny Światowej zasługują na szacunek społeczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi docenia działalność skarżącego prowadzoną w 1943 roku na Wołyniu, a przystąpienie przez nastoletniego skarżącego do oddziału mającego na celu obronę polskiej ludności cywilnej podczas walk z bandami UPA uważa za akt wielkiej odwagi i determinacji. Uznanie dla chwalebnej i dramatycznej przeszłości skarżącego należy jednak oddzielić od przywileju, jakim są uprawnienia kombatanckie. W ustawie o kombatantach ustawodawca, zamieszczając zamknięty katalog działań uznawanych za działalność kombatancką, zadecydował, że nie wszystkie przejawy walki w obronie Ojczyzny w czasie II Wojny Światowej uzasadniają przyznanie uprawnień kombatanckich. Przy tym katalog ten, jako przepisy szczególne w stosunku do przepisów ustawy - Kodeks pracy, ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. - Dz.U. z 2004 roku, Nr 39, poz. 353 ze zm.) oraz ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.) nie może być interpretowany rozszerzająco. We wspomnianym katalogu, wśród przejawów walki o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, ustawodawca nie wymienił wprost działalności w ramach zorganizowanych grup ludności cywilnej, których celem była obrona ludności narodowości polskiej przed atakami innych grup narodowościowych. Nie można również uznać, iż działanie w ramach takiej grupy jest pełnieniem służby w polskiej podziemnej formacji lub organizacji. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, iż oddział Samoobrony działający w miejscowości M. na Wołyniu nie posiadał zorganizowanej struktury, członkowstwo w nim nie wiązało się z podległością służbową, wyznaczeniem stanowiska służbowego, czy wykonywaniem określonych czynności. Przedmiotowy oddział był luźną, zwołaną ad hoc, strukturą organizacyjną, której członkowie nie posiadali pseudonimów, a przynależność do oddziału nie była uzależniona od złożenia przysięgi; brak jest również danych o podległości służbowej członków oddziału i odpowiedzialności za złamanie dyscypliny organizacyjnej. Bezpośrednim i wyłącznym celem oddziału była ochrona ludności polskiej, która jednak w czasie działania C. L. nie przyjęła cech zorganizowanej i systematycznej walki o suwerenność i niepodległość Ojczyzny. Z tych względów, zdaniem Sądu, działalność skarżącego w oddziale samoobrony nie może być uznana za działalność kombatancką z punktu widzenia ustawy o kombatantach. Nawiązanie współpracy z organizacjami podziemnymi, a następnie przekształcenie oddziału w oddział partyzancki miało miejsce po opuszczeniu przez skarżącego Wołynia, nie wiąże się z osobistą działalnością skarżącego i nie może skutkować uzyskaniem przez niego uprawnień kombatanckich. W odniesieniu do informacji zawartej w piśmie organu administracji z dnia 9 stycznia 2002 roku o odzyskaniu przez skarżącego uprawnień kombatanckich należy wskazać, iż stanowisko organu o dalszej wypłacie świadczeń kombatanckich wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, który jednoznacznie wskazał, iż tylko decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich utrzymana w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego albo nie zaskarżona w ustawowym terminie może skutkować utratą uprawnień kombatanckich przez osoby ich pozbawione. To oznacza, iż zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nie powodowała sama przez się utraty uprawnień kombatanckich przez skarżącego. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.