II SA/Łd 913/08

Dnia 11 marca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant sekretarz sądowy Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 roku przy udziale -- sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia [...] nr [...], 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu w wysokości 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym kwota należnego podatku od towarów i usług na rzecz adwokata Z. W. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ulicy A w Ł. S. Z. w dniu 16.05.2007r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie – zmarłym J. Z. W uzasadnieniu napisała, iż mieszka w Polsce na stałe od 1994r., przyjechała z G. " na pochodzenie polskie". Jej mąż , który służył w Wojsku Polskim w latach 1944 -1945 zmarł w 1989r. Z uwagi na służbę w WP nie uzyskał statusu kombatanta na Białorusi. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania skarżącej uprawnień określonych w art. 20 ust. 3 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz.U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371) (zwanej dalej ustawą). Na podstawie zaświadczenia Centralnego Archiwum Wojskowego z dnia 24 września 2007 organ ustalił, że mąż wnioskodawczyni, J. Z., pełnił służbę w Wojsku Polskim od października 1944 roku do listopada 1945 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż z uwagi na to, że S. Z. nie pobiera emerytury ani renty, a jedynie zasiłek stały, nie jest możliwe przyznanie jej na tej podstawie wnioskowanych uprawnień. Skarżąca wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, ponownie podkreślając wojskową służbę męża w Wojsku Polskim, odmowę władz sowieckich na powrót jej i męża do Polski w 1957 roku. Wskazała, że przyjechała do Polski w 1993 roku, będąc już emerytką. Otrzymała kartę stałego pobytu. Poinformowano ją, iż na obywatelstwo polskie musi oczekiwać pięć lat Skarżąca wyjaśniła, iż obywatelstwo polskie otrzymała w dniu 4 stycznia 2005 roku. Wprawdzie wcześniej wnioskowała o nadanie obywatelstwa, lecz z uwagi na zły stan zdrowia oraz wysokie koszty nie była w stanie dopełnić formalności związanych ze zrzeczeniem się obywatelstwa białoruskiego. S. Z. podniosła również, że jej starania o uzyskanie emerytury były nieskuteczne z uwagi na nieobjęcie skarżącej ustawą o repatriacji z dnia 9 listopada 2000 roku. W toku ponownego rozpatrywania sprawy wnioskodawczyni wystąpiła też do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie prawa do emerytury w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach, ale brak dokumentów potwierdzających, że świadczenie to otrzymała. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Organ stwierdził, iż poza sporem pozostaje, że zmarły J. Z. pełnił służbę w Wojsku Polskim od października 1944 roku do maja 1945 roku jak również, iż S. Z. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, świadczenia w stanie spoczynku bądź uposażenia rodzinnego. Na powyższą decyzję S. Z. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Jednocześnie skarżąca wniosła o uznanie jej za repatrianta, przyznanie emerytury oraz uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Zdaniem skarżącej do naruszenia prawa doszło już w 1993 roku, kiedy pod rządami ustawy o obywatelstwie polskim z dnia 15 lutego 1962 roku powinna była otrzymać obywatelstwo polskie z mocy prawa. Uznanie jej za repatrianta umożliwiłoby skarżącej ubieganie się o emeryturę oraz w konsekwencji o uprawnienia wdowy po kombatancie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Kierownik ponownie wskazał, iż podstawą odmowy przyznania uprawnień S. Z. jest fakt, że nie ma ona ustalonego prawa do emerytury, renty, świadczenia w stanie spoczynku bądź uposażenia rodzinnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Tytułem wstępu wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji bądź postanowienia nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy –nie doszło do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego w stopniu skutkującym koniecznością uchylenia aktów kontrolowanych (art. 145, 134 §1 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Z tego względu zawarte w skardze żądania uznania skarżącej za repatrianta i przyznania jej zarówno emerytury, jak i uprawnień wdowy po kombatancie nie podlegają rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Materialną podstawę wydanych w kontrolowanej przez sąd sprawie stanowią przepisy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t.j. Dz.U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371, zwanej dalej ustawą). Zgodnie z art. 1. ust.2 pkt 1) ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby wojskowej w Wojsku Polskim podczas działań wojennych prowadzonych na wszystkich frontach przez Państwo Polskie.. Organ wprawdzie nie stwierdził expressis verbis, iż J. Z., mężowi wnioskodawczyni, przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie, ale wniosek taki wynika z niekwestionowanej służby w Wojsku Polskim podczas II wojny światowej. W uzasadnieniu decyzji I instancji Sąd dostrzegł wadliwą wykładnię art. 20 ust. 3 ustawy. W powołanym przepisie ustawodawca przyznaje prawo do świadczeń, określonych w ust. 2 tegoż, wdowom i wdowcom –emerytom i rencistom po kombatantach(..).. Wbrew twierdzeniu zawartemu w uzasadnieniu decyzji z dnia 22.01.2008r., fakt niepobierania renty lub emerytury przez S. Z. nie oznacza braku uprawnień do tych świadczeń kombatanckich. Z kolei po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie odniósł się wyraźnie do powyższego stwierdzenia, uznając jedynie, że brak uprawnień do jednego z powyższych świadczeń uniemożliwia przyznanie skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie. Należy zauważyć, iż wprawdzie do kompetencji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie należy rozstrzyganie o uprawnieniu do renty czy emerytury, na potrzeby spraw rozpoznawanych przez Urząd okoliczności powyższe natomiast są stwierdzane przesłankowo, jako że przyznanie uprawnień określonych w ustawie uzależnione jest m.in. od statusu wnioskodawcy. Z uwagi na to, że ustawa o kombatantach nie definiuje pojęć "emeryt" i "rencista" to po myśli art. 17 ust. 1 tej ustawy należy się odwołać do przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Wspomniana ustawa określa emeryta jako osobę mającą ustalone prawo do emerytury (art. 4 pkt 1) a rencistę jako osobę mającą ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub do renty rodzinnej (art. 4 pkt 11). Z powyższego jasno wynika, iż nie jest niezbędne pobieranie emerytury lub renty dla przyznania uprawnień, o które ubiega się S. Z. Należy wyjaśnić, czy skarżąca rzeczywiście nie spełnia wymogów dla uzyskania świadczeń wdowy po kombatancie, skoro jest emerytką, a przepis art. 20 ust.3 ustawy nie stanowi wprost, iż chodzi o świadczenia emerytalno - rentowe wypracowane w Polsce. Sądowi znane jest orzeczenie WSA w Bydgoszczy, który w podobnym stanie faktycznym oddalił skargę wdowy po kombatancie, uznając, iż skarżąca nie spełnia przesłanek, gdyż istotnym jest uzyskanie statusu emeryta w rozumieniu polskiego systemu emerytalnego (wyrok z dnia 18.04.2008r. w sprawie II SA/Bd 43/07). Należy jednak mieć na uwadze, iż ustawa odsyła jedynie do odpowiedniego stosowania przepisów o zaopatrzeniu emerytalno – rentowym, a nie wprost i w pełnym zakresie (art. 17 ustawy). Ponadto taka interpretacja przesłanek określonych w art. 20 ust.3 ustawy nie odpowiada, w ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę celowi, określonemu w preambule ustawy, z której wprost wynika, iż intencją ustawodawcy jest zapewnienie szczególnej opieki i troski ze strony Państwa tym wszystkim, którzy walczyli o wolność i suwerenność Polski, osobom które z powodu polskości cierpiały represje, kombatantom. Jest faktem historycznym, że wiele z tych osób po zakończeniu II wojny światowej bez swojej woli pozostało poza obszarem oddziaływania polskiego prawa, co utrudniało nabycie stosownych uprawnień. Przyznanie prawa do określonych świadczeń emerytom i rencistom związany był z pewnością bardziej z większą troską o osoby, które właśnie ze względu na status emeryta czy rencisty znajdują się w trudniejszej sytuacji socjalnej niż ogół społeczeństwa, to zaś nie zależy od systemu emerytalnego, któremu podlegają. Z tych wszystkich względów w ocenie sądu kwestia, czy skarżąca podlega polskiej ustawie emerytalnej nie ma pierwszorzędnego znaczenia dla oceny zasadności jej żądań. Niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego spowodowało nieprzyznanie S.Z. uprawnień i powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 §1 pkt 1 a p.p.s.a.). Skarżąca w toku postępowania sądowego przedłożyła dokumenty, potwierdzające jej uprawnienia emerytalne przed przyjazdem do Polski, z uzasadnień decyzji nie wynika jednak, czy były one przedmiotem badania przez organy. Gdyby nawet nie podzielić przedstawionej wyżej wykładni art. 20 ust.3 ustawy, stwierdzić trzeba, iż organ nie ustalił jednoznacznie, z jakich przyczyn skarżąca , która przyjechała do Polski już jako emerytka, nie uzyskała statusu repatrianta, co umożliwiało jej z pewnością nabycie uprawnień emerytalnych, a w konsekwencji uprawnień dochodzonych w niniejszym postępowaniu. Urząd dostrzegł w pewnym zakresie wyjątkowo trudną sytuację skarżącej, podejmując próbę ustalenia możliwości uzyskania przez nią innych świadczeń. Należy jednak mieć na uwadze, iż skarżąca, posiadająca obywatelstwo polskie i przebywająca w Polsce stosunkowo niedawno, winna otrzymać od organów administracji publicznej wszelką pomoc w uregulowaniu swej sytuacji prawnej. Nike znalazło to jednak wyrazu w ustaleniach organu. Reasumując, Kierownik Urzędu dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. i nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w następstwie czego nie wyjaśnił należycie istotnej okoliczności faktycznej – praw emerytalnych skarżącej, brak tez oceny materiału dowodowego. Zgodnie z treścią art. 107 § 1 K.p.a. decyzja powinna zawierać w szczególności, oprócz innych istotnych elementów, również uzasadnienie faktyczne i prawne. Tymczasem w uzasadnieniach decyzji obu instancji organ ograniczył się do powtórzenia treści wniosku S. Z., iż pobiera ona zasiłek stały a następnie na tej podstawie odważył się ocenić, że skarżąca nie spełnia żadnej przesłanki z art. 20 ust. 3 ustawy, która uprawniałaby ją do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Konkludując, stwierdzić należy, że postępowanie przed organem zarówno I jak i II instancji dotknięte jest uchybieniami, które nie pozwalają na pozostawienie w obrocie prawnym zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej. Uchybienia te to naruszenie prawa materialnego przez wadliwe jego zastosowanie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a) oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.)w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.). uchybienia powyższe winny zostać wyeliminowane przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, stosownie do rozważań zawartych we wcześniejszej części uzasadnienia. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a.