II SA/Łd 930/16

Dnia 13 stycznia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia Starszego Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 22 grudnia 2016 roku o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. a.tp. M. P. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie nakazu rozbiórki wiaty. W toku postępowania skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2016r. Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W ocenie Starszego referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 3 stycznia 2016r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2016r. Skarżący podniósł, że wszelkie wydatki na utrzymanie gospodarstwa rolnego ponosi sam. Dochód, który osiąga z gospodarstwa wynosi 2.000,00 zł z tytułu sprzedaży mleka, którego cena jest obecnie bardzo niska. Ponadto w grudniu ubiegłego roku urodziła mu się córka, z czym wiążą się dodatkowe wydatki. Skarżący dodał, że spłaca kredyt w wysokości 2.354,73 zł miesięcznie. Rodzice są emerytami i mają bardzo niską emeryturę w wysokości 1.500,00 zł i muszą się z tej emerytury utrzymać, z czego znaczna część pieniędzy przeznaczana jest na leki oraz na utrzymanie brata skarżącego. Siostra nie dokłada się do gospodarstwa. Skarżący stwierdził, że jego wydatki przewyższają osiągane dochody i nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1, 2 i 3 P.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany była do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata we własnym zakresie. Jak wynika z formularza PPF skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dzieckiem (tę informację skarżący podał w sprzeciwie), rodzicami i rodzeństwem. Rodzina zamieszkuje dom o powierzchni 150 mkw., posiada nieruchomość rolną o powierzchni 9,81 ha, samochód osobowy, ciągnik, maszyny rolnicze. Dochody rodziny wnioskodawca oszacował na kwotę 5.060 zł, zaś wydatki – 3.517zł, w tym rata kredytu w wysokości 2.354,73 zł. Dodatkowo skarżący wskazał na koszty leczenia ojca w wysokości 300 zł. Skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnił przede wszystkim okolicznością spłaty zaciągniętego kredytu. Jednakże obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza zatem o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Natomiast fakt posiadania majątku, którego wartość jest znaczna, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, bowiem wartość tego majątku wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów postępowania. Skarżący wskazał, że sam dom, w którym zamieszkuje jego rodzina, warty jest ok 100.000,00 zł, a do tego należy uwzględnić wartość posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni prawie 10 ha, samochodu i maszyn rolniczych. Ponadto wskazać wypada, że kredyt (pożyczka) zaciągany jest na podstawie dwustronnej umowy między bankiem a kredytobiorcą. Z umowy tej wynika, jaka jest kwota kredytu, jakie są jego koszty, oprocentowanie itp. Umowa ta określa również wysokość poszczególnych rat kredytu, co z kolei wpływa na całkowity okres spłaty. Z powyższego wynika, iż skarżący zawierając umowę kredytu przystał na warunki uiszczenia miesięcznej raty w kwocie wynoszącej jedną trzecią uzyskiwanych dochodów w rodzinie. Skoro zatem kredytobiorca musi spełniać wysokie kryteria majątkowe przy obliczaniu zdolności kredytowej, to uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie wskazują na to, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego i kosztów profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osiągane przez skarżącego dochody i jego rodziny rzędu ponad 5.000 zł miesięcznie są wystarczające do pokrycia ww. kosztów, nawet przy uwzględnieniu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny. Należy bowiem wskazać, że choć skarżącemu urodziła się córka, co oznacza, że stan rodziny powiększył się do 6 osób, to jednak ze sprzeciwu wynika, że siostra skarżącego pracuje i cały swój dochód (którego skarżący nie podał) przeznacza na swoje utrzymanie, a więc nie można jej uwzględniać przy podziale dochodu na osobę w rodzinie skarżącego. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. W ocenie sądu nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie adwokata we własnym zakresie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku skarżącego może ewentualnie wiązać się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej jego rodziny. Zgodnie z art. 260 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, co oznacza, że wydane na podstawie ww. przepisów orzeczenie jest ostateczne, a więc nie podlega zaskarżeniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. a.tp.