II SA/Łd 933/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2011r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpatrzeniu odwołania W.K. od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta w D. Nr [..] z dnia [...] r., zobowiązującej – w punkcie pierwszym - do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na synów P. i J. w okresie od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. w wysokości 4.000,00 zł, które podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami wynoszącymi do dnia wydania decyzji 339,60 zł oraz – w punkcie drugim - zobowiązującej do wpłaty tych należności w terminie 30 dni od dnia otrzymania decyzji, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w części wymienionej w punkcie drugim i orzekło o zwrocie kwot należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonych w punkcie pierwszym zaskarżonej decyzji wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez W.K. kwoty 4.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu wypłaconych A. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci uprawnione - P. K. i J. K., w okresie od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. W uzasadnieniu decyzji przywołał przepis art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczący zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto wskazał, że decyzją Nr [..] z dnia [...] r. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dzieci: P. K. i J. K. w kwocie po 400,00 zł miesięcznie na każde dziecko, na okres od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. Kwota długu z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wynosi 4.000,00 zł, naliczone odsetki na dzień wydania decyzji wynoszą 339,60 zł. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Od powyższej decyzji odwołał się W.K., który zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj.: art. 6, 7, 10 § 1, 61 § 4, 75, 77, 107 § 3 Kpa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie zobowiązania z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie umożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz przedstawienia dowodów świadczących, iż roszczenie zawarte w zaskarżonej decyzji nie może być przez niego zrealizowane, bowiem jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku jak też żadnych oszczędności. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja nie wyczerpuje znamion wynikających z dyspozycji art. 107 § 3 Kpa, ponieważ nie podaje przeciwdowodów, pomimo że organ I instancji przeprowadził wywiad alimentacyjny jak również posiadał oświadczenia majątkowe skarżącego, to świadomie nie zawarł ich w zaskarżonej decyzji, czym rażąco naruszono art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 4 Kpa. Nadto zdaniem strony z wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. Nr [...] wynika odpowiednio, że: wniósł pozew "o obniżenie renty alimentacyjnej" z kwoty po 400 zł miesięcznie na jednego syna do wysokości po 100 zł miesięcznie, gdyż jego dochody z pracy dorywczej (jedyne źródło) nie przekraczają 3.000,00 zł rocznie; poza tym jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący wyjaśnił również, że trzykrotnie próbował podjąć pracę proponowaną przez Urząd Pracy w O. Oddział w D., jednak w jednym przypadku mieli już etat zajęty, zaś do pozostałych ofert nie miał odpowiednich kwalifikacji, dopełnił wszelkich możliwych starań, aby spełnić nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Skarżący stanął na stanowisku, iż organ wiedząc o jego sytuacji materialnej powinien zastosować przepis art. 105 §1 Kpa i umorzyć postępowanie w sprawie. Ponadto wskazuje, że decyzja Nr [...] z dnia [...] r. przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie została jemu doręczona, nie brał zatem udziału w postępowaniu. W związku z czym wnosi "skargę o wznowienie postępowania", gdyż przedmiotowa decyzja uprawomocniła się i jest orzeczeniem ostatecznym dotyczącym przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dwóch synów. Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w części wymienionej w punkcie drugim i orzekło o zwrocie kwot należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego określonych w punkcie pierwszym zaskarżonej decyzji wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy bezspornie wskazuje na zasadność wydania przez organ I instancji decyzji o obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu otrzymanych przez J. K. i P. K., reprezentowanych przez matkę A. K., świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z zawartą w dniu [...] r. ugodą przed Sądem Rejonowym w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [..], W.K. zobowiązał się wypłacać tytułem alimentów na rzecz jego małoletnich dzieci: J. K. i P. K. kwoty po 400,00 zł miesięcznie na każde dziecko, płatne z góry do rąk przedstawicielki ustawowej małoletnich matki – A.K. z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w płatności którejkolwiek z rat poczynając od 20 listopada 2009 r. W związku z bezskuteczną egzekucją świadczeń alimentacyjnych -co organ ustalił na podstawie zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w O. z dnia [...] r. - organ I instancji decyzją Nr [..] z dnia [...] r. przyznał na okres od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych: J. K. i P. K. w kwocie po 400 zł miesięcznie na każde dziecko. Kolegium stwierdziło, iż nie budzi wątpliwości, że okres świadczeniowy, na jaki ustalono prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. już się zakończył, jak również nie jest również wątpliwe, że osobom uprawnionym wypłacono w tym okresie świadczenia w łącznej kwocie 4.000,00 zł. Kolegium podniosło, że z informacji Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wynika, że z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji Nr [...] na poczet należności dłużnika przypisanej do zwrotu skarżoną decyzją nie wpłynęła żadna kwota. Wobec powyższego organ uznał, że kwota zobowiązań skarżącego wynosi 4.000,00 zł i taką kwotę należało przypisać do zwrotu skarżącemu, jako dłużnikowi alimentacyjnemu wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia spłaty. Następnie Kolegium wyjaśniło, że przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należą do przepisów bezwzględnie obowiązujących i w taki też sposób wiążą organy administracji orzekające zarówno w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym. Ustawodawca nie uzależnił nałożenia obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej od sytuacji materialnej dłużnika alimentacyjnego. Wobec tego w ocenie organu niezasadny jest zarzut pominięcia w zaskarżonej decyzji ww. okoliczności, a przez to naruszenia art. 75 § 1, art. 77 § 1 i § 4 Kpa, a w konsekwencji art. 107 § 3 Kpa. Dalej Kolegium wskazało, iż w granicach zaskarżonego rozstrzygnięcia, jakim jest zobowiązanie skarżącego do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym nie była (i nie mogła być) rozstrzygana kwestia umorzenia niniejszego postępowania ze względu na sytuację materialną dłużnika alimentacyjnego, która - jak twierdzi skarżący - nie pozwala mu na spłacenie zobowiązań wynikających z zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy uznał nadto, że poza ramy niniejszego postępowania wykracza również kwestia pominięcia skarżącego w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji przyznającej osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem o wznowienie postępowania będzie przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem I instancji. Tym niemniej póki co wymieniona decyzja ma walor decyzji ostatecznej i jest ona wiążąca. Wbrew zarzutom odwołania Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie dopuścił się również naruszenia art. 10 § 1 i 61 § 4 Kpa, bowiem zarówno o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, jak i o możliwości zapoznania się z zebranymi dokumentami i materiałami skarżący został zawiadomiony. Zdaniem Kolegium zaskarżoną decyzję, stosownie do art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, należało jednakże uchylić w części wymienionej w pkt 2 i w tym zakresie orzec, bowiem wyznaczony w zaskarżonej decyzji termin zwrotu świadczeń (30 dni od daty doręczenia decyzji) przestał być możliwy do dotrzymania przez skarżącego w związku z wniesieniem odwołania. Decyzji nie został nadany rygor natychmiastowej wykonalności, o którym mowa w art. 108 Kpa, a przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu (art. 130 § 1 Kpa). Z kolei wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji (art. 130 § 2 Kpa). Poza tym zaznaczenia wymaga, że obowiązujące przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie upoważniają organu do wydania decyzji, w której określony zostałby termin zwrotu świadczeń. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża stronę z chwilą, w której decyzja staje się ostateczna i podlega wykonaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi W.K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym jej zarzutami i wnioskami oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził w zaskarżonej decyzji tego rodzaju uchybień, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. – Dz. U. z 2009r., nr 1, poz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W myśl art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 9 ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (vide: wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 330/11 – opub. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Godzi się więc wyjaśnić, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń ma miejsce w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 października 2010 r. II SA/Po 491/10, Lex nr 754443). Z akt sprawy wynika, że skarżący - zgodnie z zawartą w dniu [...] r. ugodą przed Sądem Rejonowym w O. III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] - zobowiązał się wypłacać tytułem alimentów na rzecz jego małoletnich dzieci: J. K. i P. K. kwoty po 400,00 zł miesięcznie na każde dziecko, płatne z góry do rąk przedstawicielki ustawowej małoletnich matki – A.K. z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w płatności którejkolwiek z rat poczynając od 20 listopada 2009 r. Wobec bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych organ I instancji decyzją Nr [...] z dnia [...] r. przyznał na okres od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych: J. K. i P. K. w kwocie po 400 zł miesięcznie na każde dziecko. Decyzja ta stanowiła podstawę wypłaty na rzecz uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wskazanym okresie. Z akt sprawy nie wynika, aby decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. Uzyskanie przez tę decyzję przymiotu ostateczności w rozumieniu art. 16 K.p.a. oznacza związanie nią organu administracji orzekającego o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na jej podstawie świadczeń łącznie z ustawowymi odsetkami. W tej sytuacji wydana przez organ I instancji na podstawie cytowanych wyżej art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja z dnia 31 marca 2011r. stanowiła jedynie konsekwencję wypłacenia na rzecz uprawnionych J. K. i P. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 maja 2010 r. do 30 września 2010 r. W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie dokonały wszelkich niezbędnych ustaleń, które pozwoliły na wydanie decyzji zgodnie z wcześniej omówionymi przepisami. Zastrzeżeń również nie wzbudza prawidłowość ustaleń organów administracji, co do mających podlegać zwrotowi wysokości kwoty wypłaconych świadczeń oraz odsetek. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 27 ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określając sposób naliczania odsetek wprost stanowi, że są one naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W aktach sprawy zaś znajduje się czytelne wyliczenie zaległości skarżącego wraz z odsetkami, wskazujące precyzyjnie na terminy płatności świadczeń podlegających zwrotowi oraz sposób obliczania odsetek. Powyżej omawiana regulacja prawa materialnego jednoznacznie przesądza o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Ustawodawca natomiast na tym etapie postępowania nie zezwolił organom na badanie sytuacji materialnej i rodzinnej zobowiązanego do zwrotu wypłaconych świadczeń. Analiza argumentów strony odnoszących się do tych kwestii będzie obowiązkiem organów w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli skarżący taki wniosek złoży. Zatem – wbrew zarzutom skargi – nieuwzględnienie trudnej sytuacji skarżącego przez organy nie stanowiło naruszenia obowiązujących przepisów. Z tych samych powodów jako niezasadny należy ocenić zarzut skargi odnoszący się do niezałączenia do akt sprawy wywiadu środowiskowego. Nie podlega również uwzględnieniu zarzut niezastosowania się przez organ do wymogów art. 10 §1 K.p.a. , bowiem – jak wynika z akt sprawy - pismem z dnia 18 lutego 2011r. organ powiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem. Nadto na aprobatę zasługuje stanowisko organu odwoławczego w zakresie braku możliwości określenia terminu płatności kwoty objętej żądaniem zwrotu. Nie ulega wątpliwości, iż ustawodawca nie przewidział w analizowanej ustawie uprawnienia dla organu do ustanowienia tego typu terminu. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organu odwoławczego w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego oraz przepisów procedury. Wobec tego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. m.ch.