II SA/Łd 938/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant starszy asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi I. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...]. a.bł. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania I. L. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania I. L. prawa do świadczenia wychowawczego na M. S. na okres od 01.04.2016 r. do 30.09.2017r. z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. W odwołaniu od decyzji I. L. nie zgodziła się z wyliczeniem dochodu dokonanym przez organ I instancji. Według niej wadliwie doliczono do jej dochodów środki uzyskane ze sprzedaży działki, ponieważ całą kwotę uzyskaną z tego tytułu zadeklarowała w Urzędzie Skarbowym przeznaczyć na własne potrzeby budowlano-mieszkaniowe i nie będzie mogła przeznaczyć tej kwoty na potrzeby rodziny (dzieci). Wobec złożenia takiej deklaracji strona otrzymała zwolnienie z płacenia podatku oraz obowiązek rozliczenia się z wydatkowanych środków w przeciągu 2 lat podatkowych, czyli do końca roku 2016. Wobec powyższego odwołująca wniosła o weryfikację jej dochodów i przychylne rozpatrzenie wniosku. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 1, 2, 4, 12, 14 i 16, art. 4, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 13, art. 27 ust. 3, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195) – dalej w skrócie "ustawa" oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.) – dalej w skrócie "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał brzmienie norm stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia, a następnie stwierdził, że I. L. w dniu 29 czerwca 2016 r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M. S. Strona w roku podatkowym 2014 osiągnęła dochód w wysokości 58.000,00 zł (według PIT 39 za 2014 r. i 5.380,55 zł (według PIT 37 za 2014 r.), co ustalono na podstawie weryfikacji danych o dochodach w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów. Wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła 534,31 zł (zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 1 marca 2016 r.). Dochód z PIT 37 za 2014 r. jest dochodem utraconym na podstawie art. 7 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 19 lit. c ustawy (świadectwo pracy z dnia 9 czerwca 2015 r.), zaś dochód otrzymany za miesiąc październik 2015 r. na podstawie art. 7 ust. 3 w związku z art. 2 pkt 20 lit. e ustawy z tytułu rozpoczętej od dnia 7 września 2015 r. działalności gospodarczej (Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej) w wysokości 775 zł (oświadczenie I. L. z dnia 29 czerwca 2016 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia) jest dochodem uzyskanym. Na podstawie złożonego wniosku i zgromadzonych w sprawie dokumentów organ I instancji po odliczeniu dochodu utraconego przez wnioskodawczynię i doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu rozpoczętej od dnia 7 września 2015 r. działalności gospodarczej ustalił, że miesięczny dochód strony w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł: 58.000 zł : 12 miesięcy = 4.833,33 zł; 4.833,33 zł + 775 zł = 5.608,33 zł; 5.608,33 zł : 3 osoby = 1.869.44 zł. Dochód w wysokości 1.869.44 zł przekracza ustawowe kryterium wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy, zatem świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko M. S. stronie nie przysługuje. Kolegium odnosząc się następnie do twierdzeń odwołującej, że dochód ze sprzedaży działki nie powinien być wliczony do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego, przywołało art. 2 pkt 1 ustawy, art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. i stwierdziło, że ustawodawca posługuje się pojęciem przychodu i nie uzależnia zaliczania przychodu określonego w art. 3 ust. 1 u.ś.r., pomniejszonego o składniki wskazane w ustawie od celu na jaki zostaną przeznaczone środki pozyskane z tych tytułów. Zgodnie z normą zawartą w art. 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c podatek dochodowy wynosi 19% podstawy obliczenia podatku (art. 30e ust. 1). Zbycie nieruchomości jest przychodem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i od dochodu z tego tytułu podatnik jest zobowiązany obliczyć podatek dochodowy. Inną kwestią jest, czy podatnik uiści podatek dochodowy od osób fizycznych, czy też skorzysta ze zwolnienia (ulgi) przewidzianej dla tego rodzaju przychodów. W ocenie Kolegium sam fakt, iż jest to przychód, który może być zwolniony od zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych, po spełnieniu przesłanek wynikających z w/w ustawy, nie przesądza, że nie jest to dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodać należy, iż dochód z tytułu wynagrodzenia jest bezspornie dochodem w rozumieniu u.ś.r. pomimo skorzystania przez podatnika z ulg (np. ulgi prorodzinnej), gdzie podatek należny wynosi 0,00 zł. Nie znajduje zatem uzasadnienia wyłączenie z dochodu uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego dochodu z tytułu sprzedaży działki tylko dlatego, że podatek należny po zastosowaniu zwolnienia (ulgi) wynosi 0,00 zł. Organ podkreślił także, iż katalog zamknięty dochodów utraconych (art. 2 pkt 19 ustawy) nie przewiduje odliczania dochodu z tytułu zbycia nieruchomości pod warunkiem, że dochód ten został przeznaczony na cele mieszkaniowe. Prowadziłoby to do nierównego traktowania beneficjentów świadczenia wychowawczego, bowiem wnioskodawca, który sprzedał nieruchomość i przeznaczył te środki na własne cele mieszkaniowe, byłby w lepszej sytuacji niż wnioskodawca, który środki uzyskane z wynagrodzenia (w formie gotówki lub kredytu) przeznaczyłby na ten sam cel. Ponadto, Kolegium nie jest władne do weryfikowania na jakie cele strona przeznacza osiągnięte dochody. Zasada ta dotyczy zarówno dochodów osiągniętych z tytułu wynagrodzenia z prowadzonej działalności gospodarczej czy też zbycia papierów wartościowych czy nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi I. L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie zasiłku wychowawczego wobec ponownego rozpatrzenia wniosku o zasiłek wychowawczy dla syna M., zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie adwokata z urzędu. W motywach skargi strona powtórzyła argumentację z odwołania od decyzji organu I instancji. Jednocześnie wskazała, że obecnie jej sytuacja finansowa wygląda w ten sposób, że po zapłaceniu składki ZUS-owskiej skarżącej pozostaje niewiele ponad 1000 złotych, a koszt samego mleka modyfikowanego oraz pampersów dla dwójki bliźniaków wynosi 800 zł miesięcznie, ponieważ poza M. jest jeszcze jeden bliźniak A. Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację przedstawioną w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego poprzez ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Z. o odmowie przyznania I. L. prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. S. wykazała, że zostały one podjęte z istotnymi uchybieniami prawa materialnego, jak i procesowego, które mogły rzutować na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią sporną pomiędzy stronami postępowania jest doliczenie do dochodu rodziny skarżącej kwoty 58.000 zł uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, którą to kwotę zgodnie z oświadczeniem załączonym do wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz treścią odwołania i skargi, wnioskodawczyni zadeklarowała w Urzędzie Skarbowym przeznaczyć w ciągu 2 lat na własne cele mieszkaniowe. Doliczenie wspomnianej kwoty do dochodu rodziny, po uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego skutkowało wyliczeniem dochodu 3-osobowej rodziny skarżącej na poziomie 1.869,44 zł miesięcznie, przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe wynoszące według art. 5 ust. 3 ustawy - 800 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, uprawniające do przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W rezultacie organ odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na syna M. Z takim wyliczeniem dochodu i negatywnym rozstrzygnięciem organu nie zgodziła się skarżąca. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w świetle obowiązujących przepisów prawa prowadzi do wniosku, że organ wadliwie obliczył dochód rodziny skarżącej. Mianowicie stwierdzić trzeba, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w art. 2 pkt 1 dla zdefiniowania pojęcia "dochód" odsyła do legalnej definicji "dochodu" w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. definiując dochód stanowi, że są to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych [...] w art. 30e [...] ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361, z późn.zm.) – dalej w skrócie "u.p.d.o.f.", pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Według art. 30e ust. 1 u.p.d.o.f. od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c podatek dochodowy wynosi 19%. Jednakże stosownie do treści art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Kwestia wadliwego doliczenia do dochodu rodziny skarżącej kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości, który to dochód, o czym wspomniano wyżej, skarżąca zadeklarowała wydatkować na własne cele mieszkaniowe, była wielokrotnie akcentowana przez stronę i nie została należycie wyjaśniona przez Kolegium oraz organ I instancji, które bez bliższej refleksji odwołały się wyłącznie do ogólnych zasad opodatkowania dochodu i faktu, że nie podlega badaniu cel wydatkowania środków ze sprzedaży nieruchomości. Organ orzekający ewidentnie nie dostrzegł podstawowej kwestii, że nie będzie stanowić dochodu przychód z odpłatnego zbycia nieruchomości pod warunkiem, że zostanie spożytkowany na własne cele mieszkaniowe. Taki kierunek wykładni został niewątpliwie ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle uregulowań ustawy o świadczeniach rodzinnych i zachował on w pełni swoją aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Łodzi z dnia 9 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 755/16 i II SA/Łd 936/16, Warszawie z dnia 29 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 1664/16, Krakowie z dnia 20 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1311/16 – dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 1748/14 Naczelny Sąd Administracyjny (dostępny jak wyżej) stwierdził, że taka wykładnia przepisów art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 30e oraz art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika wprost z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w myśl którego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Dochody wolne od podatku dochodowego, wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie podlegają więc opodatkowaniu, w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podsumowując poczynione wyżej rozważania stwierdzić trzeba, że podniesione przez skarżącą zagadnienie doliczenia kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości determinowało prawidłowość ustalenia przez organ dochodu rodziny skarżącej za 2014 r. i rzutowało na wynik sprawy. Bezspornie wykładnia art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 30e u.p.d.o.f. zaprezentowana przez organy orzekające w sprawie nie zasługiwała na akceptację. W aktach sprawy znajduje się PIT-39 (zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014, z którego wynika wysokość podatku w związku z odpłatnym zbyciem nieruchomości 0,00 zł. W dacie orzekania przez organy obu instancji bez wątpienia nie upłynął jeszcze 2- letni okres w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., w trakcie którego strona mogła i powinna wydatkować przedmiotowy dochód na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu u.p.d.o.f., ażeby uniknąć zapłacenia podatku. Dlatego też organ dążąc do rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy winien zgodnie z zasadami unormowanymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wezwać skarżącą do przedłożenia dokumentów z właściwego organu podatkowego bądź innych dowodów, z których wynikałoby, czy dochowała ustawowych warunków skorzystania ze zwolnienia od podatku dochodowego. Dopiero w przypadku stwierdzenia, że uzyskany ze sprzedaży nieruchomości dochód podlegał jednak opodatkowaniu, powinien on zostać uwzględniony przy ustalaniu kryterium dochodowego dla przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Kolejnym zagadnieniem wymagającym ze strony organów administracyjnych rzetelnego wyjaśnienia i udokumentowania zgodnie z regułami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jest ustalenie dokładnej treści żądania skarżącej, a mianowicie zakresu wnioskowanego świadczenia wychowawczego, czy przedmiotem wniosku jest przyznanie świadczenia tylko na pierwsze dziecko, czy zarówno na pierwsze jak i drugie dziecko, wobec faktu, że dzieci skarżącej – A. i M. są bliźniakami, co wynika wyraźnie z ich numeru pesel, zamieszczonego w treści wniosku. Wprawdzie skarżąca podała, że wnioskuje o przyznanie świadczenia na pierwsze dziecko M., jednakże nie można wykluczyć, iż błędnie zrozumiała pouczenia zawarte we wniosku i wypełniła go, pomijając drugie dziecko A., której przedmiotowe świadczenie przysługiwałoby niezależnie od dochodu. Nie można również wykluczyć takiej sytuacji, że strona złożyła odrębny wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – A. i organ wydał w tym przedmiocie decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę co do istoty. W aktach sprawy brak jednak stosownych dowodów w tym zakresie i ustosunkowania się do rozważanego zagadnienia w treści rozstrzygnięcia, co uniemożliwia sądowi kompleksową kontrolę legalności zaskarżonej decyzji, czyniąc ją wobec niedostatecznie zgromadzonego materiału dowodowego, co najmniej przedwczesną. Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organy zobligowane są uwzględnić przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną i prawidłowo ustalić dochód na osobę w rodzinie skarżącej za rok 2014 oraz treść wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, a następnie na tej podstawie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom obowiązującego prawa. Mając powyższe na względzie sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. ds