II SA/Łd 936/16

Dnia 9 lutego 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot – Szustowska Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 roku sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P.z dnia [...] nr [...]. LS Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E. J. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] nr [...], orzekającą o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na J.J. na okres od 2016-01-01 do 2017-09-30. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity, Dz. U. z 2016r. poz. 23– dalej "k.p.a.) oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r. poz. 1659 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 1, 2, 4, 12, 14 i 16, art. 4, art. 5 ust. 1, 2 i 3, art. 13, art., 27 ust. 3, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195- dalej "ustawa") oraz art. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r. poz. 114 z późn. zm – dalej "u.ś.r."), Jak wynika z akt sprawy, E. J. w dniu 17 maja 2016 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – J. J. Organ I instancji wskazał, iż dochód rodziny E. J. w roku 2014 wyniósł 159.956,18 zł., w przeliczeniu na osobę stanowi to 4443,23 zł miesięcznie, co oznacza, że przekracza kryterium dochodowe w wysokości 800 zł, wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta P. odmówił E. J. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Odwołanie od powyższej decyzji, złożyli E. J. i Ł. J. kwestionując doliczenie do dochodu za 2014 r. kwoty w wysokości 135.000,00 zł. uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości i podnosząc, że kwotę tę przeznaczono na cele mieszkaniowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania Ł. J. na podstawie art. 134 w zw. z art. 28, art. 61 §1 i art. 127 § 1 k.p.a. z uwagi na fakt, że nie był on stroną postępowania. Natomiast rozpoznając odwołanie E. J. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. Kolegium uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie przytoczyło treść art. 2, art. 4 oraz art. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nadto organ odwoławczy wskazał, że definicja legalna dochodu jest zawarta w art. 3 pkt. 1 u.ś.r., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych dalej "u.p.d.o.f.", pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym: - alimenty na rzecz dzieci; - kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8-10 u.p.d.o.f. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 roku i kończy się dnia 30 września 2017r. W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2). Organ II instancji dodał, iż E. J. w roku podatkowym 2014 osiągnęła dochód w wysokości 135.000,00 zł z tytułu sprzedaży mieszkania oraz z tytułu pracy w Urzędzie Wojewódzkim w Ł. w wysokości 26.120,91 zł.; wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła 1.164,73 zł. Ł. J. osiągnął dochód ze stosunku pracy jedynie za styczeń i luty 2014, wobec czego organ potraktował ten dochód jako utracony. Z tytułu rozpoczętej działalności gospodarczej od marca 2014 roku (kancelaria notarialna) Ł. J. nie wykazał żadnego dochodu za rok 2014. Zatem wyliczenie dochodu rodziny organ odwoławczy przedstawił następująco: 135.000,00 zł. +26.120,91 zł. - 1.164,73 zł. = 159.956,18 zł. 159.956,18 zł. : 12 miesięcy : 3 osoby = 4.443.23 zł. Dochód w wysokości 4.443.23 zł. przekracza ustawowe kryterium wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy. Mając na uwadze powyżej wskazane przepisy organ wskazał, iż warunkiem uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego. J.J. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie skarżącej. Konsekwencją powyższego jest brak prawa do świadczenia wychowawczego bowiem dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe. Odnosząc się do twierdzeń E. J., iż dochód ze sprzedaży mieszkania nie powinien być wliczony do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podniósł także, iż ustawodawca posługuje się pojęciem przychodu i nie uzależnia zaliczania przychodu określonego w art. 3 ust. 1 u.ś.r., pomniejszonego o składniki wskazane w ustawie od celu, na jaki zostaną przeznaczone środki pozyskane z tych tytułów. Zgodnie z normą zawartą w art. 30e u.p.d.o.f. od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c podatek dochodowy wynosi 19% podstawy obliczenia podatku (art. 30e ust. 1). Podkreślił, iż zbycie nieruchomości jest przychodem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i od dochodu z tego tytułu podatnik jest zobowiązany obliczyć podatek dochodowy. Inną kwestią jest czy podatnik uiści podatek dochodowy od osób fizycznych czy też skorzysta ze zwolnienia (ulgi) przewidzianej dla tego rodzaju przychodów. W ocenie Kolegium sam fakt, iż jest to przychód, który może być zwolniony od zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych po spełnieniu przesłanek wynikających z w/w ustawy nie przesadza, że nie jest to dochód w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ dodał, iż dochód z tytułu wynagrodzenia jest bezspornie dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych pomimo skorzystania przez podatnika z ulg (np. ulgi prorodzinnej) gdzie podatek należny wynosi 0,00 zł. Nie znajduje uzasadnienia zatem wyłączenie z dochodu uprawniającego do przyznania świadczenia wychowawczego dochodu z tytułu sprzedaży mieszkania tylko dlatego, że podatek należny po zastosowaniu zwolnienia (ulgi) wynosi 0,00 zł. Podkreślił także, iż katalog zamknięty dochodów utraconych (art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) nie przewiduje odliczania dochodu z tytułu zbycia nieruchomości pod warunkiem, że dochód ten został przeznaczony na cele mieszkaniowe. Ponadto organ II instancji wskazał, iż prowadziłoby to do nierównego traktowania beneficjentów świadczenia wychowawczego bowiem wnioskodawca, który nabył nieruchomość ze środków pochodzących ze sprzedaży innej nieruchomości bądź też za pieniądze otrzymane w spadku pochodzące ze sprzedaży nieruchomości byłby w lepszej sytuacji niż wnioskodawca, który nabył nieruchomość ze środków pochodzących z własnych środków (na kredyt). W ocenie Kolegium z powołanych powyżej przepisów wprost wynika, że dochody ze zbycia nieruchomości osiągnięte na podstawie art. 30e u.p.d.o.f. są zaliczane do dochodu przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Kolegium nie jest władne do weryfikowania na jakie cele Strona przeznacza osiągnięte dochody. Zasada ta dotyczy zarówno dochodów osiągniętych z tytułu wynagrodzenia prowadzonej działalności gospodarczej czy też zbycia papierów wartościowych czy nieruchomości. Powyższe stanowisko pozostaje w zgodzie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2007r., sygn. akt I SA/Wa 3/07, gdzie sąd stwierdził, że: "co do zasady zaświadczenie o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, wydane przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego wiąże organ. Nie jest możliwe obliczenie dochodu strony w inny niż określony w rozporządzeniu sposób. Dane dotyczące dochodu rodziny wykazane w zaświadczeniu urzędu skarbowego są wiążące dla kierownika miejskiego ośrodka pomocy społecznej, jak i samorządowego kolegium odwoławczego. (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie Kolegium wyjaśniło także, iż informacja uzyskana z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., jak również organ I instancji - stosownie do art. 6 k.p.a. działają na podstawie przepisów prawa, zatem informacja udzielona telefonicznie przez pracownika ministerstwa nie stanowi podstawy do ustalania prawa do świadczenia wychowawczego. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła E. J. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a., 2) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., poprzez niesłuszne uwzględnienie dochodu ze zbycia nieruchomości (mieszkania), w kwocie 135.000,00 zł, do wyliczenia miesięcznego dochodu osiągniętego w mojej rodzinie w przeliczeniu na osobę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej również jako - "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga okazała się zasadna. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2016.195). Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Osią sporu między skarżącą a organem jest wliczenie dochodu ze sprzedaży mieszkania w wysokości 135.000,00 zł. do dochodu, osiągniętego przez E. J. w 2014 r., co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie definiuje pojęcia dochodu, odsyłając w tym zakresie do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle zaś art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. - dochodem, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, są przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f u.p.d.o.f., pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że dochodu uzyskanego że sprzedaży mieszkania, o ile przeznaczony zostanie na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, nie wlicza się do dochodu w rozumieniu u.ś.r. (vide wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 560/14, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 czerwca 2014 r, sygn. akt II SA/Go 355/14, wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 października 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 165/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanką takiej konstatacji jest okoliczność, że dochód ten – przy spełnieniu wskazanych warunków - zwolniony jest z podatku, zaś u.ś.r. stanowi w art. 3 pkt 1 lit. "a" o dochodach, które podlegają opodatkowaniu. Bezspornie co do zasady, stosownie do treści art. 30e ust. 1 u.p.d.o.f. od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości. odprowadzić należy podatek dochodowy. Rozpoznając sprawę organ pominął jednak treść art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., zgodnie z którym wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości we wskazanej wysokości, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f., za wydatki poniesione na własne cele mieszkaniowe, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się wydatki poniesione na: a) nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem, b) nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie, c) nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu łub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego, d) budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego, e) rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub adaptację na cele mieszkalne własnego budynku niemieszkalnego, jego części, własnego lokalu niemieszkalnego lub własnego pomieszczenia niemieszkalnego, - położonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej łub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej. Z przytoczonych przepisów wynika, że podatnik może skorzystać ze zwolnienia podatkowego, o którym w mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., jeżeli wydatkuje przychód ze sprzedaży lokalu na cele mieszkaniowe skonkretyzowane w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. i dokona tej czynności nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie. Z poglądów orzecznictwa, przytoczonych w powołanych wcześniej orzeczeniach wynika, że właśnie owo zwolnienie z podatku jest przyczyną, dla której obliczając na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny nie wlicza się sumy uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości/mieszkania, o ile uzyskane z tego tytułu kwoty zostaną przeznaczone na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych. Sąd nie podziela zatem wykładni art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. w związku z art. 30e u.p.d.o.f., dokonanej przez organy administracji w rozpoznawanej sprawie. Reasumując tę część rozważań, przeznaczenie przez E.J. kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych w rozumieniu cytowanego art. 21 ust.5 u.p.d.o.f. spowoduje, ze uzyskana ze sprzedaży kwota nie stanowi dochodu, o jakim mowa w art. 3 u.ś.r. Jak wynika ze złożonych do akt administracyjnych dokumentów (PIT-36 za 2014 rok), skarżąca nie odprowadziła za rok 2014 podatku od powyższej kwoty, właśnie z uwagi na treść przytoczonych przepisów. Brak ustaleń natomiast, czy wykazała ten dochód jako korzystający ze zwolnienia w kolejnych latach przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie, co może być pomocne w wyjaśnieniu zamiaru przeznaczenia spornego dochodu na cele mieszkaniowe. W dacie wydawania decyzji organ I instancji nie miał w ogóle wiedzy, że skarżąca spożytkowała sporną kwotę dochodu z 2014 roku na cele mieszkaniowe. Nie upłynął też okres 2 lat, zakreślony na wydatkowanie tego dochodu na cele mieszkaniowe w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ odwoławczy jednak winien był wyjaśnić, czy umowa kupna nieruchomości złożona w toku postępowania odwoławczego spełnia przesłanki z art. 21 ust.25 u.p.d.o.f. Warunkiem zwolnienia podatkowego, a tym samym niezaliczenie kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania do dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest bowiem wykazanie przez stronę, że kwota ta została przeznaczona na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych, realizację potrzeby zapewnienia sobie tzw. "dachu nad głową". Podkreślić należy, że rolą organów orzekających w niniejszej sprawie jest wyczerpujące, bezsporne wyjaśnienie powyższej okoliczności - czy sporna kwota została we właściwym czasie przeznaczona na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych w rozumieniu przytoczonego wcześniej unormowania art. 21 ust.25 u.p.d.o.f. W tym celu należy nie tylko prześledzić sposób rozliczenia tego dochodu z urzędem skarbowym w kolejnych latach, ale i zbadać stopień zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącej i jej rodziny w badanym okresie, jak i treść umowy nabycia kolejnej nieruchomości, złożonej do akt kupna nieruchomości. Reasumując, błędna wykładnia omówionych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wpłynęła na zakres ustaleń poczynionych przez organy, które pominęły, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i 77 k.p.a., podnoszone przez skarżącą twierdzenia dotyczące przeznaczenia dochodów ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe, poparte znajdującym się w aktach sprawy odpisem aktu notarialnego z dnia 4 sierpnia 2016 r. zawierającym umowę przeniesienia własności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić zarówno poczynioną przez sąd wykładnię art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 30e u.p.d.o.f, jak i wskazany zakres koniecznych ustaleń niezbędnych dla prawidłowego zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. k.ż.