II SA/Łd 961/12

Dnia 15 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant specjalista Dominika Janicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania J. K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] znak: [...] przyznającą zasiłek celowy na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych, w tym leków i żywności w wysokości 150 zł i odmawiającą przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zadłużenia czynszowego w ZGM, pokrycie kosztów remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, opłacenie badań lekarskich, psychotechnicznych i wymianę prawa jazdy oraz leczenie stomatologiczne. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta S. przyznał J. K. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych, w tym zakup leków i żywności, w wysokości 150 zł, odmawiając jednocześnie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zadłużenia czynszowego w ZGM, pokrycie kosztów remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, opłacenie badań lekarskich, psychotechnicznych, wymianę prawa jazdy oraz leczenie stomatologiczne. W odwołaniu od tej decyzji J. K. wskazał, że kwestionuje całe jej uzasadnienie i oczekuje zbadania zasadności decyzji przez Kolegium. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem tej sprawy są wnioski J. K. złożone: w dniu 28 czerwca 2012 r. o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, wykupienie niezbędnych leków i zakup gazu, w dniu 2 lipca 2012 r. o wypłacenie pieniędzy na zakup żywności, gazu, niezbędnych leków, środków czystości i higieny osobistej, opłacenie energii elektrycznej i zakup odzieży, w dniu 4 lipca 2012 r. o pomoc finansową na potrzeby bytowe (w załączeniu rachunek za energię elektryczną na kwotę 56,67 zł z terminem płatności do 9 lipca 2012 r. i recepty z dnia 4 lipca 2012 r.), w dniu 10 lipca 2012 r. - o dostarczenie niezbędnych leków i pomoc finansową na remont i drobne naprawy mieszkania, oraz w dniu 12 lipca 2012 r. o pomoc finansową na wizytę u stomatologa, doładowanie telefonu komórkowego i zakup odzieży dla córki. Z poczynionych przez organ I instancji prawidłowych ustaleń wynika, że J. K. mieszka i gospodaruje samotnie, nie pracuje zawodowo, a od dnia 27 lutego 2012 r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 17 lipca 2012 r., w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosków o pomoc, tj. w czerwcu (jak również w maju 2012 r.) zainteresowany nie wykonywał żadnych prac dorywczych i nie posiadał żadnych własnych dochodów. Dochodem wnioskodawcy jest dodatek mieszkaniowy w wysokości 146,05 zł. Strona pobiera również, przyznany decyzją organu I instancji na okres maj - lipiec 2012 r. zasiłek okresowy w wysokości 165,48 zł miesięcznie. Sytuacja życiowa J. K. jest dobrze znana organowi I instancji, ponieważ odwołujący od kilku lat objęty jest pomocą i w ostatnim okresie systematycznie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Aktualizacja wywiadu środowiskowego przeprowadzona przez organ I instancji w dniu 17 lipca 2012 r. obejmująca ustalenie sytuacji rodzinnej, mieszkaniowej, zawodowej, zdrowotnej i dochodowej J. K. oraz jego wydatki, potwierdziła trudną sytuację zainteresowanego, co spowodowało że organ I instancji przyznał stronie świadczenie w postaci zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb bytowych, w tym zakup leków i żywności. Organ I instancji wyjaśnił przy tym szczegółowo, dlaczego odmówił przyznania pomocy na pozostałe wskazane przez odwołującego potrzeby życiowe, w tym uregulowanie zadłużenia czynszowego, przeprowadzenie remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, pokrycie kosztów badań lekarskich, psychotechnicznych, wymiany prawa jazdy oraz opłacenie leczenia stomatologicznego. Zdaniem Kolegium, chociaż przyznana zaskarżoną decyzją pomoc w wysokości 150,00 zł jest z pewnością zbyt niska dla strony, to jednak nie może być ona traktowana jako stałe źródło utrzymania. SKO podkreśliło przy tym, że organ I instancji ustalił, iż koszt wykupienia leków z przedłożonych recept wyniesie 60 zł i 50 zł, co oznacza, że przyznana pomoc pozwoli wnioskodawcy na ich realizację w całości. W opinii organu odwoławczego ustalając wysokość zasiłku celowego organ pomocowy winien kierować się z jednej strony sytuacją osoby potrzebującej wsparcia i jej uzasadnionymi potrzebami a z drugiej strony swoimi możliwościami finansowymi i działać w granicach środków finansowych, które ma do dyspozycji na przyznawanie świadczeń. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. w roku 2012 r. na wypłatę zasiłków celowych dysponował kwotą 490.000,00 zł. Na wypłatę zasiłków celowych w okresie do czerwca 2012 r. przeznaczył włącznie kwotę 231.257,61 zł, w tym w czerwcu w formie zasiłku celowego wypłacił 155 świadczeń na łączną kwotę 28.014,61 zł a przeciętna wysokość świadczenia wyniosła 180,74 zł. W lipcu na zasiłki celowe organ I instancji przeznaczył kwotę 30.890,00 zł i wypłacił 162 świadczenia. Przeciętna wysokość zasiłku celowego wyniosła w lipcu 190,68 zł. Kolegium zauważyło, że odwołujący otrzymał zasiłek celowy przyznany zaskarżoną decyzją i był to drugi zasiłek celowy przyznany w lipcu w tej kwocie, co oznacza, że przyznana pomoc przekroczyła średnią wysokość zasiłków celowych wypłaconych w lipcu innym podopiecznym. Co więcej w 2012 r. zainteresowany otrzymywał pomoc w formie zasiłków celowych wypłacanych zazwyczaj dwa razy w miesiącu w wysokościach od 100,00 zł do 200,00 zł. W czerwcu 2012 r. odwołujący otrzymał zasiłek celowy w wysokości 120,00 zł i 100,00 zł, zaś w lipcu dwa razy po 150,00 zł. Stronie przyznano również zasiłek okresowy na maj, czerwiec i lipiec 2012 r. w wysokości 165,48 zł miesięcznie, a w trakcie rozpatrywania są kolejne wnioski zainteresowanego o pomoc. Reasumując Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji nie przekracza granic uznania administracyjnego i jego zgodna z prawem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. K. zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku celowego i wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe standardy postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd oceniając we wskazanym wyżej zakresie legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] o przyznaniu J. K. zasiłku celowego na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych w tym zakup leków i żywności w wysokości 150 zł i odmowie przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zadłużenia czynszowego w ZGM, pokrycie kosztów remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, opłacenie badań lekarskich, psychotechnicznych i wymianę prawa jazdy oraz leczenie stomatologiczne, stwierdził, iż odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, w szczególności zaś brak jest przesłanek uzasadniających stwierdzenie jej nieważności. Problematyka przyznania zasiłku celowego unormowana została w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa". W myśl art. 39 ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Z treści przywołanego unormowania wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny, nawet wówczas gdy wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe. Ustawodawca w konstrukcji art. 39 ustawy posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli inaczej mówiąc ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Co istotne, zarówno przyznanie jak i odmowa przyznania świadczenia może nastąpić jedynie po zebraniu kompletnego materiału dowodowego, starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, podjęta zaś decyzja winna zostać przez organ wyczerpująco uzasadniona, poprzez wskazanie dlaczego organ wydał takie, a nie inne rozstrzygnięcie. W ocenie Sądu decyzja Kolegium będąca przedmiotem skargi J. K. oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają wskazanym wyżej wymogom, wobec czego nie sposób postawić organom zarzutu naruszenia granic uznania administracyjnego. Organy administracyjne obu instancji prawidłowo – w przekonaniu Sądu - ustaliły i oceniły sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną wnioskodawcy wskazując, iż jest ona niewątpliwie trudna. Skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Jest ponadto osobą samotną, która samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Strona korzysta z dodatku mieszkaniowego w wysokości 146,05 zł. Co istotne, skarżący regularnie korzysta ze świadczeń pomocowych, które w zasadzie stanowią jedyne jego źródło utrzymania. Jak wynika z motywów kwestionowanej decyzji J. K. w 2012 r. otrzymał pomoc w postaci zasiłków celowych, które zazwyczaj wypłacano mu dwa razy w miesiącu w wysokościach od 100,00 zł do 200,00 zł. Przykładowo w miesiącu czerwcu 2012 r. strona otrzymała zasiłek celowy w wysokości 120,00 zł i 100,00 zł, zaś w lipcu dwa razy po 150,00 zł. Skarżący w okresie od maja do lipca 2012 r. pobierał również zasiłek okresowy w wysokości 165,48 zł miesięcznie. Jak trafnie ustaliło Kolegium oraz organ I instancji skarżący w świetle przytoczonych wyżej okoliczności bezspornie spełnia kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną, co uzasadniało przyznanie zasiłku celowego w wysokości 150 zł na zaspokojenie bieżących potrzeb bytowych, w tym zakup leków oraz żywności i odmowę przyznania zasiłku celowego na uregulowanie zadłużenia czynszowego w ZGM, pokrycie kosztów remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, opłacenie badań lekarskich, psychotechnicznych i wymianę prawa jazdy oraz leczenie stomatologiczne. Jak wiadomo Sądowi z urzędu, i na co powołuje się organ odwoławczy w decyzji, organ pomocowy dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i musi brać pod uwagę potrzeby także innych osób wnioskujących o pomoc. Fakt, że organ odmówił przyznania zasiłku celowego na inne zgłaszane przez stronę potrzeby jak chociażby na uregulowanie zadłużenia czynszowego w ZGM, pokrycie kosztów remontu mieszkania, zakup odzieży dla córki, opłacenie badań lekarskich, psychotechnicznych i wymianę prawa jazdy oraz leczenie stomatologiczne, nie może rzutować sam w sobie na ocenę legalności podjętego rozstrzygnięcia. W motywach wydanych decyzji organy obu instancji wyjaśniły rzeczowo i logicznie, dlaczego odmówiły przyznania zasiłku celowego na wskazane potrzeby. Dodać w tym miejscu trzeba, że organ I instancji podjął kroki w celu ustalenia kosztu wykupu załączonych przez skarżącego recept, ustalając tym samym, że będzie to łącznie kwota 110 zł, a nadto ustalił i podał do wiadomości skarżącego, w których placówkach na terenie miasta S. skarżący może skorzystać z bezpłatnych usług stomatologicznych. Organ rzeczowo wyjaśnił również stronie przyczyny odmowy przyznania pomocy finansowej na zakup odzieży dla córki, trafnie argumentując, że córka (nawet jeśli skarżący zobowiązał się do zakupu dla niej odzieży w zamian za wycofanie przez matkę dziecka wniosku o alimenty), nie pozostaje ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym i jest pod opieką matki, która w przypadku niedostatku winna zwrócić się o pomoc do właściwego ośrodka pomocy społecznej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który zresztą skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela, iż przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepis art. 3 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych, właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1795/11 - Lex nr 1145072, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 1742/11 - LEX nr 1122879). Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że organy administracyjne wnikliwie i spójnie oceniły całokształt materiału dowodowego, nie naruszając tym samym reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a., ani norm prawa materialnego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rzeczowo, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnił skarżącemu przyczyny i okoliczności, które zadecydowały o wydaniu zaskarżonej decyzji. Fakt, iż organ nie uwzględnił wszystkich żądań wnioskodawcy nie oznacza sam w sobie, że naruszył granice uznania administracyjnego. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Podkreślić przy tym trzeba, że zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrycie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny, sprecyzowany cel bytowy. Zdaniem Sądu, skarżący bez wątpienia znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, niemniej jednak powinien on podejmować wszelkie wysiłki w celu jej przezwyciężenia i podjęcia zatrudnienia, nawet jeśli w rachubę wchodzi wykonywanie prac sezonowych. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. LS