II SA/Łd 967/12

Dnia 23 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Protokolant specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. w łącznej wysokości 483,84 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy niniejszej, Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał P. K. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144,00 zł miesięcznie na okres od 1 września 2005 r. bezterminowo. Decyzja ta została następnie zmieniona decyzją Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] w ten sposób, że kwota zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca września 2006 r. wynosić miała 153,00 zł. W dniu 16 kwietnia 2012 r. P. K. oświadczył, że rezygnuje z przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego z uwagi na przyznane prawo do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS od dnia 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2015 r.. W odpowiedzi na wniosek Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udostępnienie danych zgromadzonych w rejestrze publicznym, ZUS w Z. poinformował ośrodek, że P. K. jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2015 r. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z. uchylił z dniem 1 stycznia 2012 r. decyzję z dnia [...] przyznającą skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny, zmienioną następnie decyzją z dnia [...], argumentując, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Z. ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. w łącznej wysokości 483,84 wraz z ustawowymi odsetkami, określając jednocześnie, że kwotę tę należy wpłacić na konto Ośrodka, do 31 lipca 2012 r. W odwołaniu P. K. wyjaśnił, że decyzję ZUS z dnia [...] przyznającą mu dodatek pielęgnacyjny otrzymał na początku kwietnia 2012 r. i dlatego też 16 kwietnia 2012 r. złożył w MOPS oświadczenie o rezygnacji z zasiłku pielęgnacyjnego. ZUS wypłacił mu dodatek pielęgnacyjny za styczeń, luty i marzec jako należną mu zaległość. Zdaniem skarżącego decyzja wydana w jego sprawie nie jest prawidłowa, a on sam nie pobrał świadczenia nienależnego, bowiem okoliczność powodująca ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zaistniała dopiero w kwietniu 2012 r. (od dnia otrzymania decyzji ZUS), a nie jak przyjął organ w styczniu 2012 r.. Dodał, że był i jest nadal beneficjentem MOPS, ma trudną sytuację finansową, a mimo to organ nie umorzył świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Si. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczywszy treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia wskazał, że nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego stanowi bezwzględną przeszkodę w pobieraniu zasiłku pielęgnacyjnego, a zatem stanowi okoliczność uzasadniającą wzruszenie decyzji przyznającej to świadczenie. Zdaniem organu bezspornym jest to, że P. K. uzyskał prawo do dodatku pielęgnacyjnego i dodatek ten za okres od stycznia 2012 r. do marca 2012 r. został mu faktycznie wypłacony. Dlatego też we wskazanym okresie wypłacony przez MOPS zasiłek pielęgnacyjny stronie nie przysługiwał i świadczenie to uznać należało za nienależnie pobrane. Powołując się na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że P. K. miał podstawy by wiedzieć, że nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego pozbawia go prawa do przyznanego wcześniejszą decyzją zasiłku pielęgnacyjnego. Wyraźną i czytelną informację w tym zakresie zawierał wniosek o ustalenie prawa do zasiłku z dnia 27 lipca 2005 r., w którym strona zobowiązana została do poinformowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oraz pouczona o skutkach niedopełnienia tego obowiązku polegających na uznaniu pobranych świadczeń za nienależne i żądaniu ich zwrotu. Dlatego też, zdaniem organu, trudno uznać aby skarżący nie był świadomy znaczenia faktu uzyskania od stycznia 2012 r. prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz skutków otrzymania tego świadczenia. Co prawda skarżący dopełnił ciążących na nim obowiązków i powiadomił organ o okolicznościach uzasadniających wstrzymanie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, jednak zdaniem organu okoliczność ta nie ma znaczenia w świetle przepisów prawa skoro za ten sam okres skarżący otrzymał zasiłek pielęgnacyjny, a następnie w formie wyrównania dodatek pielęgnacyjny. Dodatkowo, P. K. występując do ZUS z wnioskiem z dnia 27 stycznia 2012 r. musiał mieć świadomość, że dodatek pielęgnacyjny może zostać mu przyznany w tym samym okresie, w którym pobiera zasiłek pielęgnacyjny i że w przypadku pozytywnej decyzji ZUS będzie zobowiązany do zwrotu świadczenia jako nienależnego. W związku z tym, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyprzedza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, a świadczenia te mogą być wypłacane zamiennie, a nie łącznie, zasiłek pielęgnacyjny pobrany we wskazanym okresie podlegał zwrotowi. Kolegium poinformowało również o możliwości wystąpienia do organu pomocowego o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub części lub odroczeniu terminu płatności albo rozłożeniu tej kwoty na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi P. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, podnosząc, że we wskazanym okresie nie był świadomy, iż nienależnie pobiera świadczenie, bowiem złożony przez niego wniosek z dnia 27 stycznia 2012 r. nie przesądzał o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zakwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a."), Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] orzekająca o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] ustalającej kwotę nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. w łącznej wysokości 483,84 wraz z ustawowymi odsetkami. Zdaniem organu administracji publicznej wydającego zaskarżoną decyzję, strona pomimo pouczenia o okolicznościach skutkujących utratą prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, nie powiadomiła organu o zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tego świadczenia. W ocenie Sądu, zaprezentowane przez organ stanowisko jest błędne, bowiem nie znajduje oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm. – przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa"). Stosownie do treści art. 16 ust. 6 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (art. 30 ust. 1 ustawy). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że za nienależnie pobrane świadczenie należy uznać świadczenie, które spełnia 3 przesłanki: - zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, - osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; - osoba ta miała świadomość, że świadczenie jej nie przysługuje. Dla uznania, że okresie od stycznia do marca 2012 r. skarżący pobierał nienależnie świadczenie konieczne jest pobieranie w tym okresie świadczenia z jednoczesnym posiadaniem wiedzy o bezprawności jego pobierania. We wskazanym okresie skarżący pobierał świadczenie w dobrej wierze, nie miał w tym czasie prawa do dodatku pielęgnacyjnego i nie wiedział czy ten dodatek zostanie mu przyznany. Dlatego nie można przyjąć, że pobierał świadczenie nienależnie. Okoliczności, które uzasadniały ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego powstały w dniu wydania decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu prawa do dodatku pielęgnacyjnego (23 marca 2012 r.). Skarżący, jak twierdzi, dowiedział się o tej decyzji dopiero na początku kwietnia 2012 r. Wówczas więc zyskał wiedzę o nabyciu prawa do dodatku i wtedy dopiero mógł mieć świadomość, iż nie przysługuje mu już prawo do zasiłku. Wtedy też zawiadomił organ pomocowy o zaistniałej sytuacji. Trzeba odróżnić świadczenie nienależne od nienależnie pobranego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla ustalenia, od kiedy świadczenia rodzinne są pobierane nienależnie, decydujące znaczenie ma chwila, w której świadczeniobiorca dowiedział się o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń, i z którą powinien zawiadomić organ o tej okoliczności (art. 30 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 25 ust. 1 ustawy) – vide: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Warszawie z dnia 26 października 2010 r., VIII SA/Wa 538/10, LEX nr 760307, w Szczecinie z dnia 13 stycznia 2011 r., II SA/Sz 780/10, LEX nr 754942 oraz w Bydgoszczy z dnia 18 stycznia 2011 r., II SA/Bd 1483/10, LEX nr 752030. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można uznać, że pobierając świadczenie w okresie styczeń-marzec 2012 r. skarżący działał w złej wierze – w tym okresie nie wiedział, że będzie mu przyznany dodatek. Wiedzę tę uzyskał dopiero w kwietniu 2012 r. i wówczas zawiadomił organ pomocowy. Sama możliwość przyznania dodatku pielęgnacyjnego w związku ze złożonym w ZUS wnioskiem z dnia 27 stycznia 2012 r. nie jest wystarczająca do ustania, zawieszenia lub wstrzymania prawa do zasiłku i nie powoduje obowiązku powiadomienia organu o takiej sytuacji. Brak więc było podstaw do ustalenia, że P. K. nienależnie pobrał świadczenie w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 marca 2012 r. Niezależnie od tej wadliwości, wskazać należy, iż organ I instancji błędnie nakazał wpłatę ustalonej kwoty na konto Ośrodka, zakreślając stosowny termin do dokonania tej czynności, w sytuacji gdy nie nałożył na P. K. obowiązku zwrotu tej kwoty. Przytoczenie w uzasadnieniu decyzji treści tego obowiązku z powołaniem się na unormowanie art. 30 ustawy nie jest wystarczające dla przyjęcia, iż owa materialnoprawna instytucja zwrotu powstała, a więc że zwrot świadczenia został nakazany decyzją właściwego organu. Tej wadliwości nie usunął też organ II instancji, wręcz przyjmując w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, iż zwrot ustalonej należności został nakazany zaskarżona decyzją, co nie jest zgodne z rzeczywistością. Rozpatrując sprawę ponownie, organ zgodnie z przedstawioną powyżej oceną prawną raz jeszcze przeanalizuje zaistnienie w rozpoznawanej w sprawie przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, a w szczególności zbada wystąpienie przesłanki istnienia świadomości, iż świadczenie w momencie jego pobierania nie przysługiwało stronie. Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 oraz art. 152 p.p.s.a., wyeliminował z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a także stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS