II SA/Łd 988/18

Dnia 23 października 2018 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II – Katarzyna Patynowska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. i M. M. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. M. i M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o prawomocności decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji p o s t a n a w i a: 1. przyznać skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata; 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. kp J. M. i M. M. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o prawomocności decyzji ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący napisali, iż na ich dochód składają się emerytury w łącznej kwocie 2.960 zł i dochód z tytułu wynajmu w kwocie 503 zł, czyli łącznie 3.463 zł miesięcznie. Zobowiązania i stałe wydatki małżonków pochłaniają kwotę ok. 1.493 zł miesięcznie (ogrzewanie od 700 do 800 zł, energia elektryczna – 150 zł, śmieci – 45 zł, woda – 140 zł, telefon – 60 zł, telewizja – 70 zł, koszty leczenia od 150 do 180 zł oraz podatek od nieruchomości 575 zł rocznie, zatem ok. 48 zł miesięcznie). Na majątek małżonków składa się dom o powierzchni 120 m2 i plac o powierzchni 296 m2. Innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności małżonkowie nie posiadają. We wniosku skarżący oświadczyli, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem, ani z radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe lub znacznie utrudnione (por. postanowienia NSA: z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13; z dnia 6 października 2004 roku, sygn. GZ 71/04; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, przy jednoczesnym uwzględnieniu, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowych. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Co należy także dostrzec, oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania (por. postanowienia NSA: z dnia 29 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 1130/14; z dnia 14 lipca 2014 roku, sygn. II FZ 687/14; z dnia 30 czerwca 2014 roku, sygn. II FZ 770/14; z dnia 17 października 2013 roku, sygn. II FZ 943/13 i inne). Biorąc pod uwagę sytuację majątkową i osobistą wnioskodawców w tym: łączny, stały dochód małżonków, na który składają się emerytury i dochód z najmu (łącznie ok. 3.463 zł miesięcznie) przy deklarowanych kosztach utrzymania wynoszących miesięcznie ok. 1.493 zł (stałe miesięczne koszty – 1.445 zł i miesięczny udział w kosztach rocznych w postaci podatku od nieruchomości – ok. 48 zł), referendarz sądowy uznał, że są oni w stanie ponieść koszty postępowania, ale nie są w stanie udźwignąć kosztu ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z tego powodu referendarz uwzględnił wniosek strony w części. Co należy podkreślić, z treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że na dochód małżonków składają się emerytury i dochód z najmu. Małżonkowie posiadają zatem stały dochód. Przy czym – jak wskazano wcześniej – deklarowane miesięcznie wydatki rodziny (opłaty za media, leki, podatek od nieruchomości) pochłaniają kwotę ok. 1.493 zł. Wynika z tego, że małżonkowie posiadając stały dochód, tak gospodarują pozostającymi w ich dyspozycji środkami finansowymi, że są w stanie się utrzymać, co więcej nie wydatkują wszystkich posiadanych pieniędzy. Z tego powodu referendarz sądowy uznał, że wniosek strony zasługuje na uwzględnienie jedynie w części, a skarżący są w stanie ponieść koszty sądowe. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniosłaby 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej także 100 zł. W ocenie referendarza, posiadanie środków pieniężnych w kwocie przewyższającej sumę 300 zł pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, skarżący mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, szczególnie gdy uwzględni się okoliczność, że wskazane koszty będą rozłożone w czasie (aktualnie i na pewno skarżący powinni uiścić wpis od skargi w kwocie 100 zł). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2015 roku, sygn. II OZ 39/15). Przyznanie prawa pomocy to instytucja o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (por. postanowienie WSA w Krakowie z dnia 3 kwietnia 2015 roku, sygn. III SA/Kr 1353/14). Niewątpliwie koszt ustanowienia w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika może pochłonąć większą sumę pieniędzy, stąd referendarz uwzględnił wniosek strony w tym zakresie. Z tych powodów wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w części, o czym orzeczono jak w postanowieniu na mocy art. 245 § 1, § 2 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. kp