II SAB/Łd 105/17

Dnia 24 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2017 roku w sprawie ze skargi T. G. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu [...] Wschodniego w przedmiocie warsztatu samochodowego p o s t a n a w i a: 1. zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 roku i umorzyć postępowanie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata; 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. JK T. G. skierował do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Powiatu [...][...] w przedmiocie warsztatu samochodowego. Jednocześnie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, zaś źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości średnio 1.781,71 zł netto miesięcznie, ustalone na podstawie zaświadczenia z dnia 7 marca 2017 roku o wysokości średniego wynagrodzenia brutto i netto z ostatnich 3 miesięcy, załączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nadto skarżący jest właścicielem: domu o powierzchni 120 m2 o wartości około 185.000 zł, który zamieszkuje wspólnie z rodzicami oraz nieruchomości o powierzchni 0,2917 ha, na której stoi dom. Na miesięczne wydatki skarżącego składają się: alimenty na dwie córki w wysokości 860 zł, węgiel – 230 zł, woda i kanalizacja – 90,39 zł, gaz – 48,30 zł, światło – 96,65 zł, wywóz odpadów – 10 zł, leki – około 200 zł. Dodatkowo wnioskodawca ponosi następujące opłaty: podatek gruntowy – 47,17 zł miesięcznie, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej za dom i budynki – 487 zł/rok, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej za auto – 749 zł/rok, przegląd techniczny auta – 100 zł/rok, zatem średnio 70,75 zł/miesiąc. Jednocześnie skarżący wskazał, że koszty paliwa, napraw samochodu, koszty żywności i ubrań, korespondencji z organami i sądami nie zostały uwzględnione. Średnie miesięczne wydatki uwzględniając wydatki okresowe wnioskodawca oszacował na kwotę 1.706,76 zł. Wskazał ponadto, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani innych wartościowych przedmiotów. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 roku starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, wskazując, że rezygnuje z pomocy adwokata i wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego w całości. Skarżący wniósł o uwzględnienie treści zaświadczenia z dnia 6 marca 2017 roku, z którego wynika, że nie posiada żadnej nieruchomości rolnej, a jedynie działkę z domem, której faktycznym właścicielem jest według wyciągu z księgi wieczystej R. W.. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że ponosi wydatki na dojazdy do pracy (62 km dziennie), zakup żywności, odzieży i koszty korespondencji z sądami i urzędami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W świetle art. 249a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 roku, sygn. II OZ 604/13, wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo ocenił sytuację rodzinną, osobistą i majątkową skarżącego i na tej podstawie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże, jak zostało to już wcześniej podniesione, skarżący w treści sprzeciwu zrezygnował z pomocy adwokata, co obligowało Sąd do zmiany zaskarżonego postanowienia w tym zakresie i umorzenia postępowania o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie adwokata na podstawie art. 249a i art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. W ocenie Sądu, w zakresie oceny sytuacji materialnej skarżącego z pola widzenia nie może umykać okoliczność, iż skarżący posiada stałe źródło utrzymania w postaci wynagrodzenia za pracę, które wynosi w zależności od miesiąca od 1.621,35 zł netto do 1.994,65 zł netto, co średnio stanowi 1.781,71 zł miesięcznie, ma zagwarantowane warunki mieszkaniowe, jest także właścicielem domu i nieruchomości, na której się on znajduje. Co istotne, skarżącego oprócz wskazanych w treści wniosku stałych wydatków (związanych z utrzymaniem mieszkania, uiszczeniem zobowiązań alimentacyjnych, uregulowaniem zobowiązań podatkowych i ubezpieczeniowych oraz zakupem leków), oszacowanych na kwotę 1.706,76 zł, obciążają dodatkowo inne bieżące wydatki (na zakup paliwa – dojeżdża do pracy 62 km dziennie, naprawy samochodu, zakup żywności, zakup ubrań i korespondencji), których skarżący nie sprecyzował bliżej ani we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ani w sprzeciwie. W ocenie Sądu skarżący jest w stanie wygospodarować środki na prowadzenie postępowania sądowego. Na chwilę obecną jest to kwota 100 zł. Skarżący nie jest też osobą ubogą. Ponadto fakt, że deklarowane przezeń stałe wydatki w wysokości 1.706,76 zł miesięcznie odpowiadają niemalże w całości wysokości otrzymywanego przezeń wynagrodzenia oraz fakt, że ponosi on dodatkowo koszty zakup paliwa, napraw samochodu, żywności, zakupu ubrań i korespondencji pozwala przypuszczać, że skarżący dysponuje majątkiem, którego w istocie nie ujawnia sądowi w całości. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że celem instytucji prawa pomocy, która oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 roku, sygn. II OZ 561/14). Na marginesie poczynionych wyżej uwag wskazać dodatkowo trzeba, że Sądowi z urzędu wiadomo, iż w sprawie o sygn. II SA/Łd 932/16 skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy deklarował dodatkowo posiadanie nieruchomości rolnej o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego) oraz innych składników majątkowych. Wniosek skarżącego w tej sprawie podlegał rozpoznaniu przez Sąd w dniu 17 stycznia 2017 roku. W aktualnym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wspomniane składniki majątkowe nie zostały wymienione. Konkludując, wobec tego, iż skarżący w treści sprzeciwu zrezygnował z pomocy adwokata, Sąd zmienił zaskarżone postanowienie w tym zakresie i umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie adwokata orzekając jak w punkcie pierwszym postanowienia na mocy art. 249a i art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. Ponadto Sąd nie znalazł podstaw do zwolnienia skarżącego w całości od kosztów sądowych i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. JK