II SAB/Łd 150/12

Dnia 13 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Ogólnopolskiego Stowarzyszenia A w C. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ogólnopolskiego Stowarzyszenia A w C. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie uznania za stronę postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. Ogólnopolskie Stowarzyszenie A w C. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie uznania za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę C. prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa. Jak wynika ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych ani majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pozyskuje żadnych darowizn. Podstawą egzystencji Stowarzyszenia stanowią skromne składki członkowskie. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Pismem z dnia 31 stycznia 2013 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od w/w postanowienia, podnosząc, że w zakreślonym terminie do uiszczenia wpisu nie posiadało środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia sprzeciwu przez skarżące Stowarzyszenie, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia [...] utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też w części. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dyspozycja tego przepisu jest oparta na konstrukcji ograniczonego uznania i wskazuje, że w stosunku do tej kategorii podmiotów ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy jedynie w przypadkach braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania okoliczności mających uzasadniać uwzględnienie wniosku spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Wskazać trzeba, że w myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (t,j. Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, z której dochód służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 powołanej ustawy Prawo o stowarzyszeniach). W samej ustawie Prawo o stowarzyszeniach przewidziane są zatem instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. W tym miejscu podnieść należy, że Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08 czy postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 815/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Zasadą jest bowiem prowadzenie działalności przez stowarzyszenie na bazie własnego majątku, a ciężar prowadzenia statutowej działalności nie może obciążać Skarbu Państwa. Tak więc zaniechanie podejmowania prób pozyskiwania środków finansowych na działalność stowarzyszenia, czy brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodu w postaci składek członkowskich w wystarczającej wysokości, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem strona nie zabezpieczyła sobie środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Z tych względów, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. a.bł.