I OZ 815/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Łd 26/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Wojewody Łódzkiego w przedmiocie uznania za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę Czarnocin własności nieruchomości Skarbu Państwa postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Łd 26/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił Ogólnopolskiemu Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ogólnopolskiego Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Wojewody Łódzkiego w przedmiocie uznania za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę Czarnocin własności nieruchomości Skarbu Państwa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, iż Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Wojewody Łódzkiego w przedmiocie uznania skarżącego stowarzyszenia za stronę postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez Gminę Czarnocin własności nieruchomości Skarbu Państwa. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 11 maja 2011r. skarżące stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżące stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżące stowarzyszenie podniosło, iż nie posiada środków finansowych ani majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani też nie pozyskało żadnych darowizn. Podstawę egzystencji stanowią skromne składki członkowskie. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżące stowarzyszenie wskazało, iż nie osiąga zysków, nie ma strat i nie posiada żadnych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2011r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżące stowarzyszenie podniosło, iż wykazało w formie stosownego oświadczenia przesłanki przyznania mu prawa pomocy określone w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako P.p.s.a. Wyjaśniło, iż po raz pierwszy wszczyna postępowanie sądowe. Powołało się na swój szczególny o charakterze "misyjno – pomocowym" rodzaj działalności, który nie jest nastawiony na żaden zysk, czy dochód. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd I instancji zauważył, że chociaż w oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżące stowarzyszenie wskazało, iż nie posiada środków finansowych ani majątku, to w ocenie sądu nie wykazało jednak, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych obejmujących na tym etapie postępowania wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł. Sąd wskazał, że w myśl art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. – Dz.U. z 2001r., nr 79, poz. 855 ze zm.), majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, z której dochód służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 powołanej ustawy Prawo o stowarzyszeniach). W samej ustawie Prawo o stowarzyszeniach przewidziane są zatem instrumenty, które umożliwiają zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie stowarzyszenia, w tym na jego udział w postępowaniach przed sądem. Zresztą w samym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżące stowarzyszenie wskazało, iż "podstawę egzystencji stanowią skromne składki członkowskie". Sąd wojewódzki dodał, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno natomiast uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Co więcej, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się nawet, że założenie stowarzyszenia przez osoby niemogące bądź niezamierzające ponosić koniecznych środków finansowych na jego funkcjonowanie, w tym koszty postępowań sądowych, których to stowarzyszenie ma być stroną, stoi w oczywistej sprzeczności z zasadą osobistego ponoszenia kosztów postępowania przez stronę, która postępowanie uruchomiła. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się, m.in. w stowarzyszeniach, nie gwarantuje jednakże wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. Skoro zatem strona dobrowolnie nie zabezpieczyła sobie środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania, to w ocenie Sądu I instancji, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, obejmujących na tym etapie postępowania wyłącznie wpis od skargi w wysokości 100 zł nie zasługiwał na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Ogólnopolskie Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...], wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Sąd I instancji trafnie bowiem wskazał na fakt, iż Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08), członkowie Stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Stanowisko, przedstawione w uzasadnieniu zażalenia, z którego wynika brak intencji do gromadzenia środków niezbędnych dla prowadzenia statutowej działalności stowarzyszenia, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Takie działanie rodziłoby skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo, gdyż założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które, z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2008 r., II OZ 816/08). Stowarzyszenia muszą więc mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, oraz II OZ 266/08 - oba niepublikowane). Należy podkreślić, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia w statucie stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 - oba niepublikowane). (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 321/08). Powyższe rozważania skutkują uznaniem, iż wbrew zarzutom zawartym we wniesionym zażaleniu, zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §2 P.p.s.a.