III SA/Łd 101/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 roku postanawia 1) przyznać skarżącej B.M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 (tysiąc) złotych; 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie U.K. III SA/Łd 101/15 Uzasadnienie B.M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2009 roku. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu do skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Zajmuje mieszkanie lokatorskie o powierzchni 63 m2. Jest właścicielką budynku magazynowo-biurowego, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Na dochody gospodarstwa domowego składają się dochody skarżącej z tytułu działalności gospodarczej w kwocie ok. 2.000 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe PIT-36 za 2013 rok. Z zeznania tego wynikało, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 785.131,96 zł, koszty wyniosły 722.815,02 zł, co dało dochód w kwocie 62.316,94 zł. dodatkowo uzyskała dochód z tzw. innych źródeł w kwocie 8.473,50 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2014 r. wyniosła – 75.528 zł, w sierpniu – 56.909 zł, we wrześniu – 62.415 zł, w październiku – 69.456 zł i w listopadzie – 53.563 zł, w grudniu – 58.033 zł. Skarżąca przekazała także wyciągi z rachunków bankowych w BS w S. oraz BZ WBK. W tym zakresie jednakże przekazała jedynie – jak sama wskazała – "wybór powtarzających się operacji świadczących o kosztach i wydatkach" z uwagi na obszerność wyciągów (ok. 200 stron wydruku). Rachunek w BS w S. w okresie od 01.12.2014 do 2015.02.28 wykazywał obroty w kwocie 94.869,13 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała następujące okoliczności: w dniu 08.12.2014 r. nastąpiła wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 5.320,17 zł; w dniu 23.12.2014 r. nastąpiło przeksięgowanie środków z drugiego z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych na rachunek w BS w S. na kwotę 7.500 zł, w dniu 23.12.2014 r. ponownie wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 782,60 zł, w dniu 05.01.2015 r. ponownie wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 45.021 zł, w dniu 22.01.2015 r. ponownie wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 4.981,37 zł, w dniu 05.02.2015 r. wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 2.021,17 zł, w dniu 19.02.2015 r. wypłata na rzecz skarżącej kredytu w rachunku bieżącym na kwotę 1.832,86 zł. Dalej wskazać należy, iż skarżąca dokonywała systematycznych wpłat rat kredytów, i tak: w dniu 11.12.2014 r. spłata kredytu w kwocie raty – 5.200 zł; w dniu 12.01.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 2.216,78 zł; w dniu 20.01.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 2.175,35 zł; w dniu 03.02.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 596,38 zł; w dniu 04.02.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 1.534,87 zł; w dniu 16.02.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 2.000 zł; w dniu 27.02.2015 r. spłata kredytu w kwocie raty – 5.000 zł; Rachunek w BZ WBK wykazywał saldo początkowe na dzień 29.11.2014 w kwocie 252.760,92 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała, że w praktyce służył on do prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej. Debet na rachunku na dzień 28.02.2015 r. wynikał natomiast z faktu uregulowania z tego rachunku przez skarżącą należności z tytułu zobowiązań podatkowych. Z przekazanych wyciągów z rachunku bankowego w BZ WBK wynikało, iż z tego rachunku skarżącą regulowała m.in. opłaty z tytułu czynszu mieszkaniowego oraz spłacała kredyt mieszkaniowy. Szczegółowego wyciąg z tego rachunku skarżąca nie przekazała. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz mając na uwadze przedłożone na wezwanie referendarza informacje o stanie finansowym i majątkowym skarżącej, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje pełną akceptację i w ocenie referendarza możliwe jest jedynie jego częściowe uwzględnienie. Przypomnieć bowiem należy, że partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zatem złożony wniosek i analizując możliwości płatnicze strony, referendarz wziął pod uwagę fakt, że skarżąca uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej, które wyliczyła na ok. 2.000 zł miesięcznie. Z drugiej jednak strony należało mieć na uwadze, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów (w szczególności deklaracji VAT-7) działalność ta była dotychczas dochodowa, nie została zawieszona i skarżąca wciąż prowadzi działalność. W tym względzie należy przede wszystkim wskazać na wysokość osiąganych przychodów z prowadzonej działalności. Z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2013 wynikało, że skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychody w kwocie 785.131,96 zł, koszty wyniosły 722.815,02 zł, co dało dochód w kwocie 62.316,94 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2014 r. wyniosła – 75.528 zł, w sierpniu – 56.909 zł, we wrześniu – 62.415 zł, w październiku – 69.456 zł i w listopadzie – 53.563 zł, w grudniu – 58.033 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące). W szczególności zauważyć należy, iż wzmiankowana działalność cały czas przynosi dochody. Zauważyć też należy, iż sytuacja materialna skarżącej może ulegać zmianom, obecnie mało dochodowa działalność gospodarcza, nie przekreśla prawdopodobieństwa przynoszenia znacznie większego dochodu w przyszłości. W dalszej kolejności zauważyć należy, iż z analizy przedłożonych wyciągów z kont bankowych skarżącej wynika, że skarżącą dokonuje systematycznie spłaty kredytu mieszkaniowego. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Podkreślić w związku z tym należy, że w orzecznictwie dominuje pogląd, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z dnia 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06). Zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytu, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Stanowisko takie znajduje pełne poparcie w orzecznictwie sądowym (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Skoro zatem skarżąca reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie, choćby w ograniczonej wysokości. Istotne są również informacje o fakcie stałego uruchamiania przez skarżącą kredytów w rachunku bieżącym i dokonywania regularnych spłat tego kredytu. Nie wchodząc w tym zakresie w szczegółowe dywagacje co do wysokości uzyskanych w ten sposób środków finansowych (łącznie w kresie od 08.12.2014 r. do 19.02.2015 r. wyniosły one ok. 60.000 zł) wskazać należy, iż sam fakt stałego uruchamiania tego typu kredytu i jego spłacania świadczy o w miarę dobrej kondycji finansowej skarżącej. Nie sposób ocenić w związku z tym w sposób jednoznaczny jej możliwości finansowych, ale niewątpliwie można przyjąć, iż skarżąca posiada zdolność do zaciągania kredytów i ich spłaty. Powyższe nie może natomiast pozostać bez znaczenia dla generalnej oceny jej zdolności finansowych, a co za tym idzie możliwości uregulowania choćby w części wpisu od skargi. Naturalnie nie można wprost nakazać skarżącej zaciągnięcia kredytu celem uregulowania należności sądowych (wpisu), ale skoro bezsporne pozostaje ustalenia, że ma ona bieżące możliwości uruchamiania kredytu w rachunku bieżącym, to nie może zasłaniać się całkowicie argumentem o braku możliwości opłacania wpisu od skargi. Skoro wciąż zatem posiada zdolności kredytowe w ramach rachunku bieżącego, to uznać należy, iż może także –wykorzystując powyższe zdolności kredytowe -choć w części je wykorzystać na pokrycie należności z tytuł wpisu od skargi. W tym kontekście pamiętać też należy, iż skarżąca z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej uzyskuje dochody, a zatem ma stałe źródło utrzymania i jej działalność nie przynosi strat. Przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżąca dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Powyższe informacje nie mogą pozostać bez znaczenia dla oceny faktycznych możliwości płatniczych skarżącej, w szczególności zaś fakt wysokich przepływów finansowych i obrotów na posiadanych przez skarżącą rachunkach bankowych. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Reasumując podnieść należy, iż mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji majątkowej i finansów skarżącej – w ocenie referendarza - wniosek skarżącej zasługuje jedynie częściowo na uwzględnienie. Wobec powyższego przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 zł, którą – jak wykazano – skarżąca jest w stanie uiścić bez istotnego uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Zgodnie z art. 245 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.