III SA/Łd 108/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.G. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. U.K. T.G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Ł. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] z dnia [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie samowolnych przeróbek mapy zasadniczej miasta T., sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, dla działek nr 71, 155/1 i 155/2, obręb 14 w okresie od 6 kwietnia do 28 lipca 2004 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest właścicielem domu wybudowanego w 1949 r. o powierzchni 120 m2, w którym zamieszkuje wspólnie z rodzicami, użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowego). Dochód skarżącego stanowi wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, które w okresie ostatnich trzech miesięcy wyniosło średnio 2 826,05 zł brutto (2 047,64 zł netto). Skarżący wyjaśnił, że obciąża go obowiązek alimentacyjny na rzecz dwóch córek w kwocie 860 zł miesięcznie. Dojeżdża do pracy 62 km dziennie i pracuje w systemie zmianowym. Ponosi koszty utrzymania samochodu. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie i całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone zarządzenie lub postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Stosownie do powyższych przepisów warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Rozpoznając wniosek skarżącego sąd miał na względzie treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno jednak nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Oceniając zatem zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd doszedł do przekonania, że nie może on zostać uwzględniony w pełnym zakresie. Skarżący nie wykazał, że nie jest obecnie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Przeciwnie, na podstawie oświadczenia i przedłożonych dokumentów należy stwierdzić, że w możliwościach skarżącego mieści się poniesienie przynajmniej części tych kosztów. Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje razem z rodzicami w domu jednorodzinnym o powierzchni 120 m². Skarżący osiąga stały, comiesięczny dochód z tytułu umowy o pracę, który średnio w okresie trzech miesięcy wyniósł 2 826,05 zł brutto (2 047,64 zł netto). Wynagrodzenie skarżącego nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów (zaświadczenie o zarobkach z dnia 7 stycznia 2015 r. k. 22). Skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,9192 ha (1,3011 ha przeliczeniowych). Skarżący obciążony jest obowiązkiem alimentacyjnym wobec dwóch córek w kwocie 860 zł miesięcznie. Z akt sprawy sygn. akt III SO/Łd 2/14 (k. 28) wynika poza tym, że skarżący otrzymuje także płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, które w 2012 r. wyniosły 1 501,34 zł, a w 2013 r. – 1 559,62 zł. Na obecnym etapie postępowania sądowego skarżącego obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i osobista skarżącego uzasadnia stwierdzenie, że uiszczenie połowy tej kwoty – 50 zł mieści się w jego możliwościach. Nie spowoduje też uszczerbku w środkach koniecznych dla utrzymania skarżącego. Tym samym wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący posiada nie tylko stały dochód, ale też majątek w postaci nieruchomości. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza, jak przyjmuje orzecznictwo sądowe, możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Odmowa przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie pozbawi skarżącego konstytucyjnego prawa do sądu, gdyż posiada on majątek wystarczający na pokrycie kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez sąd przepisów p.p.s.a. nie może bowiem prowadzić do naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 1407/11; z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 876/11). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11). Z powyższych względów, sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. U.K.