III SA/Łd 1101/15

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 1101/15 Uzasadnienie A. D. – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W treści skargi strona sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Obecnie wraz z córką pozostaje na utrzymaniu męża. Nadmieniła, że z uzyskiwanego przez męża dochodu utrzymują dwa mieszkania własnościowe. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i córką (15 lat). Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 36,36 m2, a jej mąż mieszkania o powierzchni 42,42 m2. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jedyne dochody gospodarstwa domowego – zgodnie z oświadczeniem – stanowi dochód z działalności gospodarczej męża w kwocie ok. 4.000 zł. Wskazała także na ponoszone bieżące wydatki (czynsz, energia elektryczna, gaz, media, telefony i inne) na łączną kwotę ok. 1.560 zł. W związku z powyższymi ustaleniami, mając na uwadze, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie skarżącej o jej stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji, referendarz wezwał skarżącą, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do nadesłania w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dokumentów i informacji, które umożliwiłyby prawidłową ocenę zdolności płatniczych strony. Odpowiadając na przedmiotowe wezwanie skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe PIT-36 za 2014 rok (zeznanie wspólne małżonków). Z zeznania tego wynikało, że małżonkowie osiągnęli z działalności gospodarczej przychody w kwocie 354.144,92 zł, koszty wyniosły 291.113,12 zł, co dało dochód w kwocie 63.031,80 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w maju 2015 r. wyniosła – 51.887 zł, w czerwcu 2015 r. – 53.454 zł, w lipcu 2015 r.– 51.391 zł, w sierpniu 2015 r. – 49.230 zł, we wrześniu 2015 r. 53.212 zł, w październiku 2015 r. – 49.523 zł. Skarżąca poinformowała także, że razem z mężem są właścicielami dwóch samochodów osobowych: marki Ford Fiesta (rok prod. 1992) zakupionego w 2014 r. za 900 zł oraz Opla Corsy (rok prod. 1996) zakupionego w 2015 r. za 1.000 zł. Skarżąca przekazała także wyciągi z rachunków bankowych w Banku Pekao S.A. – saldo rachunku na dzień 02.11.2015 r. wynosiło 2.388,80 zł oraz z Banku PKO BP S.A. – saldo na dzień 31.10.2015 r. wynosiło 565,54 zł. Analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała, że w okresie od maja do października 2015 r. na rachunek ten dokonywane były wpłaty własne (wpłaty we wpłatomacie) na łączna kwotę ponad 8.000 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obowiązek wykazania przesłanek o których mowa w art. 246 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi obciąża wnioskodawcę, który w tym celu winien złożyć pełne, jasne oraz przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. W niniejszej sprawie skarżąca, przedstawiając swoją sytuację materialną pewne fakty przedstawiła w sposób stawiający ją w uprzywilejowanej sytuacji, tak aby były one przekonujące dla orzekającego o przyznaniu prawa pomocy. W części natomiast przedstawione informacje nie mogą – w ocenie referendarza – zostać uznane za wiarygodne. Przechodząc do omówienia sytuacji materialnej skarżącej i przedstawionych przez nią informacji w pierwszym rzędzie należy wskazać, że mąż skarżącej – pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - prowadzi działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonych dokumentów nie została ona zawieszona. Zauważyć przy tym należy, iż działalność gospodarcza męża skarżącej generuje niemałe obroty. Z przedłożonego zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 rok (zeznanie wspólne małżonków) wynikało, że małżonkowie osiągnęli z działalności gospodarczej przychody w kwocie 354.144,92 zł, koszty wyniosły 291.113,12 zł, co dało dochód w kwocie 63.031,80 zł. Z przedłożonych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w maju 2015 r. wyniosła – 51.887 zł, w czerwcu 2015 r. – 53.454 zł, w lipcu 2015 r.– 51.391 zł, w sierpniu 2015 r. – 49.230 zł, we wrześniu 2015 r. 53.212 zł, w październiku 2015 r. – 49.523 zł. Powyższe dane świadczą o fakcie nieprzerwanego prowadzenia działalności gospodarczej, jak również o zakresie i skali prowadzonej działalności gospodarczej (biorąc pod uwagę wysokość przychodów i wysokość podstawy opodatkowania w podatku VAT za ostanie miesiące) oraz fakcie osiągania stałych, stabilnych zysków z tej działalności. Istotne są również informacje o bieżącym stanie kont bankowych skarżącej i jej męża i dokonywanych na nich transakcjach, w szczególności wysokości przepływów finansowych. Z przekazanych wyciągów z rachunków bankowych w Banku Pekao S.A. (rachunek wspólny małżonków) wynika, że na dzień 02.11.2015 r. saldo tego rachunku wynosiło 2.388,80 zł. Z kolei rachunek w Banku PKO BP S.A. na dzień 31.10.2015 r. wykazywał saldo 565,54 zł. Tutaj jednak zauważyć należy, iż analiza przepływów finansowych na tym rachunku wykazała, że w okresie od maja do października 2015 r. na rachunek ten dokonywane były wpłaty własne (wpłaty we wpłatomacie) na łączną kwotę ponad 8.000 zł. Wreszcie wskazać należy na fakt, że skarżący są wspólnie właścicielami dwóch samochodów osobowych: marki Ford Fiesta (rok prod. 1992) zakupionego w 2014 r. za 900 zł oraz Opla Corsy (rok prod. 1996) zakupionego w 2015 r. za 1.000 zł. Szczególnie istotne przy tym jest, iż obydwa pojazdy nabyte zostały przez skarżącą i jej męża w latach 2014 i 2015 r. Niewątpliwie kwoty za jakie doszło do nabycia pojazdów nie są wysokie (łącznie ok. 2.000 zł), jednakże zauważyć w tym zakresie należy, iż wydatkując te kwoty skarżąca i jej mąż winni mieć świadomość ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem postępowania w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, które toczyło się już od 2013 r. Zatem skarżąca wydatkował kwotę ok. 2.000 zł przed wystąpieniem o przyznanie prawa pomocy, argumentując w tym wniosku o braku możliwości finansowych na pokrycie kosztów wpisu do skargi przed sądem administracyjnym (400 zł). Oczywiście przyznać należy, iż skarżąca ma prawo i może wydatkować posiadane środki finansowe na prowadzenie działalności gospodarczej, czy swoje prywatne cele. Należy jednak mieć na uwadze, iż skarżąca nie może przedkładać tych wydatków przed wydatki związane z koniecznością sfinansowania kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie generalnie przyjmuje się, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym, czy też związanych z prowadzoną działalnością, nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Wskazać wreszcie należy na informacje wynikające z przekazanych informacji o stanie rachunków bankowych skarżącej. W praktyce skarżąca dysponowała środkami na rachunkach w kwocie ok. 3.000 zł na dzień 31.10.2015 r. Ma to o tyle znaczenie, że skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie wynoszą 200 zł (skarżąca wnosiła o zwolnienie od połowy wisu wpis od skargi). W tym kontekście nie może także pozostać obojętny fakt, że analiza obrotów na rachunkach bankowych skarżącej i jej małżonka wykazywały wysokie obroty bieżące, przy czym podkreślenia wymaga, że częściowo były to wpłaty gotówkowe samej skarżącej, które wyniosły ok. 8.000. Przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżąca dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi. Nie może być też argumentem za przyznaniem skarżącej prawa pomocy argument, iż pozostaje ona na utrzymaniu męża i sama nie osiąga dochodów, zatem ewentualne koszty wpisu pokryte zostałyby z dochodów jej męża. Poza argumentem, iż skarżąca prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe wskazać należy na wynikający z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami. Obowiązek ten nie zostaje wyłączony nawet w przypadku nieistnienia wspólności majątkowej, czy nie prowadzenia przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązek pomocy dotyczy każdej dziedziny życia i rozciąga się w szczególności na pomoc przy prowadzeniu spraw sądowych. Istotne jest wskazanie, że małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy także w zakresie prowadzenia postępowania sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 Nr 1, poz. 8). Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącej za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. r.a.