III SA/Łd 1299/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 29 lutego 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B.K. J. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z (...) w przedmiocie odmowy uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 29 lutego 2016r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżąca do końca 2015r. prowadziła działalność gospodarczą i jak wynika z przedłożonej deklaracji podatkowej PIT-36 za rok 2014 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w kwocie 752.682,43 zł, koszty uzyskania przychodu stanowiła kwota 730.460,21 zł, a dochód wyniósł 22.222,22 zł. Z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, a w grudniu – 83.680 zł. Na podstawie analizy danych zawartych w przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunku bankowego w A związanym z prowadzoną działalnością gospodarczą ustalono, że salda końcowe były dodatnie i wynosiły odpowiednio w styczniu 2015r. - 129,53 zł, w lutym 2015r. - 5.445,34 zł, w marcu 2015r. - 10.715,64 zł, w kwietniu 2015r. - 11.021,91 zł, a w maju 2015r. - 15.431,33 zł. Na rachunku bankowym w B saldo końcowe we wrześniu, październiku i listopadzie 2015r. również było dodatnie i wynosiło odpowiednio 5.865,06 zł, 6.835,21 zł oraz 7.508,31 zł. Kwoty te, jak wskazano, znacznie przewyższają wysokość kosztów sądowych, jakie na obecnym etapie postępowania przed sądem obciążają skarżącą, tj. wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Skarżąca nie podała informacji o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania i nie wyjaśniła źródeł ich uzyskiwania. Nie uzasadniła w żaden sposób przyczyn odmowy ich przekazania, a ogólnikowe stwierdzenie, że koszty utrzymania skarżącej pokrywają babcia i ciocia nie mogło być w tym zakresie uznane za wystarczające. Oświadczenie skarżącej o stanie majątkowym i rodzinnym jest wybiórcze i niepełne, a pominięcie tak istotnych dla oceny kondycji finansowej skarżącej okoliczności sprawiło, że całe oświadczenie nie mogło być uznane za w pełni wiarygodne. Tym bardziej, że, jak zaznaczono w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 569/15 skarżąca oświadczyła, że jest współwłaścicielem kilku nieruchomości i korzysta w części z dotacji unijnych. Nie wskazała jednak ani powierzchni tych nieruchomości, ani wysokości dopłat, które otrzymuje, co dodatkowo podważyło wiarygodność złożonych przez nią oświadczeń. Skarżąca nie przedstawiła także zaświadczeń z banków potwierdzających fakt istnienia zobowiązań, o których wspomina we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zobowiązania wobec kontrahentów) oraz zaświadczeń potwierdzających istnienie zobowiązań wobec ZUS i US. Wyjaśniła jedynie, że nieruchomość położona w R. przy ul. AX , w której zamieszkuje, stanowi własność jej babci. Nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności i wysokość należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego do skargi (100 zł), Referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości skarżąca zarzuciła obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 246 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne jego zastosowanie i uznanie, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzi w niniejszej sprawie okoliczność uzasadniająca przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym bardziej nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia podała, że nie posiada żadnych środków pieniężnych wystarczających na pokrycie przedmiotowej opłaty sądowej z uwagi na trudną, a wręcz tragiczną sytuację finansową i rodzinną. Obecnie posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków i urzędów skarbowych oraz ZUS. Wskazała, że wobec niej zostało wystawionych szereg tytułów wykonawczych, które opiewają łącznie na bardzo dużą kwotę. Toczą się liczne postępowania egzekucyjne, a aktualna sytuacja finansowa spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej, ale i poważnie zagraża jej egzystencji jako człowieka i obywatela. Nie mogła liczyć się z możliwością powstania obowiązku uiszczenia opłaty i nie miała możliwości poczynienia na ten cel oszczędności. Podkreśliła, że niezwolnienie jej od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych uniemożliwi realizację zagwarantowanego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"), modyfikująca m.in. zasady rozpoznawania w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosków o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z brzmieniem art. 2 ustawy zmieniającej, w sprawach wszczętych od tej daty, a taką bez wątpienia jest rozpoznawana sprawa, bowiem skarga wniesiona została w dniu 23 grudnia 2015 r., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzeń lub postanowień referendarza, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a więc wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza zmienia albo utrzymuje w mocy - art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Zgodnie natomiast z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest określona w rozdziale 3 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawczyni w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, że z dniem 31 grudnia 2015r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i do chwili obecnej (tj. do dnia złożenia wniosku) nie znalazła zatrudnienia. Nie wskazała, że jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, a koszty jej utrzymania pokrywa babcia i ciocia. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego skarżąca przedstawiła deklarację podatkową PIT-36 za rok 2014, z której wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód w kwocie 752.682,43 zł, koszty uzyskania przychodu stanowiła kwota 730.460,21 zł, a dochód wyniósł 22.222,22 zł. Z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 wynikało, że podstawa opodatkowania w lipcu 2015 r. wyniosła – 139.341 zł, w sierpniu 2015 r. – 99.956 zł, we wrześniu 2015 r. – 126.010 zł, w październiku 2015 r. – 99.639 zł, w listopadzie – 96.641 zł, a w grudniu – 83.680 zł. Skarżąca przekazała również wyciąg z rachunku bankowego w A związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, z którego wynika, że salda końcowe były dodatnie i wynosiły odpowiednio w styczniu 2015r. - 129,53 zł, w lutym 2015r. - 5.445,34 zł, w marcu 2015r. - 10.715,64 zł, w kwietniu 2015r. - 11.021,91 zł, a w maju 2015r. - 15.431,33 zł. Na rachunku bankowym w B saldo końcowe we wrześniu, październiku i listopadzie 2015r. także było dodatnie i wynosiło odpowiednio 5.865,06 zł, 6.835,21 zł oraz 7.508,31 zł. Skarżąca pomimo wezwania nie podała informacji o wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania i nie wyjaśniła źródeł ich uzyskiwania. Nie przedstawiła także zaświadczeń z banków potwierdzających fakt istnienia zobowiązań, o których wspomina we wniosku o przyznanie prawa pomocy (zobowiązania wobec kontrahentów) oraz zaświadczeń potwierdzających istnienie zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego. Wyjaśniła jedynie, że nieruchomość położona w R. przy ul. AX, w której zamieszkuje, stanowi własność babci. Nie przedstawiła jednak żadnych dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. W sprzeciwie ponownie podała, że obecnie znajduje się w trudnej, "wręcz tragicznej sytuacji finansowej oraz rodzinnej". Posiada liczne zobowiązania, zadłużenia i inne obciążenia finansowe względem kontrahentów, banków, urzędów skarbowych oraz ZUS. Toczą się przeciwko niej liczne postępowania egzekucyjne, a aktualna sytuacja finansowa skarżącej spowodowała nie tylko utratę płynności finansowej, ale poważnie zagraża jej egzystencji jako człowieka i obywatela. Na potwierdzenie wskazanych okoliczności również nie przedstawiła żadnych dokumentów. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy prawidłowo – po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych – przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd w pełni podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy podkreślić, że postępowanie skarżącej uniemożliwiło wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej bowiem wskazała ona wybiórczo informacje o stanie rodzinnym i majątkowym. W rozpoznawanej sprawie brak jest wszystkich dokumentów źródłowych, o które była wzywana, a złożone przez stronę niespójne oświadczenia i dokumenty, tylko pogłębiły trudności w ocenie jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Powyższych kwestii strona nie wyjaśniła również na etapie złożonego od postanowienia Referendarza sądowego sprzeciwu. Samo natomiast przeświadczenie wnioskodawczyni, oparte na jej subiektywnych przekonaniach o zaistnieniu przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nie może stanowić wyłącznej podstawy przyznania wnioskowanego uprawnienia procesowego. Skoro skarżąca nie przedstawiła w sposób rzetelny i pełny całokształtu swojej sytuacji majątkowej, to prawidłowo Referendarz sądowy uznał, że nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Uchylanie się od przedstawienia pełnej dokumentacji, do dostarczenia której została skarżąca została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powoduje, że powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W sytuacji gdy skarżąca nie wykazała, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza jej prawa do sądu. Na marginesie powyższych rozważań należy jedynie wskazać, że z takich samych powodów Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z dnia 11 stycznia 2016r., sygn. akt II FZ 997/15 oraz z dnia 19 kwietnia 2016r., sygn. akt II FZ 192/16 oddalił zażalenia strony na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 lutego 2016r., sygn. akt III SA/Łd 436/15 oraz z dnia 14 stycznia 2016r., sygn. akt III SA/Łd 569/15 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd orzekł, jak w postanowieniu. B.K.