III SA/Łd 14/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 7 września 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. M. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., obecnie –Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 7 czerwca 2017r. P. M. złożył za pośrednictwem tut. sądu skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia 28 października 2016r. w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi P. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz czworgiem dzieci (w tym troje dzieci niepełnoletnich). Na dochody gospodarstwa domowego składają się świadczenia rodzinne wypłacane na rzecz dzieci w kwocie ok. 2810-2910 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Nie posiada żadnego majątku ani oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi. Wskazał, że biorąc pod uwagę wykazane dochody uzasadnione jest przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, z treści którego nie wynika, w jakim zakresie kwestionuje postanowienie Referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Przyznanie prawa pomocy, bądź odmowa jego przyznania muszą się przy tym opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10). Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca winien zatem wykazać, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W związku z tym to w interesie wnioskodawcy leży przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, tj. do podania wszystkich tych okoliczności, które wskazywać będą na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o jakim stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych, natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2008r., sygn. akt I FZ 437/07). Ostatecznie to do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się przy tym jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. W rozpoznawanej sprawie sąd podzielił stanowisko Referendarza sądowego, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści złożonego sprzeciwu nie wynika, w jakim zakresie skarżący kwestionuje postanowienie Referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017r. W sprzeciwie skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Nie zmieniły się zatem okoliczności faktyczne leżące u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z powyższych względów na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w postanowieniu. e.o.