III SA/Łd 155/16

Dnia 8 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.) Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Protokolant referent-stażysta Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2016 roku sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. III SA/Łd 155/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] nr [...] oddalające skargę J. B. na czynność egzekucyjną Prezydenta Miasta Ł. polegającą na zajęciu wierzytelności pieniężnej. W uzasadnieniu tego postanowienia – przedstawiając stan faktyczny – Kolegium wskazało, że zawiadomieniem z dnia 12 marca 2015r., nr [...] przesłanym do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G., Prezydent Miasta Ł., w oparciu o tytuły wykonawcze o numerach wskazanych w zawiadomieniu, dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej J. B. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone zarówno dłużnikowi zajętej wierzytelności, jak i zobowiązanemu w dniu 16 marca 2015r. Pismem z dnia 30 czerwca 2015r. J. B. wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. skargę na czynność egzekucyjną Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej. Zarzucając brak podstaw prawnych i faktycznych do jej dokonania, a nadto jej olbrzymią uciążliwość dla zobowiązanego, wniósł o uchylenie czynności egzekucyjnej oraz o wstrzymanie czynności egzekucyjnych i postępowania egzekucyjnego, do czasu rozpoznania przedmiotowej skargi. Pismem z dnia 3 kwietnia 2015r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł. –G. przekazał wniesioną skargę Prezydentowi Miasta Ł. zgodnie z właściwością miejscową. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. oddaliło skargę J. B. na czynność egzekucyjną Prezydenta Miasta Ł. W ocenie Kolegium działania organu egzekucyjnego nie były obarczone żadnymi uchybieniami formalnoprawnymi. Natomiast co do zarzutu uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, zdaniem Kolegium był on adekwatny do całokształtu okoliczności. Po rozpoznaniu zażalenia J. B. na to postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymało je w mocy. Powołując treść art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2014r. poz. 1619 ze zm.), zwanej u.p.e.a., wskazało, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, wniesiona w terminie określonym w art. 54 § 4 u.p.e.a., tj. w terminie 14 dni, od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Rozpoznanie wniesionej skargi następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). Ponadto w myśl art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Dalej organ odwoławczy wskazał, że zarówno w doktrynie, jak i w judykaturze utrwalony został pogląd, zgodnie z którym w ramach skargi na czynność egzekucyjną mogą być podnoszone wyłącznie zarzuty dotyczące prawidłowości działania organu egzekucyjnego bądź egzekutora w świetle przepisów regulujących sposób i formę przeprowadzenia czynności egzekucyjnych, tzn. zarzuty formalnoprawne. Rozszerzenie zakresu skargi poza te zarzuty prowadziłoby bowiem do zbędnego powielania środków prawnych przewidzianych ustawą o postępowaniu egzekucyjnym, określonych między innymi w art. 33 u.p.e.a. Powyższe czyniło by instytucję skargi na czynności egzekucyjne środkiem konkurencyjnym w stosunku do środków odrębnie uregulowanych w przepisach prawa, a służących zaskarżeniu określonych czynności egzekucyjnych. W przedmiotowej sprawie w ocenie Kolegium nie doszło do żadnych uchybień formalnoprawnych. Kwestionowane zajęcie wierzytelności zostało dokonane przez organ właściwy, zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., a zawiadomienie o jego zastosowaniu spełnia wymogi formalne przewidziane w art. 67 § 1 i § 2 u.p.e.a. Kolegium wskazało nadto, że z uwagi na ogólnikowość i szablonowość zarzutów zażalenia, w istocie nie jest możliwe odniesienie się do ich zasadności. W skardze na to postanowienie J. B. zarzucił brak istnienia podstaw prawnych i faktycznych do wydania zaskarżonego postanowienia. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zasądzenie kosztów postępowania oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia i o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania wniesionej skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia 30 marca 2016r., III SA/Łd 155/16, referendarz sądowy, przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez wolnienie od kosztów sądowych, zaś postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016r., III SA/Łd 155/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sąd ocenia czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, a sąd rozpatrując skargę rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji nie wykazała, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd uznał zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012r., poz. 115 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., w zw. z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 poz. 267 ze zm.), zwanej k.p.a. Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest prawidłowość dokonanej przez organ egzekucyjne czynności egzekucyjnej, a w konsekwencji zasadność postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] o oddaleniu skargi J. B. na tę czynność egzekucyjną. Skargę na czynność egzekucyjną normuje art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (art. 54 § 4 u.p.e.a.). W myśl art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie. W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (art. 54 § 5a u.p.e.a.). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 6 u.p.e.a.). Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014r., II GSK 1377/13). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi są zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015r., III SA/Wa 3396/14). Podkreślenia wymaga również, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. Przybysz P.M., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015r., wyd. VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015r., II FSK 1688/13). Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja w ramach, których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (tak wyrok NSA z dnia 24 października 2014r., II GSK 1377/13). Zważywszy na powyższą regulację prawną podnieść trzeba, że - jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego - w ramach prowadzonego wobec J. B. postępowania egzekucyjnego, w oparciu o tytuły wykonawcze o nr: [...] z dnia [...][...] z dnia [..][...] z dnia [...][...] z dnia [...] [...] z dnia [...] [...] z dnia [...] Prezydent Miasta Ł., działając jako organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 12 marca 2015r., nr [...] dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanego przysługującej stronie od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone zobowiązanemu oraz jego dłużnikowi w dniu 16 marca 2015r. (kserokopia zwrotnych potwierdzeń odbioru, akta administracyjne). Kwestionując prawidłowość wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak i dokonanej czynności egzekucyjnej, wniósł zarówno zarzuty na prowadzenie egzekucji administracyjnej, jak i skargę na czynności egzekucyjne. Wnosząc skargę na czynności egzekucyjne skarżący podniósł brak podstaw prawnych i faktycznych do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia z dnia 15 grudnia 2015r. Formułując w ten sposób zarzuty skargi nie wykazał argumentów, że zasługuje ona na uwzględnienie. Tak sformułowana skarga nie mogła więc odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku w postaci uwzględnienia skargi. Jednakże pomimo ogólnikowego charakteru zarzutów skarżącego, sposób przeprowadzonej czynności zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u dłużnika zobowiązanego – Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G., a równocześnie prawidłowość jej przeprowadzenia, Sąd z urzędu niezależnie od zarzutów skargi ocenił prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia wedle wzorca normatywnego określonego w art. 89 u.p.e.a., tj. przepisu stanowiącego podstawę dokonania przedmiotowego zajęcia. Zgodnie z § 1 tegoż przepisu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Natomiast przepis art. 89 § 3 u.p.e.a. stanowi, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) zmierzającej do zastosowania egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych jest przy tym dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających z art. 67 § 1 i § 2 u.p.e.a., tj. wystawienie zawiadomienia o zajęciu, zawierającego elementy wyszczególnione w powołanym przepisie - w tym wskazanie osoby zobowiązanego w sposób umożliwiający jego identyfikację, a ponadto oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. Oceniając sporną między stronami w sprawie czynność organu egzekucyjnego wedle wskazanych w tych przepisach kryteriów stwierdzić trzeba, że czynność ta spełnia te wymagania. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych Prezydent Miasta Ł., działając jako właściwy rzeczowo i miejscowo organ egzekucyjny, podjął czynności egzekucyjne polegające na zastosowaniu środka egzekucyjnego, przewidzianego w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a, tj. zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, przysługującej zobowiązanemu od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.- G., dochowując jednocześnie wszystkich wymogów przewidzianych w art. 89 §1 i § 3 u.p.e.a. Zastosowany środek egzekucyjny jest środkiem stosowanym w egzekucji należności pieniężnych. Wystawione zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej odpowiada zaś wzorowi stanowiącemu załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2014r. poz. 655), które to rozporządzenie obowiązywało w dacie sporządzenia zawiadomienia o zajęciu z dnia 12 marca 2015r. Zresztą zostało ono sporządzone na standardowo przyjętym formularzu. Ponadto przedmiotowe zawiadomienie zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione w art. 67 § 2 u.p.e.a., zaś zakwestionowana czynność egzekucyjna, dokonała została w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o wskazane wcześniej tytuły wykonawcze. Prawidłowość wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego była poddana kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który prawomocnym wyrokiem z dnia 3 czerwca 2015r. , III SA/Łd 259/15, oddalił skargę skarżącego. W konsekwencji powyższej analizy uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. - rozpatrując skargę J. B. wniesioną na podstawie art. 54 §1 u.p.e.a. - zasadnie orzekło o jej oddaleniu. Wydane w sprawie rozstrzygnięcia organu zarówno w I, jak i w II instancji wydane zostały w zgodzie z obowiązującymi przepisami regulującymi postępowanie egzekucyjne i postępowanie administracyjne, którego przepisy mają odpowiednie zastosowania w egzekucji na podstawie art. 18 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. d.j.